INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Antoni Kajetan Puszet h. własnego     

Antoni Kajetan Puszet h. własnego  

 
 
1782-02-17 - 1831-10-20
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Puszet (de Pujet) Antoni Kajetan h. własnego (1782–1831), oficer wojsk napoleońskich, powstaniec 1830/31 r. Ur. 17 II w Gościeńczycach (woj. mazowieckie), był prawnukiem Jakuba (zob.), synem Filipa Nereusza i Anny Doroty ze Strzemboszów, bratankiem Józefa (zob.), młodszym bratem Jana (zob.).

P. uczył się w domu, znał dobrze język francuski, co ułatwiło mu wstąpienie 15 I 1807 do służby w wojskach napoleońskich w stopniu kapitana, z przeznaczeniem na adiutanta polowego gen. J. Espagne, dowódcy 3 dyw. kirasjerów Wielkiej Armii. P. odbył kampanię 1807 r., brał udział w starciu pod Morągiem (Mohrungen) 25 I, w marcu – pod obleganym Gdańskiem, w bitwach pod Dobrym Miastem (Guttstadt) 5–6 VI i pod Frydlandem 14 VI. Dn. 7 VI 1808 mianowany został adiutantem-majorem, przeszedł następnie do sztabu dowodzonej wówczas przez gen. Espagne dyw. kirasjerów w Armii Renu marszałka L. Davout. W kampanii 1809 r. w starciu pod Ennsdorf (4 V) otrzymał postrzał z karabinu i pchnięcie bagnetem a następnie, dostał się do niewoli austriackiej, w której przebywał 5 miesięcy. Dn. 18 V t. r. mianowany został Kawalerem Orderu Legii Honorowej. Po powrocie z niewoli dekretem Napoleona z 13 III 1810 P. przeznaczony został jako kapitan do sztabu gen. E. Nansouty, inspektora generalnego dragonów Wielkiej Armii, później dowódcy 2 i 4 dyw. kirasjerów, a w końcu 1 korpusu rezerwowego jazdy. Uczestniczył w kampanii rosyjskiej 1812 r., był w potyczce pod Michaliszkami (1 VII), w bitwach pod Ostrownem (25 VII) i Mohylowem (20–21 VII). Po powrocie z wyprawy rosyjskiej przedostał się do Niemiec i służył nadal w sztabie gen. Nansouty, który tymczasem objął dowództwo jazdy gwardii cesarskiej. W bitwie pod Jüterbog (6 IX 1813) otrzymał ciężką ranę w nogę i wzięty został wraz z bratem Janem do niewoli, w której przebywał 3 miesiące. Nie wszedł do czynnej służby w powstającej armii Król. Pol.; umieszczony na tzw. reformie, skierowany został na pobyt w departamencie warszawskim. Dn. 29 II 1816 Komisja rozpatrująca sprawy oficerów nie umieszczonych w służbie czynnej przyznała P-owi jednorazową gratyfikację w wysokości ośmiomiesięcznej gaży; dn. 28 X t. r. otrzymał P. uwolnienie ze służby wojskowej, potwierdzone dymisją wystawioną 25 XI przez Komisję Rządową Wojny. W r. 1816 P. złożył egzamin na urzędnika leśnego i niebawem objął stanowisko nadleśniczego w Pilwiszkach (pow. mariampolski). Obwiniony o dokonanie nadużyć finansowych, poddany został dochodzeniom, przeprowadzonym przez Komisję Rządową Przychodów i Skarbu oraz Radę Obywatelską woj. augustowskiego. Dochodzenia wykazały bezpodstawność zarzutów, P. ustąpił jednak z zajmowanego stanowiska i przyjął obowiązki naddzierżawcy w ekonomii rządowej Antonowo (pow. mariampolski). Dn. 5 XII 1826 P. otrzymał potwierdzenie przez deputację Senatu Król. Pol. tytułu barona.

