INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Czesław Felicjan Pieniążek (Odrowąż-Pieniążek)      Czesław Pieniążek, wizerunek na podstawie fot. sprzed 1901 r.

Czesław Felicjan Pieniążek (Odrowąż-Pieniążek)  

 
 
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pieniążek (Odrowąż-Pieniążek) Czesław Felicjan Hilary, pseud. i krypt.: ?, Autor „Biedy naszej”, Felicjan Bolecki, Centifolius Peregrinus, Centyfugius Peregrinus, Cz.O.P., Cz.P., Cz.Pk, Kalasanty Czop, P. (1844–1917), pedagog, pisarz, aktor. Ur. 15 I w Kowalowych koło Tarnowa, był synem Stanisława Ignacego Feliksa (1809–1894), uczestnika powstania listopadowego, właściciela tej wsi, i Felicji z Krajewskich, bratem stryjecznym Jarosława (zob.). Uczęszczał do krakowskiego Gimnazjum Nowodworskiego, a następnie do gimnazjum w Tarnowie; jako uczeń 8 klasy tej szkoły wstąpił w marcu 1863 do oddziału powstańczego formowanego w Krakowie przez Erazma Skarżyńskiego i został mianowany podporucznikiem. W kwietniu t.r. pod nazwiskiem Franciszka Łazarskiego przedostał się do Królestwa i walczył w oddziale Anastazego Władysława Mossakowskiego jako adiutant dowódcy. Po rozbiciu oddziału pod Jaworznikiem powrócił do Galicji. W Krakowie został przydzielony do powstańczej administracji wojskowej i nadzorował najpierw konspiracyjne wytwórnie naboi, a potem stajnie. Później wszedł w skład małej grupy jazdy dowodzonej przez Ludwika Mycielskiego, która z początkiem lipca 1863 przekroczyła granicę Królestwa i po kilkudniowym rajdzie wróciła do Galicji. W październiku t.r. P. został adiutantem Skarżyńskiego, który z ramienia Rządu Narodowego prowadził akcję organizacyjną w zachodniej Galicji. P. przebywał wówczas w Krakowie, gdzie po zdaniu matury w Gimnazjum Nowodworskiego rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym UJ, słuchając w pierwszym półroczu r. akad. 1863/4 wykładów z zakresu historii literatury polskiej, estetyki, historii i archeologii. Już w latach szkolnych P. ujawnił zdolności literackie i w r. 1861 zadebiutował artykułami w lwowskim czasopiśmie „Czytelnia dla Młodzieży”. Wkrótce jednakże – jak świadczy jego szkolny kolega Kazimierz Chłędowski – «teatr tak [mu] głowę zawrócił, że pomimo przedstawień ojca, wbrew jego woli wstąpił do teatru krakowskiego». Występował w nim tylko w r. 1864, grając m.in. Edwina w „Odludkach i poecie” oraz Lubomira w „Panu Geldhabie” A. Fredry; występy jego na ogół – jak zanotował Karol Estreicher – «wcale nie były fortunne», a «wybrawszy sobie na benefis rolę tytułową „Mazepy” (Słowackiego) zupełne zrobił fiasko». W styczniu 1865 przeniósł się na niemiecką scenę do Bielska, w t.r. jego nazwisko pojawiło się raz jeden w repertuarze działającego w Krakowie teatru austriackiego, latem zaś występował w Rzeszowie w zespole Konstantego Łobojki. Grał także w Stanisławowie. Porzuciwszy myśl o karierze scenicznej nie zerwał przecież związków z teatrem, pisał recenzje z przedstawień (np. w r. 1870 w krakowskich „Kwiatach”) oraz ogłaszał prozaiczne utwory komediowe, przeważnie jednoaktówki: Egzaltowana (wyd. Kr. 1864), Słomiany wdowiec (wyst. w P. i Kr. w r. 1886, wyd. Kr. 1887), Biały wachlarz (wyd. Lw. 1889), Na przystanku (wyst. w Kr. w r. 1889, wyd. Lw. t.r.). Dwie ostatnie miały spore powodzenie na scenach amatorskich i były wznawiane drukiem jeszcze w międzywojennym dwudziestoleciu.

