INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Antoni Jan Strzałecki     

Antoni Jan Strzałecki  

 
 
1844-01-10 - 1934-04-25
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Strzałecki Antoni Jan (1844–1934), malarz-dekorator, konserwator, kolekcjoner, powstaniec styczniowy.

Ur. 10 I w Warszawie, był synem Antoniego (1812 lub 1815 – 1898, informacje o nim w biogramie Jana Strzałeckiego) i Marii z Godeckich, bratem Jana (zob.), Arkadiusza Apolinarego (1846–1935) i Wandalina (zob.), kuzynem Teofila Godeckiego (zob.).

S. uczęszczał do gimnazjum rządowego w Warszawie. W r. 1861 należał do organizacji narodowej i w czasie manifestacji 25 II t.r. został aresztowany i przez kilka dni zatrzymany w więzieniu. Po wybuchu powstania styczniowego przeszedł przeszkolenie wojskowe organizowane przez księży misjonarzy w kościele p. wezw. Świętego Krzyża i w marcu 1863 wyruszył z grupką zaprzysiężonych kolegów do Lasów Bolimowskich. Od kwietnia t.r. służył jako kawalerzysta w 1. plutonie w oddziale Stanisława Lipińskiego. Brał udział w bitwie pod Szczawinem Kościelnym (pow. gostyniński), a także w kilku potyczkach; dowodził strażą przednią przy przeprawie oddziału przez Wisłę niedaleko Janowca. Pod koniec lipca w Brzeźnie koło Chełma Kozacy zaskoczyli i rozbili oddział. S., z grupą uzbrojonych kolegów, dotarł bocznymi drogami do Wręczy pod Mszczonowem. Z paszportem na nazwisko Józefa Tomaszewskiego, pomocnika ogrodniczego, wrócił do Warszawy i przez dłuższy czas ukrywał się w szpitalu. Dzięki staraniom rodziców uniknął zesłania. Swoje zaangażowanie w organizacji narodowej opisał we wspomnieniu Objaśnienia co do mego w Organizacji udziału i czynnego w powstaniu 1861, 1862, 1863 i 1864 roku (Muz. WP w W., rkp. 10873 69/H „Teki Augusta Kręckiego”).

Od r. 1865 kształcił się S. w warszawskiej klasie rysunkowej, początkowo w zakresie malarstwa sztalugowego. Tworzył obrazy olejne o tematyce historycznej i rodzajowej. Przez kilka lat wystawiał je w TZSP: w r. 1870 pokazał tam Przejażdżkę króla Stanisława Augusta konno, Krajobraz z żubrami i Widok lasu, w r. 1871 – Z polowania, Przewóz rannych, Krajobraz z Białowieskiej Puszczy i Odpoczynek w podróży, w r. 1873 Przejażdżkę (być może tę samą, co w r. 1870) i wyróżnioną nagrodą z zapisu Stanisława Szczęsnego Kossakowskiego Scenę z życia św. Stanisława biskupa (znaną jedynie z drzeworytowej reprodukcji w „Kłosach” 1871 nr 672), a na przełomie l. 1873 i 1874 – Św. Jadwigę jednającą gniew książąt. Wystawiony w TZSP w r. 1874 Św. Stanisław to zapewne Scena z życia pokazana też w r. 1878 pt. Św. Stanisław Szczepanowski, biskup krakowski.

Ok. r. 1875 wyjechał S. do Austrii (Wiedeń), Włoch i Francji na kilkuletnie studia w dziedzinie malarstwa dekoracyjnego. Do Warszawy wrócił pod koniec l. siedemdziesiątych, a na początku l. osiemdziesiątych przejął firmę ojca w domu przy ul. Topiel 16, wykonującą roboty konserwatorskie i malarsko-dekoratorskie. Odnawiając i dekorując wiele świątyń oraz pałaców i kamienic warszawskich, firma S-ego stała się największym zakładem tego rodzaju w Król. Pol. Jedną z jej najwcześniejszych prac było w r. 1881 ozdobienie wnętrza Salonu Wystawowego Gracjana Ungra w nowo postawionym pawilonie przy ul. Krakowskie Przedmieście. Przed r. 1884 ozdobił S. wnętrza biblioteki ordynacji Krasińskich (w oficynie pałacu Czapskich), wprowadzając do utrzymanych w stylu Ludwika XVI kompozycji widoki polskich miast, co prasa oceniła jako «poważny zwrot w sztuce stosowanej» („Przegl. Tyg.” 1894 nr 26). W r. 1884 malował (z pomocnikami) dekoracje w tzw. pokojach chińskich pałacu w Wilanowie (polichromię tę usunięto w r. 1955, odkrywając malowidła XVII-wieczne). Razem z bratem Janem dekorował wnętrze neogotyckiego kościoła p. wezw. św. św. Piotra i Pawła w Warszawie; za umiejętne nawiązanie do sztuki średniowiecznej zyskał pochlebne oceny w prasie. Do średniowiecznych wzorów nawiązał też w dekoracjach kościołów NMP na Nowym Mieście, św. Floriana na Pradze (pracował tam m.in. z bratem Janem) i katedry św. Jana (1895–6). Równocześnie ze zleceniami dekoratorskimi podejmował prace konserwatorskie. W r. 1890 (z bratem Janem i kuzynem Aleksandrem Strzałeckim) odnawiał XVIII-wieczne freski Andrzeja Ahorna i Jana Reynera w pojezuickim kościele p. wezw. św. Franciszka Ksawerego w Piotrkowie, w l. 1892–4 prowadził renowację Pałacu Myślewickiego i Białego Domku w warszawskich Łazienkach, a w l. 1898–1907/8 (z bratem Janem) restaurował freski Walentego Żebrowskiego w warszawskim kościele akademickim p. wezw. św. Anny. Kościoły i klasztory w Warszawie odnawiał nieraz bez wynagrodzenia (m.in. w r. 1897 zakonu wizytek, a w r. 1905 pokamedulski na Bielanach). Restaurował także warszawskie kamienice K. Szlenkiera i A. Dziewulskiego. Zakład S-ego prowadził również liczne prace w świątyniach poza Warszawą: w Wilnie (w Ostrej Bramie), Sejnach, Kielcach, Lublinie i Rokitnie, odnawiał też i ozdabiał pałace w Białaczewie i Starej Wsi, a przede wszystkim rezydencje magnackie, m.in. w Antoninach, Bejsagole, Beresteczku, Białejcerkwi, Birżach, Gródku i Wace. Wiele z tych prac uległo zniszczeniu, a dokumentacja spłonęła w r. 1939 wraz z domem przy ul. Topiel.