Po wybuchu powstania listopadowego P., jako dymisjonowany oficer został powołany w stopniu majora na członka Komitetu Obywatelskiego przy komisji obwodu mariampolskiego. Dowódca gwardii ruchomej woj. augustowskiego skierował go do organizacji tejże gwardii oraz straży bezpieczeństwa w swoim powiecie. Po wkroczeniu wojsk rosyjskich w granice Król. Pol. P. przedostał się do Prus z zamiarem dotarcia przez Mławę do Warszawy. Zatrzymany przez władze pruskie w Ełku, skierowany został do Stołupian (Stallupönen), skąd zbiegł i udał się z powrotem do Antonowa. Na przełomie marca i kwietnia 1831 wzniecił powstanie w obwodzie mariampolskim, ogłaszając się naczelnikiem powstania w woj. augustowskim. W wydanej odezwie powołał, pod broń wszystkich zdolnych do jej noszenia, grożąc opornym karą śmierci. P. przeciął linię komunikacyjną z Petersburgiem (biegnącą przez Suwałki – Mariampol – Kowno) znajdującej się w Król. Pol. armii rosyjskiej oraz przystąpił do zwalczania dokonywanych rekwizycji żywności i furażu. Rozpoczął formowanie oddziałów pieszych i konnych, w pierwszym rzędzie ze straży leśnej i granicznej. Nawiązał kontakt z powstaniami kowieńskim i żmudzkim, posyłając do tego drugiego wybranych instruktorów. Wspólnie z oddziałem mjra Karola Szona P. zdobył po krótkiej walce Mariampol, biorąc kilkudziesięciu jeńców i zdobywając zapasy amunicji, oporządzenia oraz żywności. Rozbił pod Gudelami nadciągający z Kowna oddział nieprzyjacielski. Drugi atak na Mariampol 22 IV, dokonany wspólnie z oddziałami mjra K. Szona oraz kpt. Józefa Szperlińskiego, zakończył się klęską. Połączone oddziały polskie zostały rozbite, a K. Szon i J. Szperliński wzięci do niewoli i straceni. Sam P. ścigany przez jazdę rosyjską schronił się za Niemen, przyłączając się do powstania rosieńskiego Józefa Surkonta.

Dn. 24 V 1831 P. przeszedł Niemen pod Wilkiją i powrócił do woj. augustowskiego, a w następnym dniu połączył się z przybyłym oddziałem powstania kowieńskiego Maurycego Prozora. Po pomyślnej potyczce, stoczonej 27 V pod Zieloną Budą, niespodziewane zaatakowanie obozu polskiego przez kolumnę gen. Malinowskiego doprowadziło do okrążenia, a następnie rozbicia oddziałów P-a i M. Prozora. P. schronił się w lasach Puńskim i Balwierzyskim, gdzie wzmocniony przybyłym oddziałem powstania rosieńskiego Juliusza Grużewskiego prowadził działania partyzanckie i oczekiwał na przybycie korpusu gen. Antoniego Giełguda. Otrzymawszy od niego rozkaz organizowania siły zbrojnej woj. augustowskiego, P. przystąpił w Pilwiszkach do formowania oddziału pieszego i konnego; przeniósł się z nimi następnie do Mariampola. Już 14 VI P. zaatakował pod Puńskiem obozujący oddział jazdy rosyjskiej, nie rozbijając go, lecz jedynie zmuszając do odwrotu w kierunku Suwałk; sam zaś powrócił do Pilwiszek, gdzie znajdowali się członkowie komisji wojewódzkiej. Z początkiem lipca P. przeszedł do Sejn i prowadził organizację podległych oddziałów, ich umundurowanie, oporządzenie i ćwiczenie. Na wiadomość o zbliżającej się z Grodna kolumnie wojsk rosyjskich P. opuścił Sejny, udając się 10 VII do Urdomina, gdzie w pobliskim lesie urządził zasadzkę na nieprzyjaciela. Z walki P. wyszedł zwycięsko i wycofał się w porządku do Kirsny, a stąd przemaszerował pod Iglówkę między Mariampolem a Prenami. Postępujący jednak za P-em nieprzyjaciel, wzmocniony przybyłą od Merecza kolumną gen. M. F. Nikitina, zaatakował oddział polski, zmuszając go do dalszego odwrotu na Starą Rudę – Koźliszki. Na wiadomość o katastrofie korpusu gen. A. Giełguda P. postanowił przebić się ze swym oddziałem do Warszawy i już 18 VII dotarł pod Stawiska. Tutaj otrzymał jednak rozkaz Wodza Naczelnego pozostania w woj. augustowskim i kontynuowania działań partyzanckich. W powrotnym marszu w kierunku Augustowa P. spotkał pod Szymanami przeprawiającego się przez rzekę Łęg nieprzyjaciela; po starciu z nim wycofał się w kierunku na Wierzbowo, lecz pod Białogrondami został otoczony przez przeważające siły wroga i pobity. Oddział P-a uległ rozproszeniu, a on sam w przebraniu przedarł się do Warszawy (3 VIII). Rozkazami Wodza Naczelnego z 11 VIII P. został awansowany na stopień pułkownika i odznaczony Krzyżem Złotym Virtuti Militari. Ocena działalności P-a przez współczesnych była nie zawsze pozytywna. Radykalne jego pociągnięcia, zwłaszcza dokonywanie rekwizycji oraz karanie śmiercią Żydów pod zarzutem szpiegostwa, spotkały się z oporem i niechęcią władz cywilnych województwa, zmęczonych działalnością partyzancką na własnym terenie. Znalazło to odbicie w pismach kierowanych do Rządu Narodowego. W Warszawie przez kilka tygodni obłożnie chorował, a po kapitulacji miasta pociągnął z wycofującym się wojskiem polskim przez Modlin – Płock w kierunku granicy pruskiej, którą 5 X 1831 przekroczył. P. zmarł 20 X 1831 w Elblągu i pochowany został 22 t. m. na miejscowym cmentarzu przy kościele katolickim Św. Mikołaja.

