INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Antoni Tadeusz Michniewski  

 
 
24/26.05.1743 - ok. 1777
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Michniewski Antoni Tadeusz, pseud. i krypt. A. M., A. Stylski, A. T. Myślewski, M. T. A., Mieściuszko Gminowicz R. M. N., Monitorski, Patrycy Obywatelski, Radosz Ochotnicki Cześnik Parnawski, Szczyrzecki, X. A. T. M. P. S. (1743 – ok. 1777?), kaznodzieja, publicysta, poeta, dramatopisarz. Ur. 24 (lub 26) V w Warszawie, był synem warszawskiej przekupki. Dn. 24 IX 1761 wstąpił do seminarium internum Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Warszawie. Dn. 25 IX 1763 złożył śluby zakonne, a parę lat później (zapewne w r. 1767 – roku prymicji jego kolegi «kursowego» Michała Karpowicza) uzyskał święcenia kapłańskie. Przez bliżej nie określony czas przebywał w domu Zgromadzenia w Chełmnie, następnie ponownie w Warszawie. Należał do wybitniejszych kaznodziei misjonarskich, zbiór jego kazań wygłaszanych w kościele Św. Krzyża (m. in. Kazanie w publicznej potrzebie Królestwa, datowane 9 XI 1769) wydali misjonarze w r. 1791 bez wymienienia nazwiska autora (Kazań kilka z zachętą mianych przez Pewnego Kapłana C[ongregationis] M[issionis] w Warszawie a dla rozszerzenia pożytku duchownego wydrukowanych). Pięć innych kazań (niedzielnych) M-ego, datowanych od 4 X 1772 do 7 II 1773, zachowało się w autografach. W r. 1773 M. «znany z talentów i wiedzy duchowny, … z sobie wiadomych powodów ze Zgromadzenia… wystąpił» (Mitzler) – zapewne wiedziony chęcią czynniejszego uczestniczenia w obywatelskich powinnościach wobec kraju, czemu dał wyraz w artykule „Monitora” (1773 nr 7) traktującym o obowiązkach obywatelskich księży i zakonników. Sformułował tam też radykalną naówczas definicję obywatela-mieszkańca: «że każdy ten obywatel, który się w kraju naszym urodził, w nim mieszka, ma z niego pożytki i pod jednymi z nami zostaje prawami».

Współpracę z „Monitorem” podjął M. zapewne w r. 1771 (jako domniemany autor numerów 63–4) i kontynuował ją w l. 1773–4, wysuwając się wówczas – obok wydawcy pisma W. Mitzlera de Kolof i bazylianina A. Żórawskiego – na czołowego autora periodyku. Spod jego pióra wyszło ponad 30 numerów „Monitora” podpisanych różnymi pseudonimami. Wypowiadał się w aktualnych kwestiach politycznych i obywatelskich (1773 nr 7, 1774 nr 16–17), społecznych (1773 nr 34), obyczajowych (1773 nr 9, 1774 nr 46), etycznych (1773 nr 1), a także literackich, dotyczących zagadnień z zakresu stylistyki (1773 nr 24–7) i języka (1774 nr 18, 45). Szczególnie interesująco i radykalnie wypowiadał się w kwestiach społecznych, do których dokumentację czerpał z własnej biografii, np. w nr 34 z r. 1773, gdzie z pozycji jawnie plebejskiej zaatakował niesprawiedliwość i nierówność praw miejskich, protegujących patrycjat. W poetyce wypowiedzi publicystycznej chętnie korzystał z form gatunkowych wniesionych do periodyku przez F. Bohomolca: scenki dialogowej, relacji z podróży, gazetki satyrycznej itp.; używał także pseud. Ochotnicki, pod którym występował niegdyś Bohomolec. Równocześnie posługiwał się także formą dyskursu serio. Dwa artykuły M-ego, o stylu (1773 nr 26–7) i radzie (1774 nr 16–17), odkrywają kulisy jego warsztatu pisarskiego, w którym z kompilacji tekstów cudzych (tu w obu wypadkach z tekstów „Rozmów Artaxesa i Ewandra” S. H. Lubomirskiego) powstawały niby oryginalne i aktualne artykuły monitorowe.

