INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Cezary Augustyn Staniewicz     

Cezary Augustyn Staniewicz  

 
 
1839-08-27 - 1909-06-01
Biogram został opublikowany w 2002 r. w XLI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Staniewicz Cezary Augustyn, pseud. Homo novus (1839–1909), lekarz, ichtiolog, publicysta. Ur. 27 VIII w parafii Użugość (pow. trocki). Pochodził ze Staniewiczów h. Leliwa, których protoplastą był Maciej Jakub Jan Piotr, żyjący w XVI w. w ziemi trockiej. S. był wnukiem Michała, rotmistrza pow. trockiego, synem Karola (ur. 1800), rejenta i sędziego granicznego, uczestnika powstania listopadowego, który po zniesieniu Statutu Litewskiego w r. 1840 ustąpił ze służby i zajął się gospodarowaniem w rodzinnym majątku, oraz Łucji z Dydzirskich.

Przez rok otrzymywał S. prywatne przygotowanie szkolne, a następnie w l. 1850–5 uczył się w Inst. Szlacheckim w Wilnie. W r. 1856 rozpoczął studia w Akad. Medyko-Chirurgicznej (AMCh) w Petersburgu (Imperatorskaja Sankt-Peterburgskaja mediko-chirurgiczeskaja akademija) na koszt własny. Słuchał wykładów m.in. fizjologa I. Sieczenowa oraz chemika N. Zinina. W r. 1861 uzyskał dyplom lekarza cum eximia laude oraz srebrny medal i został asystentem w Akademii. Okres ten opisał we wspomnieniu pt. Vospominanija (1856–61 g.). Vremena studenčestva v M. ch. akademii (Vil’na 1898). W r. 1862 jako nadetatowy lekarz pracował w Szpitalu Pietropawłowskim w Petersburgu. Ogłosił wówczas artykuł: Issledovanie i vračebnaja pomošč bezrukomu chudožniku („Protokol zasedanii Obščestva russkich vračej v Moskve” 1861–2). Wg relacji syna, Witolda, w r. 1862 był S. aresztowany na krótko z powodu podejrzeń o związki z konspiracją Zygmunta Sierakowskiego i to miało zaprzepaścić szanse na karierę naukową.

Z końcem 1862 objął S. posadę lekarza w V Gimnazjum Męskim w Petersburgu (w dzielnicy Kołomna). Ponadto w r.n. został lekarzem kolejowym i lekarzem zakładów rządowych w Petersburgu. Na podstawie pracy Mechanika loktevago sočlenenija (Pet. 1866), obronionej 23 IV 1866 w petersburskiej AMCh, uzyskał stopień doktora medycyny. T.r. podjął pracę jako nadetatowy asystent w Szpitalu Maksymilianowskim (Bolnica princa Oldenburskago). Również t.r. wybrano go na członka Cesarskiego Tow. Lekarskiego w Wilnie (TLW). W r. 1873 został odznaczony Orderem św. Stanisława II kl. Od t.r. był lekarzem teatrów petersburskich. Prowadził też praktykę prywatną w zakresie chirurgii i chorób wenerycznych. Do Szpitala Maksymilianowskiego powrócił w r. 1876 już jako etatowy asystent. T.r. został nadetatowym urzędnikiem w Dep. Medycznym rosyjskiego MSW i otrzymał Order św. Anny II kl. Mając przekonania ugodowe, współpracował z Włodzimierzem Spasowiczem i publikował w petersburskim „Kraju”. W czasie wojny rosyjsko-tureckiej zgłosił się do Głównego Zarządu Wojenno-Medycznego i otrzymał skierowanie do kaukaskiego Szpitala Wojskowego Nr 49 w charakterze starszego ordynatora-chirurga (czerwiec 1877 – maj 1879). Swoje obserwacje z tego czasu zamieścił w pracy: V voenno-vremennych gospitaljach Zakavkazija vo vremja tureckoj vojny 1877 i 1878 gg. (Pet. 1880). W r. 1880 wpisał się jako członek dożywotni do Akad. im. Adama Mickiewicza w Bolonii. Łożył pieniądze na cele dobroczynne, m.in. w r. 1881 na Kasę im. Mianowskiego w Warszawie. W r. 1888 otrzymał Order św. Włodzimierza III kl. W r. 1896 odszedł z funkcji lekarza V Gimnazjum; instytucji tej poświęcił wspomnienie pt. Julian Kowalewski, pierwszy dyrektor Piątego Gimnazjum w Petersburgu („Kraj” T. 38: 1901, dod. „Życie i Sztuka”).

