INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Augustyn Pawelczyk      Augustyn Pawelczyk, fot. opublikowana na stronie http://wtg-gniazdo.org w artykule Janusza Pawelczyka "Przodkowie kaszubskiego Drzymality Augustyna Pawelczyka, czyli jak zostałem genealogiem rodziny".

Augustyn Pawelczyk  

 
 
1870-09-09 - 1941-05-01
Biogram został opublikowany w 1980 r. w XXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pawelczyk Augustyn (1870–1941), działacz ruchu polskiego na Kaszubach. Ur. 9 IX w Grzybnie (pow. kartuski), w rodzinie chłopskiej, był synem Piotra (1831–1903) i Marianny (?) z Zaworskich. Ukończył jedynie czterooddziałową pruską szkołę powszechną. Terminował następnie u wiejskich majstrów i został cieślą znanym w okolicy jako specjalista od budowy stodół. Po śmierci matki i powtórnym ożenku ojca P. opuścił wraz z rodzeństwem dom rodzinny. Wkrótce też założył własną rodzinę. Za zaoszczędzone na ciesielce pieniądze oraz skromny posag trzeciej z kolei żony Marianny kupił ok. r. 1895 działkę z parcelowanego majątku Tuchlin w pow. kartuskim. W r. 1904 sprzedał tuchlińskie gospodarstwo i nabył działkę z parcelowanego przez Jakuba Kerbsa majątku Sierakowice. Początkowo zamieszkał w budynku dawnego dworu u jednego z dwóch współwłaścicieli resztówki. W tym czasie P. wszedł do grona członków miejscowego Banku Ludowego i Kółka Rolniczego oraz polskich organizacji kościelnych, działających pod patronatem proboszcza sierakowickiego ks. Bernarda Łosińskiego. P. rychło naraził się władzom pruskim, m. in. swoją nieustępliwą walką z miejscowym urzędem stanu cywilnego o prawidłowy zapis w polskiej pisowni i brzmieniu nazwiska i imion swych dzieci. Sprawa ta była przedmiotem badania sądów: powiatowego w Kartuzach i prowincjonalnego w Gdańsku, który ostatecznie wydał wyrok orzekający zgodnie z życzeniami P-a.

P., postawiwszy na swojej działce budynek gospodarczy, rozpoczął starania o uzyskanie zezwolenia na budowę domu mieszkalnego. Ponieważ okazały się one bezskuteczne, w r. 1907 zamieszkał z rodziną w wozie, który sam sobie zbudował na podwoziu podworskiej młockarni. Wójt sierakowicki zażądał od P-a opuszczenia i usunięcia wozu, motywując to brakiem zezwolenia kolonizacyjnego oraz grożąc grzywną i więzieniem. Sprawa P-a, który postanowił walczyć, stała się za pośrednictwem prasy polskiej głośna w całych Prusach Zachodnich. Decyzję wójta podtrzymał landrat kartuski. P. odwołał się do prezesa rejencji gdańskiej, który podtrzymał dotychczasową decyzję postanowieniem z 14 V 1908. Ostatecznie sprawa znalazła się w Najwyższym Trybunale Administracyjnym w Berlinie, który 11 VI 1903 oddalił skargę P-a przeciwko postanowienia prezesa rejencji. Latem 1908 P., nękany przez władzę i miejscowych Niemców, za radą ks. Łosińskiego sprzedał swoje gospodarstwo Polakowi i osiadł w sąsiednim pow. wejherowskim we wsi Dobrzewino, gdzie kupił podupadłe gospodarstwo. (Wg relacji rodzinnej wozem P-a zajął się ks. Łosiński: wóz przetransportowano najpierw do Poznania, a stamtąd podobno do Francji lub Stanów Zjednoczonych).

P. doprowadził nowe gospodarstwo do stanu wzorowego. Był także współzałożycielem Kółka Rolniczego w Dobrzewinie i Banku Ludowego w parafialnej wsi Kielno. W Banku tym przez wiele lat pełnił funkcję członka Rady Nadzorczej. Działał też w Tow. Ludowym i był gorącym sympatykiem Tow. Czytelni Ludowych. W domu P-a mówiło się wyłącznie po kaszubska lub po polsku. Znany był w okolicy jako zamiłowany czytelnik polskich książek i prasy (miał stały abonament „Gazety Gdańskiej”) oraz z tego, że uczył się pieśni polskich, akompaniując sobie na pianinie. Dzieci P-a przed pójściem do niemieckiej szkoły umiały czytać i pisać po polsku. Było to powodem stałego ich szykanowania ze strony nauczycieli w szkole. W r. 1916 powołano P-a do wojska. Przeszedłszy szok nerwowy na froncie na skutek zasypania ziemią w trakcie obstrzału artyleryjskiego, długo leczył się w szpitalach w Gdańsku i Wejherowie, w r. 1920 przejął z rąk niemieckich urząd sołtysa w Dobrzewinie. Należał wówczas do najbardziej energicznych w okolicy organizatorów życia społeczno-politycznego. Ok. r. 1925 po nawrocie choroby odsunął się od życia społecznego. Zmarł 1 V 1941 w Karczemkach, pochowany został w Kielnie. Był odznaczony Krzyżem Niepodległości.

P. był czterokrotnie żonaty. Z trzeciego małżeństwa z Marianną z domu Drywa (1872–1920) miał ośmiu synów i córkę. Wszyscy synowie poza tym, który odziedziczył dobrzewińskie gospodarstwo, i zmarłym dzieckiem, zdobyli zawód (organista, księgowy, urzędnik pocztowy, listonosz, cieśla, nauczyciel muzyki). Jeden z nich, Jan (ur. w r. 1899 w Tuchlinie), uciekł w r. 1919 z pełnym rynsztunkiem z niemieckiego Grenschutzu; w okresie międzywojennym był listonoszem w Gdyni i jednocześnie działał w Polskim Związku Zachodnim. W r. 1939 został aresztowany i zamordowany w Piaśnicy koło Wejherowa.

 

Fot. w zbiorach Red. PSB; – Ciemiński R., Od północnej strony, W. 1976 s. 14–16 (tu błędne informacje); Cieślak T., Przeciw pruskiej przemocy, W. 1959; Młyński L., V wieków Załakowa, Gdynia 1967 s. 71, 74 (błędne imię); Wajda K., Wóz Drzymały, P. 1962 s. 67, 83; Sprawozdanie Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych na Poznańskie i Prusy Zachodnie za rok 1914, Zebrał i ogłosił ks. Adamski, P. 1915 s. 17; „Dzien. Bałt.” 1957 nr 226 („Rejsy”) s. 8 (fot.); „Gaz. Gdańska” 1909 nr 145; „Gaz. Grudziądzka” 1907 nr 156; „Gaz. Tor.” 1908 nr 37; – Arch. Państw. w P.: PP 6228, s. 97–101, PP 2793, K. 70; Arch. Urzędu Stanu Cywilnego w Sierakowicach: Księgi urodzin, 1899, 1901, 1906, 1907 r. (metryki urodzin dzieci); Relacja syna Bolesława i innych członków rodziny w posiadaniu autora.

Józef Borzyszkowski

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kazimierz Lasocki

1871-03-01 - 1952-09-11
malarz
 

Stanisław Mikulski

1929-05-01 - 2014-11-27
aktor teatralny
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Emanuel Rozwadowski

1872-08-06 - 1935-03-19
ziemianin
 

Marcin Samlicki

1878-10-23 - 1945-06-25
malarz
 

Wojciech Hilary Rostworowski

1877-01-13 - 1952-03-17
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.