P. ożeniony 27 V 1819 w Warszawie z Zofią Różą z Kochanowskich, 2 v. Symforianową Drewnowską (ur. 8 V 1792 w Warszawie), córką Konstantego, dyrektora generalnego Loterii w Król. Pol., i Marianny z Wałeckich, miał jedynego syna Konstantego Judyta (ur. 23 III 1822 w Bobroliszkach – zm. 23 XI 1882 w Krakowie), dziadka Ludwika, rzeźbiarza (zob.).

 

Portret P-a, litografia w posiadaniu Adeli du Puget w Skierniewicach; Borkowski, Almanach; Kosiński A. A., Przewodnik Heraldyczny, Kr. 1877 III 421, IV 387–8; Uruski, VII 74 (Kochanowscy), XV; Łoza, Legia Honorowa; Xięga Pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830 zawierająca spis imienny… oficerów, podoficerów i żołnierzy armii polskiej w tymż roku krzyżem wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych, Lw. 1881; Spis szlachty Król. Pol…., W. 1851; – Kydryński J., Był potrzebny. (O Ludwiku Pugecie), Kr. 1972 s. 18 (podob.), 31; Małecki J., Na Dolnym Powiślu, „Ziemia” R. 2: 1957 nr 3/5 marzec s. 23; Płoski S., Działalność Zaliwskiego w wojnie polsko-rosyjskiej 1831 roku, W. 1929 s. 12; Puzyrewski A. K., Wojna polsko-ruska 1831 r., W. 1899 s. 178; Szcześniak A., Działania partyzanckie w Augustowskiem i Płockiem w czasie wojny 1830–1831, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., VII cz. 2; Tokarz W., Zapomniany żołnierz, „Tyg Ilustr.” 1927 nr 13 s. 249–50; – Barzykowski S., Historia Powstania Listopadowego, P. 1884 (tu błędnie Jan P.) III–IV; Miłkowski S., Epizod z partyzanckich bojów w 1831 r., Majora Puszeta na Litwie, w: Ze wspomnień szlacheckich, Kr. 1896 s. 16–19; [Prądzyński I.], Pamiętniki jenerała Prądzyńskiego, Kr. 1909 II; Prozor M., Pamiętnik powstania powiatu kowieńskiego, w: Zbiór pamiętników o powstaniu Litwy w roku 1831. Ułożony przez Feliksa Wrotnowskiego, Lipsk 1875 s. 155–6; Wypadki w Augustowskiem. (Z akt jenerała Giełguda) 1831, w: Pamiętniki Polskie. Wydawane przez Xawerego Bronikowskiego, Paryż 1845 III 214–17; Źródła do dziejów wojny polsko-rosyjskiej 1830–1831 r., Wyd. B. Pawłowski, W. 1935 IV; – „Gaz. Warsz.” 1816 nr 93 (2 dodatek); „Kur. Warsz.” 1831 nr 113; „Stolica” 1981 nr 48; „Sylwan” T. 1: 1820 s. 182; – AGAD: Akty KRPiS rkp. 1362 s. 62, 137–138, Akty KRW rkp. 60 II poz. 43; Arch. Państw. w W.: Akty małżeństw III cyrkułu m. Warszawy (nr 49/1819), (mikrofilm); B. Ossol.: rkp. 13283/II, „Rapport”… Antoniego Barona Puszeta z 5 IX 1831 (błędne datowanie wypadków z miesiąca kwietnia 1831); B. PAN w Kr.: rkp. 1194 s. 351–354; Parafia w Prażmowie (pow. Piaseczno): Raptularz akt urodzonych z l. 1781–98, rok 1782 poz. 25; – Arch. rodziny Puszetów w posiadaniu Jana Pugeta w W.; – Kartoteka oficerów WP 1815–1831 Zbigniewa Zacharewicza Kr.

Zbigniew Zacharewicz

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jan Kacper Puszet h. własnego

1780-01-06 - 1843-11-26 oficer
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Józef Unger

1817-04-13 - 1874-02-20
wydawca
 

Stefan Witwicki

1801-09-13 - 1847-04-15
poeta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Michał Poniatowski

1814 lub 1816 - 1873-07-04
kompozytor
 

Jan Prusinowski

1818 - 1892-11-09
poeta
 

Edward Raczyński

1786-04-02 - 1845-01-20
magnat
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.