INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Cezary Jellenta     

Cezary Jellenta  

 
 
1861-04-13 - 1935-09-01
Biogram został opublikowany w latach 1964-1965 w XI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Jellenta Cezary, pierwotnie Hirschband Napoleon, pseud. i krypt. Ary, Euzebiusz, Florestan, Orestes, Orpion, Robon Dion, Jan Zarycz, Alastor, C. J. (1861–1935), krytyk literacki i artystyczny, powieściopisarz i poeta. Ur. w Warszawie 13 IV, był synem Hermana Hirschbanda, urzędnika bankowego. W Warszawie ukończył J. II Gimnazjum oraz Wydział Prawa Uniw. Warsz. (1884), po czym przez pewien czas studiował w Monachium filozofię. Po powrocie do Warszawy pracował jako adwokat jeszcze w l. 1904–5, potem był nim już tylko formalnie, gdyż pochłaniała go coraz bardziej działalność literacka i publicystyczno-dziennikarska. Zapoczątkował ją w l. 1883–4 jeszcze podczas studiów uniwersyteckich na łamach „Przeglądu Tygodniowego” i „Prawdy” A. Świętochowskiego. Publikowane po czasopismach artykuły złożyły się na pierwszą książkę J-y Studia i szkice filozoficzne (W. 1891). W latach tych J. obracał się w środowisku ówczesnej postępowej inteligencji warszawskiej (W. Nałkowski, J. Radliński, L. Krzywicki, J. W. Dawid, Z. Heryng), jego bliska przyjaźń z Nałkowskim została zadokumentowana m. in. wspólnym wydaniem przez J. Nałkowskiego i M. Komornicką książki zbiorowej „Forpoczty” (Lw. 1895). Przyjaźnił się wówczas również z A. Langem oraz L. Różyckim, dla którego w latach nieco późniejszych napisał libretto operowe „Meduza” (Kr. 1912). W l. 1903–6 J. redagował w Warszawie miesięcznik „Ateneum” (nie mylić z „Ateneum” Spasowicza–Chmielowskiego z l. 1876–1901; J. zresztą również i z nim współpracował), w którym ogłaszał liczne artykuły. Podczas rewolucji 1905 r. J. prowadził na terenie całej Kongresówki ożywioną działalność odczytową w duchu niepodległościowym, którą opisał później w cyklu artykułów Na tyłach rewolucji („Gaz. Pol.”, W., 1930 nr 178, 182, 190). Na początku 1906 r., w obawie przed grożącym mu aresztowaniem, J. wraz z rodziną opuścił Warszawę i udał się na emigrację do Niemiec. Przebywał kolejno w Berlinie, Lipsku i Dreźnie, gdzie na krótki okres czasu udało mu się wznowić wydawanie „Ateneum” (ukazały się jedynie dwa numery w r. 1908 z podtytułem „Złoty róg”). Podczas pobytu w Niemczech pozostawał w kontaktach z przywódcami niemieckiej socjaldemokracji, m. in. zetknął się osobiście z A. Beblem i K. Liebknechtem, oraz prowadził działalność odczytową dla polskich ośrodków emigracyjnych i studenckich. W r. 1911 J. przeniósł się do Krakowa, gdzie w l. 1912–4 redagował czasopismo „Rydwan” (z podtytułem „Miesięcznik poświęcony sprawom twórczości i kultury polskiej”), a ponadto współpracował z „Nową Reformą” oraz wygłaszał na Uniwersytecie Jagiellońskim i w licznych galicyjskich miastach prowincjonalnych głośne swego czasu cykle odczytów na tematy związane z dziejami polskiej kultury. W r. 1914, korzystając z ogłoszonej amnestii carskiej dla przestępców politycznych, J. powrócił do Warszawy i wkrótce wszedł w skład redakcji „Kuriera Porannego”, gdzie uprawiał krytykę teatralną i muzyczną. Spisywane podczas pierwszych miesięcy wielkiej wojny notatki o charakterze pamiętnikarskim złożyły się na wydaną w dziesięć lat później książkę Wielki zmierzch (W. 1924). Po zakończeniu wojny w r. 1919 wznowił J. na krótki okres czasu wydawanie „Rydwanu”, tym razem jako „Dwutygodnika poświęconego sztuce, literaturze i kulturze”, a następnie w l. 1923–7 redagował czasopismo „Biały Paw. Biuletyn teatralno-muzyczny”. Pod względem politycznym J. związany był w tym okresie z Piłsudskim, co znalazło wyraz m. in. w książce Józef Piłsudski jako pisarz i mówca (W. 1929). W l. 1926–33 J. odbył kilka podróży do Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Austrii, Czechosłowacji i Rumunii, gdzie wygłaszał przeznaczone dla cudzoziemskiego audytorium odczyty popularyzujące polską kulturę i literaturę (opis tych podróży znajdujemy w jego książce Wiatraki Don Chichota. Pamiętnik-scenariusz, W. 1933). Z odczytami jeździł również do wielu miast polskich. Poza tym współpracował z licznymi czasopismami warszawskimi i lwowskimi. W l. 1930–4 wygłosił w Warszawie wiele felietonów radiowych. Pod koniec życia przebywał często ze względów zdrowotnych w Otwocku; tam powstała ostatnia książka J-ego Sosny otwockie. Obraz miasta-uzdrowiska (W. 1935). Zmarł w Otwocku z 31 VIII na 1 IX 1935 r. Pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie. Pośmiertnie został odznaczony krzyżem oficerskim Orderu Polonia Restituta i Medalem Niepodległości. J. był żonaty z Albiną Szawińską, nauczycielką. Miał dwóch synów: Alfreda, poległego w sierpniu 1920 r., oraz Stefana, oficera W. P.