W r. 1889 został S. mistrzem w warszawskim cechu malarzy (w l. 1902–12 był starszym mistrzem). W trakcie kierowania firmą wykształcił kilkudziesięciu uczniów, ponadto od r. 1897 uczył w szkole malarsko-dekoratorskiej przy ul. Zielnej 5. W r. 1904 zamówił u Władysława Marconiego projekt kamienicy (wybudowana w l. 1905–7 przy Alejach Ujazdowskich 36, obecnie 24). Sam zaprojektował jej fasadę z figurami atlantów dźwigających balkon nad wejściem oraz dekorację wnętrz; dom, zwany kamienicą pod gigantami stał się siedzibą rodziny S-ego, podczas gdy dom przy ul. Topiel przekazał S. w r. 1907 synowi Zygmuntowi. W r. 1906 należał S. do założycieli utworzonego w Warszawie Tow. Opieki nad Zabytkami Przeszłości. Od r. 1911 był konserwatorem pałaców carskich w Warszawie: Zamku i Belwederu; z racji tej funkcji zajmował się również dekoracją carskich rezydencji w Białowieży i Spale. Na początku pierwszej wojny światowej przekazał firmę synowi Zygmuntowi.

S., powiększając skromną kolekcję ojca, stworzył wielki zbiór dzieł sztuki. Zbierał głównie polonika z różnych epok (do końca w. XVIII), obrazy (miał ich ok. 200) oraz XIX-wieczne polskie miniatury. Wiele przedmiotów kupił od klasztorów i kościołów, kasowanych przez Rosjan, m.in. w ten sposób powstał zbiór portretów królewskich, np. Władysława IV (pędzla Bartłomieja Strobla, obecnie w Muz. w Wilanowie), Jana Kazimierza i Marii Ludwiki (pędzla Daniela Schulza), Stanisława Augusta w kapeluszu z piórami (pędzla Marcello Baciarellego). S. kolekcjonował też meble, kobierce, szkła, porcelanę, srebra, odznaczenia, oprawy książkowe itp., często o najwyższej klasie artystycznej, a także utworzył zbrojownię, jedną z największych w Król. Pol. W lapidarium zebrał fragmenty rzeźb oraz detale żeliwne i brązowe usuwane przez Rosjan podczas remontów z Zamku, Belwederu i Łazienek. Kupował też prace malarzy współczesnych (m.in. Maksymiliana Gierymskiego, Józefa Chełmońskiego, Juliana Fałata, Władysława Ślewińskiego, Leona Wyczółkowskiego, Jana Matejki), ale podobno czynił to bardziej z chęci pomocy artystom niż z zamiłowania do sztuki tego okresu. Udostępniał swe zbiory publiczności, najpierw w kamienicy przy ul. Topiel, później w mieszkaniu na parterze «kamienicy pod gigantami»; sam trudnił się oprowadzaniem. Spis tej kolekcji nie zachował się; pewne pojęcie o jej wartości dają informacje Edwarda Chwalewika („Zbiory polskie”, W. 1927 II) i Hanny Fruby („Roczn. Warsz.” R. 16: 1981).