W r. 1775 porzucił M. swą działalność w „Monitorze”, podejmując równocześnie współpracę z „Zabawami Przyjemnymi i Pożytecznymi” – jako autor zamieszczonych w t. 11–12 wierszy: Melancholia, Do Biedy, Do czwartku, oraz ze sceną narodową publicznego teatru warszawskiego – jako autor czterech komedii, z gatunku comédie larmoyante i farsy, przyjętych z aplauzem przez spektatorów, wielokrotnie wznawianych (także poza Warszawą) i wysoko ocenionych przez krytykę (Mitzlera). Były to sztuki: Teresa albo Tryumf cnoty, komedia dla teatru warszawskiego napisana z załączeniem wielkiej części myśli przedniejszych wybranych z komedii francuskich imć. p. V(oltaire) (mianowicie z „Nanine ou le Préjugé vaincu”), wystawiona 2 VII 1775 (druk. W. 1775), Tryumf łaskawości, wystawiona 5 XI 1775 (druk. W. 1775), Ludwika albo Miłość stateczna, wystawiona 1 II 1776 (druk. W. 1775) oraz Trzewiki morderowe albo Szewcowa niemiecka, przełożona z «przydatkami» z farsy A. Ferrières „Les Souliers mordorés” i wystawiona w lipcu 1776 (druk. W. 1777). W dołączonej do Teresy wierszowanej dedykacji do protektorki teatru K. Sanguszkowej zawarł M. swe credo pisarskie: «skąd zarwę, to zarwę/.Wszystko to już jest moje, kiedy ja dam barwę». Jakoż utwory M-ego, także o tematyce zapożyczonej, odzwierciedlają realia ówczesnego życia Warszawy, a fragmenty z nich wyjęte posłużyły do publikacji J. Kotta i S. Lorentza „Warszawa wieku Oświecenia” (W. 1954). Za dwie pierwsze sztuki kasa teatru wypłaciła M-emu honorarium w wysokości 15 dukatów (7 XI 1775). T. r. na kartach tytułowych jego komedii pojawiają się po nazwisku litery P. S., a w „Zabawach” kryptonim X. A. T. M. P. S.; od r. 1775 był proboszczem w Szymanowie, w dobrach Barbary Sanguszkowej. W r. 1777 urywają się wszelkie ślady działalności i życia M-ego, które – wg kronikarza misjonarskiego (P. Rzymskiego) – miało być «istną wariacją». Przypuszczać można, że ruchliwe życie chudego literata przerwała przedwczesna śmierć. Sądząc z misjonarskiej publikacji kazań M-ego w r. 1791, nie było go wówczas na pewno wśród żyjących.

 

Estreicher; Nowy Korbut (Oświecenie), V, VI/2 (bibliogr.); – Aleksandrowska E., Wstęp i oprac. do: „Monitor” 1765–1785. Wybór, Wr.–W.–Kr.–Gd. (w druku), Bibl. Narod.; Bernacki L., Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, Lw. 1925 I–II; – [Mitzler de Kolof W.], Vierter Brief eines Gelehrten, W. 1776 (przedruk L. Bernacki, I 95–6, przekład polski M. Klimowicza w: Teatr Narodowy 1765–1794, W. 1967 s. 168); – Arch. Księży Misjonarzy w Kr. na Stradomiu: Catalogus Seminaristarum Seminarii Interni Cogregationis Missionis Domus Varsaviensis (1676–1864) Annus 1761, Catalogus domorum et personarum Congregationis Missionis Prov. Polonae ab A. 1686, nr 402, Ex scriptis A. T. M-i ad S. Crucem, Notatki P. Rzymskiego z lat dwudziestych XIX w. (Wypisy ks. A. Schletza); B. Seminarium Duchownego w W.: Księga dochodów i wydatków warszawskiej Drukarni Misjonarzy z l. 1781–1839 (ekspensa z 31 VIII 1791); – Mater. Red. PSB: Uzupełnienia i sprostowania Elżbiety Aleksandrowskiej z Wr.

Elżbieta Aleksandrowska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.