J. wyrósł w atmosferze pozytywistycznej, jego wczesna działalność krytyczna wykazuje duże wpływy popularnych wówczas teorii H. Taine’a i G. Brandesa. Z czasem stanowisko jego uległo daleko idącej zmianie i J. stał się – obok I. Matuszewskiego – jednym z głównych przedstawicieli kierunku subiektywistycznego w krytyce modernistycznej. Wielostronne zainteresowania umożliwiły J-cie uprawianie poza krytyką literacką również krytyki filozoficznej, plastycznej (m. in. studia o J. Matejce, J. Malczewskim, Ks. Dunikowskim, recenzje z wystaw malarskich), a także teatralnej i muzycznej. Wybory swych studiów krytycznych publikował we wspomnianych już Studiach i szkicach filozoficznych oraz w książkach: Wszechpoemat i najnowsze jego dzieje (W.–Kr. 1894), Galeria ostatnich dni (Kr. 1897), Grający szczyt. Studia syntetyczno-krytyczne (Kr. 1912). Obok studiów drobniejszych J. jest również autorem kilku większych prac o ambicjach monograficznych, poświęconych Dantemu (Dante Alighieri. Zarys, W. 1900), Słowackiemu (Juliusz Słowacki dzisiaj. Szkic konturowy, Kr. 1900, Druid Juliusz Słowacki, Brody–Lw. 1911) i Norwidowi (Cyprian Norwid. Szkic syntezy, Stanisławów 1909). Ta ostatnia książka zasługuje szczególnie na uwagę jako pierwsza w naszej literaturze krytycznej i stosunkowo wczesna (w cztery lata po ukazaniu się norwidowskiego tomu „Chimery”) próba monograficznego ujęcia twórczości Norwida. Warto również przypomnieć, że w wygłaszanym w r. 1905 odczycie O socjalnych poglądach Adama Mickiewicza J. zwrócił stosunkowo wcześnie uwagę na znaczenie prozy publicystycznej redaktora „Trybuny Ludów”.

Dużo mniejsze znaczenie od działalności krytycznej posiada oryginalna twórczość literacka J-y – nowelistyczna (W przesileniu, Kr. 1894, Wizja Madonny, W. 1931), powieściopisarska (Linie Hofera, Lw. 1908, cykl powieściowy o dużym podkładzie autobiograficznym Krwawe Lilie, W. 1924–9) oraz sporadycznie uprawiana w okresie modernizmu twórczość poetycka (tomiki Nurty, Kr. 1896 i Orfan, Kr. 1902). Niektóre wiersze J-y zostały opublikowane w „Antologii współczesnych poetów polskich” (Lw.–W. 1908).

 

Portrety: Vlastimila Hoffmana i Leona Kamira, oba zniszczone w W. w r. 1944, Zbigniewa Pronaszki z r. 1911 w posiadaniu prywatnym w Krakowie; Fotografia z ostatnich lat życia w „Expressie Porannym”, W. 1935 nr 243; – Korbut; – Brummer W., Rozpalona gwiazda C. J-y, „Polska Zbrojna” (W.) nr 282; Brzozowski S., Współczesna krytyka literacka w Polsce, W. 1907 s. 198–202; Chmielowski P., Dzieje krytyki literackiej w Polsce, W. 1902 s. 436–8; Cywiński S., Druid C. J., „Myśl Narod.” (W.) 1929 nr 42; Czachowski K, Obraz współczesnej literatury polskiej 1884–1933, W. 1934 II 15–6; Feldman W., Współczesna literatura pol., T. 3: 1907–1918, W.–Kr. 1919 s. 21–2; Grabowski T., Krytyka literacka w Polsce w epoce realizmu i modernizmu (1863–1933), P. 1934 s. 162; Grzymała-Siedlecki A., C. J., „Kur. Warsz.” Nr 83; Irzykowski K., Ś. p. C. J., „Pion” 1935 nr 36; Lorentowicz J., Spojrzenie wstecz, Kr. 1957 s. 33; Nowaczyński A., Motylek, „Myśl Narod.” 1930 nr 31; Płomieński J. E., Twórcy bez masek, W. 1956 s. 51; Popów E., Wspomnienia o C. J-cie, „Stolica” (W.) 1962 nr 2; – „Gaz. Pol.” (W.) 1935 nr 243; – Informacje ustne syna – Stefana Jellenty – oraz dostarczone przez niego materiały biograficzne w zbiorach Zakł. Dok. IH PAN w Kr.

Roman Taborski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
Partner ms-warszawa.png
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Andrzej Łapicki

1924-11-11 - 2012-07-21
aktor filmowy
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Władysław Mazurkiewicz

1887-01-31 - 1963
prawnik
 

Stanisław Stanisławski

1870 - 1941-01-10
aktor
 

Roman Niewiarowicz

1902-01-15 - 1972-07-22
aktor teatralny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.