Po przejściu na emeryturę w randze rzeczywistego radcy stanu, S. przeniósł się na stałe do Wilna, gdzie zakupił dom i prowadził praktykę lekarską. Poświęcił się pracy społecznej i naukowej. W r. 1898 ofiarował TLW rękopis swoich Wspomnień 1856–1871. Został członkiem restytuowanego w r. 1899 Wileńskiego Tow. Rolniczego i wsparł zgłoszony przez nie projekt założenia w Wilnie wyższej szkoły rolniczej, na co jednak władze rosyjskie nie wyraziły zgody. W obu tych towarzystwach wygłaszał referaty z zakresu higieny i medycyny. W r. 1898 w „Przeglądzie Tygodniowym” ogłosił serię korespondencji pt. Szkice wileńskie (nr 12, 13, 39). W r. 1900, w czasie epidemii grypy w Wilnie, został wybrany na prezesa miejskiej komisji sanitarnej i kierował nią do r. 1906. Z tego czasu pochodzą artykuły: Moloko v sanitarnom otnošenii voobšče i v osobennosti v g. Vil’ne („Protokol zasedanii Imperatorskago vilenskago medicinskago obščestva” 1900 nr 6), oraz Krysy i myšy s točki zrenija sanitarnoj (tamże 1901 nr 10 s. 269–74). Pod kierunkiem S-a komisja sanitarna opracowała raporty o konieczności podniesienia zdrowotności mieszkańców Wilna. W r. 1901 opracował S. i przedstawił zarządowi m. Wilna plan dziecięcego szpitala zakaźnego, który zbudowano w r. 1903. Sekcji Sanitarnej przewodniczył również w TLW.

S. interesował się też rybactwem. Stwierdzając niedobór białka w konsumpcji mieszkańców Litwy i Mińszczyzny, zwrócił uwagę na potrzeby rozwoju hodowli ryb. Idea ta stała się celem ostatnich lat jego życia. Wespół m.in. z Hilarym Raduszkiewiczem, Robertem Straussem, Aleksandrem Wasilewskim założył 21 II 1901 Wileńskie Tow. Rybackie (WTR), oddział Cesarskiego Rosyjskiego Tow. Hodowli Ryb i Rybołówstwa, i pełnił funkcję jego prezesa do r. 1909. Celem towarzystwa było wspieranie racjonalnej gospodarki rybnej poprzez propagowanie hodowli ryb, zwalczanie ich chorób, walki z rabunkowymi połowami i zanieczyszczeniem akwenów. Efektem tych zainteresowań były liczne publikacje, m.in.: Ryby i raki na Litwie roku 1900 (Kr. 1901), Udalenie tverdych domovych otrostkov (Vil’na 1901), Mineralizacija i nitrifikacija materii ili rozloženie organičeskich veščestv v prisutstvii vody (biochimičeskie processy v prirode) („Protokol zasedanii Imperatorskago vilenskago medicinskago obščestva” 1902 nr 4). S. organizował kursy i pokazy hodowli ryb, prowadził konsultacje w tym zakresie. Jako delegat WTR na III Międzynarodowy Kongres Rybacki w Petersburgu (luty 1902) wygłosił referat pt. Jeziora gubernii wileńskiej i ich znaczenie pod względem rybołówstwa („Okólnik Rybacki” 1902 nr 59). Ponadto wystąpił z wnioskami o konieczności naukowego zbadania jezior, ochrony ryb i wprowadzenia w życie ustawy rybackiej na Litwie popartymi przez dyrektora dep. rolnictwa S. Lenina. Na towarzyszącej kongresowi Międzynarodowej Wystawie Rybackiej, zaprezentował S. opracowaną przez siebie mapę hydrologiczną jezior i zlewisk Niemna i Wilii, zaopatrzoną w obszerne objaśnienia. Sprawozdanie z tych imprez opublikował w „Okólniku Rybackim” i osobno (Międzynarodowy Kongres rybacki w Petersburgu w r. 1902, Kr. 1902, Międzynarodowa wystawa rybacka w Petersburgu w 1902, Kr. 1902). W r. 1902 kierował pawilonem WTR na zorganizowanej w Wilnie (12–22 IX) Wystawie Rolniczej. Komitet Wystawy przyznał S-owi dyplom honorowy za «różne przyrządy do hodowli ryb, przyrządy ratunkowe, mapy i wydawnictwa własne». Relację z tej wystawy S. opublikował pt. Dział Rybacki na Wystawie Rolniczej w Wilnie r. 1902 („Okólnik Rybacki” 1903 nr 62, osobno, Kr. 1903). W r. 1903 przedłożył gen.-gubernatorowi wileńskiemu P. Swiatopełk-Mirskiemu memoriał o rybactwie i gospodarce rybnej na Litwie, ponawiając postulat zbadania rzek i jezior tamże przez komisję naukową (List do redakcji „Kraju” w sprawie racjonalnej hodowli ryb, „Kraj” 1903 nr 9). T.r. Krajowe Tow. Rybackie w Krakowie nadało mu godność członka honorowego. Był również członkiem honorowym WTR i członkiem korespondentem Oddz. Ichtiologii Cesarskiego Rosyjskiego Tow. Aklimatyzacji Roślin i Zwierząt w Moskwie.

