INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Bolesław Feliks Surówka     

Bolesław Feliks Surówka  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Surówka Bolesław Feliks Władysław, ważniejsze pseud. i krypt.: B.S., (bs), B.Sur., Barnaba, Bees, (Bes), bo, Ignotus, Nautilus, Niejaki, Niejaki X., Profesor Albin Tubka, X. Worodot, Bol. (?), Xylofon (?), Zbyszek (1905–1980), publicysta, krytyk.

Ur. 21 I w Rudkach, był synem Karola (zm. 1934), adwokata, dyrektora Powiatowej Kasy Oszczędności w Rudkach, plenipotenta dóbr Fredrów i Skarbków oraz radcy prawnego Syndykatu Hut Żelaznych w Katowicach, zaprzyjaźnionego z Wojciechem Korfantym, oraz Emilii z Tustanowskich (zm. 1936). Miał brata Zbigniewa (1901–1942), inżyniera elektryka, żołnierza AK, więźnia obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, zamordowanego w obozie w Leitmeritz (Litomierzyce), oraz siostry: Janinę, po mężu Solarzową, i Stanisławę, zamężną Rachwałową (1906–1984), żołnierza ZWZ/AK, więźniarkę obozów koncentracyjnych Auschwitz, Ravensbrück i Neustadt-Glewe, po wojnie współpracowniczkę Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, skazaną w r. 1947 na karę śmierci, następnie w drodze łaski na dożywocie, zamienione w r. 1955 na piętnaście lat więzienia i zwolnioną 30 X r.n., zmarłą w Rzeszowie.

Po nauce w szkole powszechnej w Rudkach i Wiedniu (1911–15) uczęszczał S. do gimnazjum klasycznego w Wiedniu (1915–16), a następnie do gimnazjum jezuitów w Chyrowie (1916–23). Po zdaniu 29 V 1923 matury podjął studia prawnicze, początkowo na UJK, a od r. 1924 na UJ. T.r. został reporterem w nowo powstałym katowickim dzienniku Korfantego „Polonia”. Ze Stanisławem Nogajem opublikował t.r. w nim (nr 1–89) cykl reportaży Ludzie-szczury o bezdomnych i bezrobotnych mieszkańcach hałd; samodzielnie ogłosił też reportaże o tragicznych wydarzeniach w kopalni Chwałowice (nr 82, 83). W r. 1925 towarzyszył jako reporter śląskiej pielgrzymce do Rzymu; nadsyłał do „Polonii” codzienne sprawozdania. W l. 1925–8 odbył trzyletnie studia w École Supérieure de Journalisme oraz École des sciences, juridiques politiques, économiques et sociales w Lille; był w tym czasie korespondentem francuskim „Polonii”. Po powrocie do kraju odbył staż w Wydz. Prasowym MSZ (październik 1928 – marzec 1929), a następnie służbę wojskową (1929–30). W listopadzie 1930 ponownie wyjechał do Lille, ale planowanego doktoratu nie uzyskał. Od października 1931 do lipca 1932 pracował w Lens w redakcji wychodźczego dziennika „Narodowiec”, po czym wrócił do kraju i w tym miesiącu został ponownie redaktorem „Polonii”. Zasłynął z błyskotliwych felietonów, podpisywanych od r. 1933 pseud. Niejaki X (złożyły się one na cykl zatytułowany od r. 1934 „Pod włos”). Był również kierownikiem popularnego dziennika Korfantego „Siedem Groszy” oraz publikował w kolejnym dzienniku tego polityka „Kurier Wieczorny” (którego był kierownikiem w okresie 28 XI 1938 – 7 VIII 1939). Obdarzony temperamentem polemicznym, atakował politykę III Rzeszy; w r. 1937 jego nazwisko pojawiło się na tajnej liście Gestapo „Sonderfahndungsbuch Polen, Teil 3: Polnisches Oberschlesien”, z uwagą, że przed straceniem ma być dostarczony do głównej kwatery Gestapo w Berlinie. Ośmieszał też politykę obozu rządowego; za «zniewagę w druku» sanacyjnej „Polski Zachodniej” został w r. 1939 skazany na dwa miesiące aresztu z zawieszeniem.