S. był współorganizatorem warszawskich wystaw m.in. w r. 1881 w Pałacu Brühlowskim Wystawy Dzieł Sztuki Stosowanych do Przemysłu, w r. 1911 w ratuszu Pamiątek Starej Warszawy, w r. 1912 w kamienicy Baryczków Wystawy miniatur, tkanin i haftów polskich, w r. 1913 Wystawy ceramiki i szkła polskiego i w r. 1917 Wystawy portretu kobiecego XVIII wieku. Na zorganizowanych w siedzibie Tow. Miłośników Historii przy Rynku Starego Miasta Wystawie pamiątek epoki kościuszkowskiej (1917) oraz Wystawie pamiątek powstania styczniowego (1918) eksponował także własne zbiory. Po utworzeniu w r. 1916 Muz. Narodowego początkowo sprzedawał, a później darowywał Muzeum obiekty ze swej kolekcji. Wg nieukończonego spisu, sporządzonego na podstawie inwentarzy muzealnych przez wnuka S-ego, Tomasza, przekazał Muz. Narodowemu w l. 1916–29 ponad 700, a Muz. Wojska (obecnie Muzeum WP) 326 eksponatów.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości S. został wiceprezesem Stow. Wzajemnej Pomocy Uczestnikom Powstania oraz prezesem Związku Weteranów 1863 r. Na uroczystościach państwowych reprezentował Związek w mundurze weterana. Rentę weterana przekazywał do podziału między niezamożnych członków Związku. Za udział w powstaniu styczniowym został odznaczony Krzyżem Walecznych (1921) i Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1929). Zmarł w Warszawie 25 IV 1934, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim.

W małżeństwie (od r. 1867) z Heleną z Wołków miał S. dwie córki: Felicję (1867–1921), żonę Edwarda Rudowskiego, i Marię (1871–1918), żonę Adama Krysińskiego, oraz pięciu synów: Zygmunta (zob.), Witolda (1882–1948), miniaturzystę, radcę Min. Spraw Zagranicznych RP, ożenionego z Marią z Rojewskich, Tadeusza (1890–1952), żonatego z Marią z Kuncewiczów, a następnie z Bronisławą z Budzkich, Kazimierza (1892–1945) i Konrada (1892–1916).

 

Portret z r. 1918 przez Zygmunta Strzałeckiego w Muz. Narod. w W.; Grajewski, Bibliogr. ilustracji; – Cmentarz Powązkowski, W. 2002; Enc. Warszawy (1994); Pol. Bibliogr. Sztuki; Rocznik naukowo-literacko-artystyczny na r. 1905, Red. W. Okręta, W. 1905; Słown. pol. tow. nauk., II cz. 2; – Budrewicz O., Sagi warszawskie, S. 3, W. 1983 s. 188–212 (fot.); Ciepłowski S., Wpisane w kamienie i spiż, W. 2004; Czajewski W., Warszawa ilustrowana. Stara Warszawa, W. 1895 II 147–59 (fot.); Dobrowolska E., Strzałeccy, „Stolica” 1983 nr 23; Jubileusz cechu malarzy w Warszawie, W. 1930 s. 4, 6 (fot.); Lenkiewicz A., Weterani powstania styczniowego odznaczeni Krzyżem Niepodległości, Wr. 1998; Maliszewski J., Powstanie styczniowe, W. 1932 s. 68; Markert A. E., Gloria Victis. Tradycje powstania styczniowego w Drugiej Rzeczypospolitej, Pruszków 2004 s. 162; Strzałecki T. C., Do pana Leszka Wysznackiego, Redaktora Naczelnego Stolicy, „Stolica” 1976 nr 51/52 s. 14; tenże, Mój dziadek, tamże 1980 nr 13/14 s. 24–5; tenże, Pasje Antoniego Jana Strzałeckiego, tamże 1976 nr 15/16 s. 22–3; tenże, W dawnym mieszkaniu A. J. Strzałeckiego, tamże 1976 nr 51/52 s. 15; Wiercińska, Tow. Zachęty; Żywe pomniki bohaterstwa. Ostatni z 1863 r., W. 1933 s. 73; – Rawita-Witanowski M., Wspomnienia o starym Piotrkowie Trybunalskim, Piotrków 1911 s. 44; Wiercińska, Katalog prac TZSP; – „Gaz. Wyborcza” 1997 nr 239, dod. „Gaz. Stoł.” s. 13; Kalendarz Informacyjno-Encyklopedyczny na r. 1901, s. 536; „Kur. Warsz.” 1934 nr 113, 114; „Kwart. Hist.” 1917 nr 3/4 s. 561; Ruch. Kalendarz Encyklopedyczny na r. 1887, s. 113; „Przegl. Tyg.” 1895 nr 6 s. 65; „Świat” 1909 nr 39, 1916 nr 1 (fot.); „Tyg. Ilustr.” 1905 nr 10 s. 177, 1917 nr 8 s. 11; – B. Ossol.: rkp. 14919/II; BUW: rkp. 1761; CAW: sygn. KN 8 XI 1930; IS PAN: Mater. Słown. Artystów Pol.; – Mater. Red. PSB: Informacje Tomasza Strzałeckiego z W.

Stanisław Konarski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Zygmunt Strzałecki

1873-01-21 - 1946-09-02 malarz
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Kazimierz Nowak

1897-01-11 - 1937-10-13
dziennikarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Tadeusz Wincenty Rechniewski

1862-04-02 - 1916-07-21
prawnik
 

Antoni Piotrowski

1853-09-07 - 1924-12-12
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.