INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Antoni Listowski     
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Listowski Antoni (1865–1927), generał dywizji W. P. Ur. 29 III w Warszawie, syn pułkownika armii rosyjskiej Edwarda i Zofii z Karłowiczów. Po ukończeniu 7 klas gimnazjum realnego, a następnie oficerskiej Pawłowskiej Szkoły Wojskowej (1883–5) uzyskał pierwszy stopień oficerski (podporucznika) i rozpoczął zawodową służbę wojskową w armii rosyjskiej w 66 Butyrskim Pułku Piechoty, w którym służył do r. 1915. W czasie tej służby nie zmienił wyznania rzymskokatolickiego na prawosławne. Mianowany w marcu 1905 podpułkownikiem, uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej jako dowódca batalionu. Po zakończeniu wojny pozostawał przez kilka lat wraz z pułkiem w Mandżurii. W r. 1913 L. awansował na pułkownika. W czasie pierwszej wojny światowej dowodził najpierw 66 p. piechoty, a od lutego 1915 r. 150 Tamańskim Pułkiem Piechoty na froncie galicyjskim. Był ranny podczas walk pod Wolą Wierzbowską. W kwietniu 1915 powrócił na front i objął dowództwo 67 Tarutyńskiego Pułku, w którym służył do października 1916. Następnie dowodził brygadą 17 dyw. Dn. 12 I 1917 mianowany został generałem. Od kwietnia t. r. był najpierw dowódcą dywizji, a od października dowódcą XXXVII korpusu. Na zjeździe wojskowych Polaków w Rzeżycy (10–16 IV 1917) został wybrany jako jeden z delegatów-Polaków z V armii na zjazd w Piotrogrodzie. Dostępne materiały źródłowe nie potwierdzają jego udziału w tym zjeździe.

W grudniu 1917 L. wystąpił z armii rosyjskiej i w r. 1918 pracował w Kijowie jako urzędnik cywilny, skąd przedostał się do Warszawy i 21 X złożył podanie z prośbą o przyjęcie w szeregi Wojska Polskiego. Przyjęty z dn. 7 XII 1918, mianowany został komendantem rezerwy oficerskiej W. P., po czym 5 I 1919 objął dowództwo grupy podlaskiej jego imienia, z zadaniem obrony Bugu od Włodawy po Wołczyn. Ponadto L. prowadził pertraktacje z Niemcami, dotyczące twierdzy Brześcia, którą zajął 10 II 1919. Dn. 3 VI 1919 mianowany został dowódcą 9 dyw. piechoty, a następnie dowódcą frontu poleskiego. Rozkazem L-ego został rozbrojony wówczas V batalion Milicji Ludowej, który Nacz. Dow. W. P. wysłało do służby etapowej, do garnizonów Brześcia, Pińska i innych miejscowości w związku z reorganizacją Milicji. Batalion ten odmówił pójścia na front. W drugiej połowie 1919 r., w związku z notatkami w prasie o złym traktowaniu ludności cywilnej na froncie wołyńskim, dowodzonym przez L-ego, protestował w Naczelnym Dowództwie W. P., uważając to za nagonkę polityczną, lecz 19 XII t. r. poseł Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) Niedziałkowski wysunął tę sprawę w Sejmie. W odpowiedzi L. zażądał wyznaczenia komisji dochodzeniowej Sejmu dla zbadania i wyświetlenia tej sprawy; finał jej nie jest znany. Znalazła ona również swe echo w parlamencie brytyjskim oraz w prasie europejskiej i amerykańskiej.

W r. 1920, podczas wojny polsko-radzieckiej, L. był w okresie marca i kwietnia dowódcą 2 armii, zastępował chwilowo J. Piłsudskiego jako Naczelnego Wodza. Na tym stanowisku mianowany generałem dywizji. Od 26 V do 28 VI t. r. dowodził frontem ukraińskim. Jego działalność była różnie oceniana, ostatecznie odwołano go z tego stanowiska. W sierpniu 1920 L. brał udział w polskiej delegacji pokojowej, która prowadziła negocjacje z delegacją radziecką w Mińsku. Pozostawał w dyspozycji Min. Spraw Wojsk.: pełnił funkcję pomocnika dowództwa Okręgu Generalnego w Warszawie, zajmując się specjalnie czynnie wyszkoleniem. Dn. 3 I 1921 L. przeszedł w stan spoczynku i mimo zabiegów dowództwa Okręgu Generalnego Warszawskiego, aby mianować go kierownikiem Okręgowego Centrum Wyszkolenia w Warszawie, nie wrócił do czynnej służby.

L. zamieszkał w Warszawie i pracował społecznie w Tow. dla Ociemniałych, zasiadał we władzach naczelnych Young Men’s Christian Association (YMCA, sekretarz). Zmarł 13 IX 1927 w Warszawie i został pochowany na Powązkach. Był odznaczony wieloma odznaczeniami rosyjskimi, wśród nich Orderem Św. Stanisława I kl. Z okresu swej działalności pozostawił dziennik, który znajduje się w zbiorach rękopiśmiennych B. Czart. w Kr. (Ew. 2986, 2987, 2988). L. był żonaty z Józefą z Łaniewskich (1903), z którą miał syna Anatola, ur. w r. 1904, botanika i agrobiologa.

 

Enc. Wojsk., IV; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924; Boniecki; – Deruga A., Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918–1919), W. 1969; Grobicki J., Zajęcie Brześcia Litewskiego w lutym 1919 r…., „Bellona” T. 39: 1932 z. 3; Hupert W., Zajęcie Małopolski Wschodniej i Wołynia w roku 1919, Lw. 1928; Leinwand A., Z dziejów Milicji Ludowej w latach 1918–1919, „Z Pola Walki” 1965 nr 2 (30) s. 79; Piłsudski J., Pisma zbiorowe, W. 1937 VIII s. XXXI; Piskor J., Działania Dywizji Kawalerii na Ukrainie od 20 IV do 20 VI 1920 r., W. 1926; Wandycz P. S., Soviet-Polish Relations 1917–1921, Massachusetts 1969; Wrzosek M., Polskie Korpusy Wojskowe w Rosji w latach 1917–1918, W. 1969; – Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, W. 1961 II; Romeyko M., Przed i po Maju, W. 1967 II; Stenogramy sejmowe 1919 r.; – „Pol. Zbrojna” 1927 nr 254; „Wiad. o Polskiej YMCA” 1924 nr 1; – Centr. Arch. Wojsk.: Akta personalne L-ego; – Informacja syna Anatola z 13 XII 1970.

Piotr Stawecki

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.