W sierpniu 1904 podjął S. starania o uzyskanie koncesji na wydawanie polsko-rosyjskiej „Gazety Wileńskiej”. Z tego powodu zgodził się wziąć udział w odsłonięciu pomnika carycy Katarzyny II na pl. Katedralnym w Wilnie. Na początku r.n. ponowił swe starania, tym razem projektując już tylko gazetę polskojęzyczną; na łamach „Rusi” (1905 nr 31) opublikował Memoriał o potrzebie czasopisma polskiego na Litwie. Gen.-gubernator wileński A. Freeze uznał wprawdzie jego kandydaturę wśród wielu innych za najlepszą, lecz odrzucił ją z uwagi na wiek S-a i wydawanie gazety zaproponował Hipolitowi Korwin-Milewskiemu. Ponieważ w trakcie tych zabiegów znalazł się S. wśród potępianych przez opinię publiczną «kataryniarzy», skierował 18 V 1905 list otwarty Do społeczeństwa polskiego, w którym tłumaczył motywy swego postępowania. W l.n. pisał artykuły (m.in. w wydawanym przez Milewskiego „Kur. Lit.”), broszury, wygłaszał prelekcje z zakresu ichtiologii, na łamach „Okólnika Rybackiego” publikował roczne sprawozdania z działalności WTR. Tam też ukazały się artykuły S-a: Stan rybactwa na Litwie (1904 nr 72) i Gospodarstwo rybne u nas dawniej i teraz (1907 nr 92). Ogłosił wspomnienia: W powiecie trockim 1840–1849. Urywki ze wspomnień lat dziecinnych („Dzien. Wil.” 1906 nr 33, 41–42, 44, 48–50) oraz Moje wspomnienia. Lata szkolne i wileńskie (1849–1856) („Głos Pol.” 1907 nr 2–5). Był współorganizatorem Tow. Przyjaciół Nauk (TPN) w Wilnie i w marcu 1907 został wybrany do jego Zarządu. W r. 1908 wydał jeszcze w Wilnie prace: Zbiór wiadomości z dziedziny gospodarstwa wodnego i rybactwa oraz Zasady wychowania domowego i warunki zachowania zdrowia dzieci. Zgromadził bogate zbiory ichtiologiczne.

S. posiadał własność ziemską w pow. trockim. Należał do komitetu budowy kościoła w Wysokim Dworze. Zmarł nagle «na paraliż serca» 1 VI 1909 w Wilnie. Pochowany został na cmentarzu na Rossie.

Biblioteka S-a po jego śmierci została przekazana TPN.

Z małżeństwa z Julią z Rosochackich, córką Antoniego, właściciela majątku Świrany nad Wilią, zaprzyjaźnionego z rodziną Józefa Piłsudskiego, miał S. synów: Witolda (zob.) i Czesława (1891–1896).

