INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Celestyn Czaplic h. Kierdeja  

 
 
1723-04-06 - 1804-05-23
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Czaplic Celestyn, h. Kierdeja (1723–1804), łowczy w. kor., pochodził z dawnej rodziny ruskiej Cz-ów, »ze Szpanowa«, osiadłej w Kijowszczyźnie i na Wołyniu. Rodzicami jego byli Ignacy, podstoli kijow., i Franciszka z Piaskowskich, cześnikówna wołyńska. Ur. 6 IV, nauki pobierał najpierw u pijarów w Międzyrzeczu, potem u jezuitów w Ostrogu. Praktykę dworską i obozową odbywał w Połonnem u ks. Antoniego Lubomirskiego, starosty kazimierskiego, uczestnicząc wraz z synem protektora, księciem Marcinem, w wyprawach na hajdamaków i w manewrach wojskowych. Od r. 1746, kiedy został podczaszym kijowskim, pędził żywot na różnych komisjach i funkcjach publicznych, był deputatem w trzech trybunałach, a posłował na osiem sejmów: najpierw na sejm grodzieński w r. 1752, potem na warszawski r. 1754, kiedy to razem ze Skrzetuskim i Sosnowskim zaskarbił sobie wdzięczność Czartoryskich obroną ich stanowiska w niepopularnej sprawie ostrogskiej. Kanclerz M. Czartoryski wziął go do grodu łuckiego, gdzie sam był starostą, i mianował go najpierw sędzią grodzkim, potem podstarościm. Znów posłował w r. 1758, ale widocznie jeszcze chwiał się w orientacji partyjnej, bo w bezkrólewiu razem z Czackimi i in. podpisał manifest 11 V 1764 przeciw konwokacji. Nie opuścił jednak miejsca w sądzie kapturowym, a na elekcji należał do redaktorów paktów konwentów Stan. Augusta. Po krótkiej funkcji »surogatorskiej« w grodzie krzemienieckim z ramienia Janusza Sanguszki, postąpił, na podkomorstwo wołyńskie 24 VI 1765.

Nazwisko Cz-a sprzęgło się w dziejach z tragicznym sejmem r. 1766, na którym runęła konfederacja Czartoryskich, zwyciężyło liberum veto i zapadły szkodliwe, bezkompromisowe uchwały przeciw różnowiercom. Cz. otrzymał laskę po wycofaniu przez familię pod naciskiem Rosji i malkontentów wybitniejszej kandydatury Tad. Dzieduszyckiego. Kierował obradami zręcznie, taktownie, póki ster dzierżyli Czartoryscy; kiedy Rosja i Prusy zagroziły wojną w razie wprowadzenia reguły większości, a »familia« postanowiła uchylić się przed tym gromem, Cz. znalazł się w rozterce między nimi i nieugiętym w tej sprawie królem. Wprawdzie mu potem poeta puławski Kniaźnin wystawił świadectwo, »że pisząc prawa i łaski, ani się dałeś uginać, aniś zawichrzał niesnaski«, ale w burzliwych chwilach (16 X, 21 XI) marszałek tracił panowanie nad izbą. Za te prace i strapienia wyznaczył mu sejm 80.000 złp. nagrody, a król w maju r. 1767 udekorował go św. Stanisławem.

Rad nie rad przystąpił Cz. do konfederacji radomskiej i na życzenie króla przyjął mandat koronny z Inflant na sejm w l. 1767–8; podpisał traktat gwarancyjny z równouprawnieniem akatolików (24 II); znów nagrodzony starostwem dubińskim w wojew. bełskim. Wśród opałów barskich, które przeszedł jako neutralny regalista, znaczenie Cz-a zmalało; na sejm rozbiorowy, szczęściem dla siebie, nie posłował. Za to niezbędny był w różnych sądach komisarskich w sprawach I. Branickiej ze współspadkobiercami, w sprawie ks. Józefa o Powązki, w procesach Lubomirskich o Bar, Tyzenhauza z Kossakowskimi; był też komisarzem sądowo-edukacyjnym pod kierunkiem bpa Okęckiego. Łowczym kor. został 25 IV 1773, kawalerem orła białego w r. 1775. W Radzie Nieustającej zasiadał pod laską Ign. Potockiego od r. 1778–80; przedstawiony wtedy do podkanclerstwa, nie wytrzymał konkurencji z Jackiem Małachowskim (1780). Nawet i fikcyjnego województwa czernichowskiego (1782) nie otrzymał, a łowczostwo złożył w maju r. 1784. Wśród tarć między młodą Familią i dworem raz tylko przydały się jego pacyfikatorskie talenta – na tzw. Diète d’assoupissement r. 1786. Z ramienia sejmu czterolet. wszedł do Komisji Wojskowej Ob. Nar. 31 XII 1788. – Cz. był powszechnie lubiany za swój dobroduszny, flegmatyczny humor, ogładę towarzyską i kulturę literacką. Pogderali nań trochę konfederaci barscy, ale charakterowi nikt nic nie zarzucił. Król zapraszał go na czwartkowe obiady, zamówił u malarza Marteau jego portret, do którego Naruszewicz skreślił biograficzny komentarz. Chwalono jego wierszyki i piosenki (m. i. znany »Kurdesz nad kurdeszami«). Żonaty był Cz. z Anną Drzewiecką, podkomorzanką krzemieniecką, i miał z niej 2 córki: Teklę Antoniową Jabłonowską, oraz Teresę, która wyszła za Ksawerego Wojnę, późniejszego podkanclerzego Galicji. Usynowił i umieścił przy królu jako szambelana dalekiego krewnego z Białorusi, który zresztą po różnych burdach wrócił do służby rosyjskiej. Stare lata przeżył Cz. cicho w Warszawie zdala od wszelkiej polityki w pałacu Jabłonowskiego, z którym razem po 3. rozbiorze stał się poddanym pruskim. Zgasł 23 V 1804, żona przeżyła go o lat sześć.

 

Życiorys niewiadomego autora, czerpany po części z żywej tradycji Czartoryskich, po części z zapisek Naruszewicza, w zbiorach biograficznych Stacji Nauk. P. A. U. w Paryżu: Enc.Org.; Diariusze sejmowe 1750–1758, wyd. Konopczyński, W. 1937; diariusze sejmów 1764 i 1766, druk spółcz., i diariusz r. 1786, wycofany z druku w Arch. Państw. w Warszawie; Vol. leg. VII i VIII; Schmitt, Panowanie Stan. Augusta, Lw. 1869, II.

Władysław Konopczyński

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.