Zmobilizowany 24 VIII 1939 w stopniu porucznika, odbył S. kampanię wrześniową jako dowódca liniowej 7. komp. katowickiego 73. pp. Dn. 20 IX t.r. pod Tomaszowem Lub. dostał się do niewoli niemieckiej, z której zbiegł. Okres okupacji niemieckiej spędził w Krakowie i Gorlicach, w l. 1940–1 pod przybranym nazwiskiem Bolesław Tustanowski. Od grudnia 1939 należał do ZWZ/AK (w l. 1940–1 pseud. Zbyszek). Wykładał taktykę w tajnej szkole podchorążych 6. DP AK Ziemi Krakowskiej. Redagował biuletyn „Agencja Prasowa Śląska, Zagłębia i Krakowa” (od nr 3 „Małopolska Agencja Prasowa”), fałszywego „Gońca Krakowskiego” (nr z 4 VII i 1 XII 1943) oraz przeznaczony dla jeńców francuskich i belgijskich w obozie w Kobierzynie dziennik „L’information” (do lipca 1944). Od r. 1942 prowadził tajne kursy dziennikarskie, a w l. 1942–3 był w Krakowie współtwórcą i członkiem tajnego Zrzeszenia Dziennikarzy Zachodnich. Aresztowany w łapance w r. 1944, przebywał przez tydzień nierozpoznany w obozie koncentracyjnym w Płaszowie.

Po zakończeniu okupacji niemieckiej S. podjął 7 II 1945 pracę w katowickim „Dzienniku Zachodnim” jako sekretarz redakcji i publicysta działu społeczno-kulturalnego. Redagował też dodatki tygodniowe pisma „Życie literackie nowej Polski”, następnie „Wiadomości Sportowe”; nadal jako „Niejaki X” wrócił do przedwojennego cyklu felietonowego „Pod włos”. Od 9 II t.r. działał w Syndykacie Dziennikarzy Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego (od 22 IV Związek Zawodowy Dziennikarzy RP – Oddz. Śląsko-Dąbrowski), m.in. jako członek Zarządu. Od t.r. należał do Stronnictwa Demokratycznego. W publicystyce w „Dzienniku Zachodnim” przedstawiał Ślązaków, pozostających przy polskości, także na Opolszczyźnie i Dolnym Śląsku. Ogłaszał również artykuły w katowickim dwutygodniku „Odra”. Szczególnie aktywny był jako recenzent teatralny „Dziennika Zachodniego”; śledził działalność Teatru im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Teatru Miejskiego w Sosnowcu, Teatru Polskiego w Bielsku i Cieszynie oraz Państw. Teatru Dolnośląskiego we Wrocławiu. Recenzje teatralne publikował również w „Śląsku Literackim”. Był krytykiem wymagającym, ale sprawiedliwym, przeciwnikiem nowinek teatralnych, broniącym wierności wobec dramatu. W „Dzienniku Zachodnim”, a także w czasopiśmie satyrycznym „Kocynder” publikował okazjonalnie wiersze i fraszki. W r. 1946 ogłosił wybór swych felietonów przedwojennych i bieżących w tomie Dziura w brzuchu (Kat.). Latem t.r. był wysłannikiem „Dziennika Zachodniego” w Paryżu; przetłumaczył wtedy książkę C. Malapartego „Kaputt” („Dzien. Zachodni” 1946 nr 317–343). W r. 1947 ogłosił w „Dzienniku Zachodnim” (nr 150–154, 174) cykl Reportaże z Dolnego Śląska, a w r. 1948 (nr 65, 67, 70, 71) Kolejową epopeję w tempie przyspieszonym, traktującą o podróży pociągiem przez Polskę. Publikował też w r. 1948 w dodatku „Świat i Życie” artykuły historyczne (Wiosna Ludów, nr 4, i Szlakiem Edwarda Dembowskiego, nr 8), reportaże z Ziem Zachodnich (nr 19, 24, 30, 38, 41) oraz teksty popularnonaukowe (pod pseud. Nautilus, m.in. Tajemnice ciągle jeszcze niezbadane. Dlaczego ryby głębinowe nie świecą, nr 5). W tymże dodatku ogłaszał w r. 1950 artykuły społeczno-kulturalne: Mały bilans roku 1949. Kultura dla mas stała się faktem (nr 1), Sztuka ludowa rusza na podbój wnętrz (nr 7), Śląsk pracuje dla pokoju (nr 21); starał się zwalczać socrealistyczny model kultury (Z pamiętnika inteligentnego kretyna, nr 52). W l. 1949–52 okazjonalnie współpracował z Katowicką Rozgłośnią Polskiego Radia, a od r. 1950 publikował również w katowickim „Sporcie”. W r. 1950 wystąpił ze Stronnictwa Demokratycznego.