 

Fot.: „Okólnik Rybacki” 1904 nr 72 s. 75; – Konopka, Pol. bibliogr. lek. XIX w., X; Smetański J., Zarys polskiej bibliografii rybackiej, Lw. 1935 s. 8, 17; – Kijas A., Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku, W.–P. 2000; Kosk H. R, Generalicja polska, Pruszków 2001 II; Kośmiński, Słown. lekarzów; Lietuvių Enc.; Słown. lek. pol. XIX w. (bibliogr.); – Brensztejn M., Informator o towarzystwach naukowych […] na Litwie i Białej Rusi, Wil. 1914 s. 34, 38; Małachowicz E., Cmentarz na Rossie w Wilnie, Wr. 1993; Słown. pol. tow. nauk., II cz. 3; Śnieżko A., Rossa – miasto umarłych, (mszp. w Mater. Red. PSB); – Jurkowski R., „Kurier Litewski” w latach 1905–1907, „Kwart. Hist. Prasy Pol.” R. 22: 1983 nr 1 s. 80; Kościałkowski S., Pamiętne, choć przemilczane rocznice. Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie…, „Teki Hist.” T. 8: 1956–7 s. 96, 108; Okulicz K., Życie wytężone. Witold Staniewicz na tle czasu, „Kultura” (Paryż) 1967 nr 7–8 s. 151–2; Romanowski A., Młoda Polska wileńska, Kr. 1999; tenże, Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864–1904, Kr. 2003 s. 274–5; Szpoper D., Sukcesorzy Wielkiego Księstwa, Gd. 1999; Zahorski W., Zarys dziejów Cesarskiego Towarzystwa Lekarskiego w Wilnie (1805–1897), W. 1898 s. 231; Zasztowt L., Wileńscy miłośnicy „starożytności” w latach 1899–1914, „Kwart. Hist. Nauki i Techn.” 1990 z. 2–3 s. 273; – Medicinskij kalendar na 1875 god, Sostavil I. Voronichin, G. 9: 1875 s. 166; Rossijskij medicinskij spisok, Pet. 1878 s. 280; Spisok graždanskim činam četvertago klassa, Pet. 1888; – Jędrzejewicz W., Wspomnienia, Oprac. J. Cisek, Wr. 1993 (dot. Julii Staniewiczowej); [Obst J.] jo., Jak dostałem medal na wystawie rolniczej, „Dzien. Wil.” 1928 nr 188; Staniewicz W., Wspomnienie o Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Studia i Mater. z Dziej. Nauki Pol., S. B., 1966 z. 11 s. 102, 104–5, 107; – „Medycyna” 1901 nr 39; „Nowiny Lek.” 1900 z. 11, 1903 z. 2; „Okólnik Rybacki” 1902 nr 56–59, 61, 1903 nr 62, 66, 1904 nr 72, 1905 nr 74, 77, 1906 nr 84, 1907 nr 91–92, 1908 nr 98; „Przegl. Lek.” R. 16: 1877 nr 34; „Tyg. Ilustr.” 1880 nr 259, 1881 nr 312; – Nekrologi z r. 1909: „Czas” nr 127, „Kur. Lit.” nr 114, „Okólnik Rybacki” nr 106, „Przegl. Lek.” nr 24; – B. Jag.: sygn. Przyb. 157/64, 10118 III; B. Narod.: rkp. 7612; B. PAN w Gd.: rkp. 5474/3; Lietuvos mokslų akademijos biblioteka w Wil.: sygn. F. 9–2228 (list otwarty S-a), sygn. F. 9–2391 (rkp. S-a pt. Całokształt zasad higieny), sygn. F. 151–276, F. 151–1818; Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: sygn. F. 378–112–329 s. 30–2, 35–6, sygn. 391–1–1553 s. 28–32 („Wywód Familji urodzonych Staniewiczów h. Leliwa”, 1819), sygn. F. 604–38–136 (wypisy metryk chrzestnych w dekanacie trockim, kościół paraf. użugoski, 1839).

                                                                                                                                                 Liliana Czerniawska-Narkowicz i Elżbieta Orman-Michta

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Witold Cezary Staniewicz

1888-09-19 - 1966-07-14 ekonomista
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Czesław Kaczmarek

1895-04-16 - 1963-08-26
biskup kielecki
 

Adam Tarnowski

1892-03-02 - 1956-05-09
dyplomata
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Kazimierz Stamirowski

1884-02-06 - 1943-10-11
pułkownik
 

Jan Grzegorz Stanisławski

1860-06-24 - 1907-01-06
malarz
 

Kazimierz Panek

1873-02-15 - 1935-11-13
bakteriolog
 

Henryk Bukowski

1839-01-06 - 1900-02-11
powstaniec styczniowy
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.