INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Anna Barbara Olimpia Mostowska  

 
 
ok. 1762 - przed 1833
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Mostowska 1. v. Przezdziecka z Radziwiłłów Anna (Antonina?) Barbara Olimpia (ok. 1762 – przed 1833), powieściopisarka. Ur. na Litwie, była córką podkomorzego lit., generała-lejtnanta wojsk litewskich Stanisława Radziwiłła i Karoliny z Pociejów, wojewodzianki trockiej, siostrą Franciszki Teofili, żony Stanisława Sołtana. Młodość spędziła na Litwie. Tu również poznała swego pierwszego męża (poślubionego w r. 1778) Augusta Dominika Przezdzieckiego (1760–1782), starostę mińskiego, wraz z którym zamieszkała w Zasławiu. Po jego śmierci poślubiła ok. r. 1787 Tadeusza Mostowskiego (zob.). W okresie Sejmu Czteroletniego należała – wg J. U. Niemcewicza – do grona osób gromadzących się w warszawskim salonie Czartoryskich i słynęła z piękności. Po zwycięstwie Targowicy w połowie 1792 r. towarzyszyła mężowi w podróży przez Saksonię i Szwajcarię do Paryża i wróciła do kraju pod koniec 1793 r. Gdy mąż jej został w tym czasie aresztowany przez władze rosyjskie (podobno listy M-iej do męża zawierające mocne akcenty patriotyczne stały się jedną z poszlak przeciw niemu), M. zabiegała skutecznie u króla o uwolnienie męża. Po insurekcji kościuszkowskiej i ponownym uwięzieniu męża przebywała w Petersburgu (1795–7), przyczyniając się do znacznego złagodzenia rygorów więziennych, jakim on podlegał (o to samo, ale bezskutecznie, zabiegała w sprawie Niemcewicza), a następnie – do wiosny 1799 – mieszkała w Warszawie. Potem, wraz z mężem, przeniosła się do Francji, a po ponownym powrocie do kraju (1802) niezbyt dobre od kilku lat stosunki między małżonkami doprowadziły do rozwodu. Resztę życia spędziła w Wilnie, a następnie w Zasławiu pod Mińskiem.

Na przełomie XVIII/XIX w. pisała krótkie powieści bądź adaptacje znanych utworów ówczesnej literatury zachodnioeuropejskiej. Główna, najważniejsza część tej twórczości to pięć własnych, choć niezbyt oryginalnych – bo czerpiących pomysły z romansów S. F. de Genlis, A. Lafontaine’a, i in. – powieści: Strach w zameczku, Nie zawsze tak się czyni, jak się mówi, Zamek Koniecpolskich, Matylda i Daniło (zamieszczone w zbiorze Moje rozrywki, Wil. 1806 I–III – wyszły też w osobnych odbitkach), oraz najwybitniejsza i najbardziej samodzielna z nich Astolda, księżniczka ze krwi Palemona… (Wil. 1807 I–II), powieść historyczna z dziejów Litwy w V w. zamierzona jako pierwsza z całego cyklu powieści (nigdy nie zrealizowanego). Ponadto napisała kilka adaptacji utworów pani de Genlis (Szafir czyli talizman), Ch. M. Wielanda (Posąg i salamandra) i N. Lemerciéra (Lewita z Efraim); dwie pierwsze ukazały się w Moich rozrywkach i osobnych odbitkach, trzecia – w zbiorze Zabawki w spoczynku (Wil. 1809). Oprócz wyżej wymienionych pisarzy na jej twórczość dominujący wpływ wywarła także ówczesna literatura angielska (Osjan, H. Walpole, a zwłaszcza A. Radcliffe). Główną i ważną zasługą twórczości M-iej («polskiej pani de Genlis») było przeszczepienie na grunt polski oświeceniowej powieści historycznej i dydaktyczno-moralnej oraz powieści grozy w odmianie zracjonalizowanej i sentymentalnej, rozpowszechnionych w literaturze zachodnioeuropejskiej w drugiej połowie XVIII w. Zgodnie z tym formułowała swój program artystyczno-literacki w r. 1806: «Okropne widma, z tamtego świata powracające istoty, burze, trzęsienia ziemi, rozwaliny starożytnych zamków, przez duchy same tylko zamieszkałych, zbójców kupy, uzbrojeni puginałami i trucizną zdrajcy, mordy, więzienia, na koniec diabły i czarownice – gdy się to wszystko znajdzie razem, wtenczas mamy romans w kształcie upodobanym wiekowi naszemu». M. była autorką jednej z pierwszych w Polsce ballad (Duma włączonej do Astoldy). Jako jedna z pierwszych w naszej literaturze postulowała też większy szacunek społeczeństwa dla kobiety i uznanie równości natury kobiety i mężczyzny.

M. zmarła prawdopodobnie w Zasławiu przed r. 1833. Z pierwszego małżeństwa miała syna Michała Przezdzieckiego, nad którym zrzekła się opieki już w r. 1784.

 

Nowy Korbut, V, VI; Żychliński, X; – Gebethner J., Poprzedniczka romantyzmu (A. Mostowska), „Prace Hist.-Liter.” (Kr.) T. 12: 1912; Korzon T., Przyczynek do emigranckiej działalności Kościuszki z 1793 r., „Kwart. Hist.” T. 18: 1904 s. 53; Sinko Z., Powieść angielska XVIII w. a powieść polska lat 1764–1830, W. 1961, Hist. i Teoria Liter., 6; taż, Z zagadnień gotycyzmu europejskiego i jego recepcji polskiej, „Pam. Liter.” 1972 z. 3 s. 59–61; Sokolnicki M., Józef i Tadeusz Mostowscy i czynności polityczne polskie w r. 1792 i 1797, „Przegl. Hist.” T. 6: 1908 s. 71, 75; Stankowska H., Początki powieści historycznej w Polsce, Zesz. Nauk. WSP w Opolu. S. B: Studia i Rozprawy, T. 11: 1965; Wojciechowski K., Historia powieści w Polsce, Lw. 1925; – Materiały do dziejów literatury i oświaty na Litwie i Rusi, Wil. 1935 I (29 listów A. M-iej do księgarza J. Zawadzkiego i rachunki związane z wydawaniem Moich rozrywek); Niemcewicz J. U., Pamiętniki czasów moich, W. 1957 I–II; – AGAD: Arch. Wilanowskie, vol. 287; B. PAN w Kr.: rkp. 6, 7 i 2812.

Jerzy Skowronek

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Julian Bartoszewicz

1821-01-17 - 1870-11-05
historyk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Placyd Jankowski

1810-09-20 - 1872-03-11
pisarz
 

Barbara Sierakowska

1748-12-04 - 1831-10-25
aktorka
 

Hieronim Kajsiewicz

1812-12-07 - 1873-02-26
powstaniec
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.