Dn. 20 X 1950 został S. aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego; spędził w więzieniu niemal cztery tygodnie. Po wyjściu na wolność został 16 XI t.r. przywrócony do pracy w „Dzienniku Zachodnim” jako recenzent teatralny. W r. 1951 został członkiem Stow. Dziennikarzy Polskich. Od t.r. ponownie publikował felietony popularnonaukowe, ilustrowane przez Gwidona Miklaszewskiego. W okresie 1 VIII 1952 – 28 XII 1955 ogłosił cykl felietonów Albin Tubka, profesor (nawiązujący do bohatera Jerzego Szaniawskiego, Profesora Tutki). W r. 1953, oraz od 1 V 1955 do 21 II 1956, kierował pracą dodatku „Świat i Życie”, a od 1 I 1956 był zastępcą kierownika działu „Perspektywy”. W l. 1954–6 jako recenzent literacki i teatralny wrócił do współpracy ze „Śląskiem Literackim”; publikował też w katowickim tygodniku „Przemiany”. Recenzje teatralne ogłaszał również od r. 1964 w katowickim dwutygodniku „Poglądy”. Współpracował z „Trybuną Robotniczą” (pod pseud. Bees), a od r. 1968 także z „Kroniką Miasta Zabrza”. Uczestniczył w kursach dziennikarskich we Francji (1965); w r. 1969 wziął udział w podróży do Wielkiej Brytanii, zorganizowanej przez Klub Krytyki Teatralnej Stow. Dziennikarzy Polskich i British Council. Dn. 31 XII 1973 przeszedł na emeryturę, ale w dalszym ciągu publikował w „Dzienniku Zachodnim,” a także w „Poglądach”. W r. 1980 oddał do druku wspomnienia z l. 1924–39 pt. Było-minęło; ich wydania (Kat. 1980) już nie doczekał. Zmarł 29 IX 1980 w Katowicach, został pochowany na cmentarzu przy ul. Francuskiej. Był odznaczony dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1946, 1955), Krzyżem Walecznych (1967) oraz Krzyżami: Kawalerskim (1959), Oficerskim (1970) i Komandorskim (1974) Orderu Odrodzenia Polski.

W zawartym w r. 1940 małżeństwie z Marią z Chylińskich miał S. syna Marka (ur. 1944), zamieszkałego w Szwajcarii. W l. pięćdziesiątych utrzymywał także siostrzenice: Krystynę (więźniarkę polityczną w l. 1947–51) i Annę Rachwałówny, córki więzionej siostry Stanisławy.

W r. 1984 redakcja „Dziennika Zachodniego” ufundowała nagrodę im. S-i dla adeptów sztuki dziennikarstwa. Jego imieniem nazwano też jedną z ulic w Katowicach.

 

Fot. w: Było-minęło, Kat. 1980; – Chyrowiacy; Księga pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski Południowej 1940–1944, Red. F. Piper, I. Strzelecka, W.–Oświęcim 2002 IV; Słown. pseudonimów, IV; – Głogowski T. M., Pismo „śląskiego Października”. Tygodnik społeczno-polityczny „Przemiany” (1956–1957), Kat. 2005; Jarowiecki J., Konspiracyjna prasa w Krakowie w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, Kr. 1980; Kwiecień C., Bolesław Surówka, dziennikarz, krytyk teatralny (1905–1980), Kat. 1985 (fot.); Lazar J., Życie pełne twórczej pasji. 75-lecie Bolesława Surówki, „Prasa Pol.” 1980 nr 6; Lewandowska S., Polska konspiracyjna prasa informacyjno-polityczna 1939–1945, W. 1982; Mazur G., Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939–1945, W. 1987; – Wywiady z S-ą z r. 1980: „Dzien. Zachodni” nr 185, „Trybuna Robotn.” nr 117; Ziemba S., Czasy przełomu. Wspomnienia dziennikarza z lat 1944–1946, Kr. 1975; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Dzien. Zachodni” 1980 nr 211–213, 1981 nr 185, „Poglądy” 1980 nr 20, „Trybuna Robotn.” 1980 nr 211, 213; – Arch. UJ: sygn. S II 517, WP II 312; Red. „Dzien. Zachodniego” w Kat.: sygn. nr 564 (akta personalne S-i); – Informacje Grzegorza Sztolera i Grażyny Ogrodowskiej z Kat.

Bibliogr. dot. Stanisławy Rachwałowej: Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956, Kr.– Wr. 2004 (fot., szczegółowa bibliogr. i biogram męża, Zygmunta Rachwała).

Elżbieta Ciborska

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Rembowski

1879-01-12 - 1923-01-26
malarz
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Franciszek Rydygier

1905-10-12 - 1980-05-30
lekarz
 

Aleksander Litwinowicz

1879-02-27 - 1948-01-14
inżynier
 

Michał Piksa

1883-12-29 - 1945-02-10
muzyk ludowy
 

Jan Piwnik

1912-08-31 - 1944-06-16
cichociemny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.