INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Antoni Krzyżanowski     

Antoni Krzyżanowski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1970 r. w XV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Krzyżanowski Antoni (1808–1895), cieśla, budowniczy, przemysłowiec, działacz gospodarczy i społeczny w Poznaniu. Syn Wincentego Józefa, rodem z Krakowa, i Magdaleny z Gayzlerów, Wielkopolanki. Ur. w Poznaniu. W r. 1821 rozpoczął naukę w Gimnazjum Marii Magdaleny, a po jego ukończeniu w r. 1828 studiował w akademii budownictwa w Berlinie. Zmuszony z braku środków materialnych przerwać naukę w r. 1830, wrócił do Poznania i uczył się zawodu cieśli. Pracował przy remoncie pałacu Działyńskiego w Kórniku oraz u miernika rządowego. W r. 1830/1 uczestniczył w powstaniu listopadowym. Pracował w przemyśle zbrojeniowym Warszawy, najpierw jako technik cywilny, kierownik oddziału prac w drewnie, a po awansie na podporucznika artylerii jako zarządzający. Po kapitulacji Warszawy przeniósł i zorganizował warsztaty naprawy broni w Modlinie. Po upadku powstania wrócił do Poznania, skąd po półtorarocznym zakazie opuszczania miasta udał się w podróż po Europie (Berlin, Wrocław, Kraków, Wiedeń, Włochy, Szwajcaria, Holandia) dla uzyskania tytułu majstra. W r. 1834 wrócił do Poznania, zdał egzamin na mistrza ciesielskiego i wstąpił do cechu. Powołany do wojska odbył 10-miesięczną służbę. Jako pierwszy polski przedsiębiorca budowlany kierował budową gmachu Tow. Ziemstwa Kredytowego (1837–40) i ewangelickiego kościoła Św. Piotra (ok. r. 1838). Od r. 1838 pracował przy budowie Bazaru jako wykonawca, kierownik robót i przedsiębiorca. Rozbudował w tym czasie swe przedsiębiorstwo i założył hurtowy handel drewnem budulcowym. W r. 1846 wskutek pożaru poniósł znaczne straty, a ruiny finansowej dopełniło bankructwo brata Józefa, kupca drewnem, z którym łączyły go interesy. W r. 1859 założył przedsiębiorstwo produkcyjne i handlowe materiałami budowlanymi (wapno), rozszerzając wkrótce zakres produkcji o wyrób tektury i cementu, a później o produkty z kamienia i sztukaterie. Fabryka K-ego należała do największych w W. Księstwie Poznańskim przedsiębiorstw tej branży. W r. 1887 K. wycofał się z pracy zawodowej, powierzając firmę synowi Stanisławowi, po którego śmierci w r. 1890 przejął ją ponownie, przy pomocy zięcia, inż. Napoleona Urbanowskiego.

Aktywną działalność społeczną przejawiał K. głównie w polskich organizacjach gospodarczych, kredytowych i oświatowych. Był współzałożycielem i członkiem pierwszej dyrekcji Tow. Przemysłowego w Poznaniu, pełnił też kilkakrotnie funkcje prezesa towarzystwa (1870, 1871 i 1875). Inicjator utworzenia, współtwórca statutu i przewodniczący Tow. Pożyczkowego dla Przemysłowców m. Poznania, był K. również współzałożycielem powstałych w r. 1872 w Poznaniu spółek akcyjnych Bank Włościański i Dom Przemysłowy oraz powstałego w r. 1886 Banku Ziemskiego. Jako radny miejski pracował od r. 1844 w wojskowej komisji poborowej, a po wprowadzeniu wolności procederowej, której był aktywnym przeciwnikiem, w Radzie Procederowej. Był współtwórcą i skarbnikiem zarządu pierwszej w Poznaniu ochotniczej straży pożarnej p. n. Ochotnicze Tow. Ratunkowe (1845), a w l. 1861–72 straży zawodowej p. n. Tow. Ratunkowe. Od początku istnienia Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk był aktywnym członkiem wydziału przyrodniczego, potem technicznego, prowadząc jako praktyk wykłady i współdziałając w organizowanych przez towarzystwo akcjach społecznych i imprezach naukowych. Zasługi położył nadto dla rozwoju polskiej oświaty w Poznaniu, kierując akcją kształcenia młodzieży rzemieślniczej w wieczorowej szkole, prowadzonej przez Tow. Przemysłowe oraz współdziałając w założeniu w r. 1872 Tow. Oświaty Ludowej. Po jego likwidacji brał udział w tworzeniu w r. 1880 Tow. Czytelń Ludowych. Zmarł 24 I 1895 r. Żonaty od r. 1835 z Marią Ciszewską, siostrzenicą K. Marcinkowskiego, miał synów: Tadeusza (zm. 1886) i Stanisława (zm. 1890), oraz córkę zamężną Urbanowską.

 

Fot. grupowe w: IV Zjazd Przyrodników i Lekarzy w Poznaniu w 1884, Pozn. Tow. Przyj. Nauk, F 25 (VIII 6); – Łoza, Architekci; – Jakóbczyk W., Studia nad dziejami Wielkopolski w XIX w., Pozn. Tow. Przyj. Nauk, Prace Kom. Hist., P. 1950 XVI z. 1, P. 1959 XVIII z. 3; Karwowski S., Historia Wielkiego Księstwa Poznańskiego, P. 1918–9 I, II; Kisielewski J., Światła w mroku. 50 lat pracy Towarzystwa Czytelni Ludowych, P. 1930; Kucner A., Z karty dziejowej cieśli i murarzy poznańskich (1765–1865), w: Z dziejów budowniczych poznańskich, P. 1938 s. 133; Ruszczyńska T., Sławska A., Architektura i urbanistyka do 1939 r., w: X wieków Poznania, P.–W. 1956 III 48; też, Poznań, W. 1953 s. 122; Skałkowski A., Bazar Poznański, P. 1938(fot.); Wojtkowski A., Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Poznaniu w latach 1857–1927, P. 1928; Zaleski Z., Walka z pożarami w Poznaniu, P. 1928 s. 13, 14; Żychliński T., Kronika żałobna rodzin wielkopolskich od 1863–1876 r., P. 1877 s. 196; – Motty, Przechadzki po mieście; Sprawozdanie Dyrekcji Bazaru z 20 lutego 1843; Sprawozdanie jubileuszowe Tow. Pożyczkowego Przemysłowców m. Poznania (1861–1885), P. 1886; Sprawozdanie jubileuszowe z czynności Tow. Przemysłowego w Poznaniu za czas 1848–1898, Oprac. W. Marten, P. 1898; Sprawozdanie roczne Stowarzyszenia Poznańskich Posiedzicieli Domów za rok 1889, P. 1896; – „Dzien. Pozn.” 1868 nr 291; „Roczniki Tow. Przyj. Nauk Pozn.” T. 23: 1896 s. 397–405 (nekrolog A. K.); – Arch. Państw. w P.: Zespół Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu, 749.

Ewa Borkowska-Bagieńska

 
 

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.