Ok. r. 1866 P. przeniósł się do Lwowa, gdzie podjął studia prawnicze na uniwersytecie. Równocześnie uprawiał działalność publicystyczną i dziennikarską. Ogłosił broszurę Uwagi nad kwestią najżywotniejszą dla naszego kraju (Lw. 1867), za jaką uważał «przymusowe nauczanie i reformę szkół i szkółek». Pisał do pisma dla ludu „Dzwonek”, do „Dziennika Literackiego” oraz rozpoczął długoletnią współpracę z „Dziennikiem Polskim” (swoje artykuły sygnował tu także krypt. P. oraz znakiem ?). Związał się również ze Stowarzyszeniem Młodzieży Handlowej Lwowskiej i w parę lat później na jego jubileusz opracował zarys dziejów tej organizacji (Stowarzyszenie Młodzieży Handlowej Lwowskiej…, Lw. 1873), która przyznała mu godność członka honorowego. We Lwowie przebywał P. niedługo, w drugim półroczu r. akad. 1867/8 znowu zapisał się na Wydział Filozoficzny UJ, teraz słuchał wykładów głównie z historii, germanistyki, literatury polskiej, a także z filologii klasycznej, filozofii i historii sztuki, studia ukończył w r. 1870. Jeszcze w czasie ich trwania redagował i wydawał pisma ludowe: „Nowiny ze Świata” (1869) i „Włościanin” (1869–70), oraz czasopismo beletrystyczne „Kwiaty” (1870); nawiązał wówczas korespondencję z Józefem Ignacym Kraszewskim, prosząc go o rady w pracy redakcyjnej. W l. 1870–3 P. mieszkał wraz z żoną i dziećmi w Dreźnie, znalazł się tu początkowo w trudnej sytuacji materialnej, w której przyszedł mu z pomocą Kraszewski, dostarczając dorywczych zarobków; później prowadził internat (pensję?) dla polskiej młodzieży katolickiej. W Dreźnie wygłaszał również odczyty z zakresu historii i literatury polskiej, m.in. w r. 1871 O autorkach polskich, a w szczególności o Sewerynie Duchińskiej (P. 1872). W tym też czasie nawiązał współpracę z „Dziennikiem Poznańskim”.

Od r. 1873 podstawą egzystencji P-a stała się praca nauczycielska. Uczył – głównie języka polskiego, także niemieckiego i historii polskiej – kolejno jako zastępca nauczyciela w lwowskiej Wyższej Szkole Realnej w l. 1873/4–1874/5, a w r. 1876 w tamtejszym II Gimnazjum. Zapewne w r. 1876 zdał egzamin nauczycielski z języków polskiego i niemieckiego. W l. 1876/7–1881/2 był zatrudniony jako nauczyciel, a następnie (od r. 1879) jako profesor w Wyższej Szkole Realnej w Stryju; piastował tutaj – obok innych funkcji społecznych – godność radnego miasta i członka Rady Szkolnej. Na skutek jego zabiegów powstało w tym mieście Tow. Pomocy Naukowej dla Ubogich Uczniów. W r. 1882 przeniósł się do Krakowa, gdzie uczył najpierw w Gimnazjum Nowodworskiego, a od r. 1884/5 w Wyższej Szkole Realnej (przemianowanej w r. 1902 na I Wyższą Szkołę Realną); uczył także w prywatnych krakowskich pensjach żeńskich. «Dar nauczania miał rzadki» – wspominał jego wychowanek z Gimnazjum Nowodworskiego Lucjan Rydel – co w połączeniu z patriotyczną postawą profesora sprawiało, «żeśmy wszyscy przepadali za nim». P. występował również jako propagator fizycznego wychowania młodzieży szkolnej i niektóre z jego pomysłów w tym zakresie były urzeczywistniane. W r. 1904 przeszedł na emeryturę z tytułem radcy szkolnego, po czym kilka lat spędził na wsi. W r. 1912 objął dyrekcję utworzonego w t.r. Gimnazjum Realnego w Zakopanem, kierował nim do r. 1914 i postawił na wysokim poziomie. Z prac pedagogicznych P-a wziętość zyskał przerobiony z F. Wiedemanna Przewodnik pedagogiczny dla nauczycieli i każdego, kto się wychowaniem dzieci zajmuje… (Stryj 1879, wyd. 2. w r. 1883). Opracował podręcznik Opowiadania z dziejów kraju rodzinnego dla szkół wydziałowych (Lw. 1893, kilka wydań) oraz był jednym z autorów zredagowanego przez Ludwika Kubalę wielotomowego wydawnictwa Dzieje powszechne ilustrowane (Wiedeń 1894–1905). Interesował się także zagadnieniem poprawności językowej (broszura O lekceważeniu ojczystej mowy, Zakopane 1913).

P. kontynuował też działalność publicystyczną i literacką. Zapewne w związku ze studiami uniwersyteckimi powstała obszerniejsza kompilacyjna praca Mesjanizm i towiańszczyzna w ogólnym zarysie („Tydzień” 1875–6, osobno Lw. 1877). Od początku 1875 r. wydawał i redagował dwutygodnik dla ludu „Wieniec”, wychodzący na przemian z „Pszczółką”; wegetujące pisemka odkupił od niego w sierpniu t.r. ks. Stanisław Stojałowski. W l.n. aż do końca życia ogłaszał ponadto liczne broszury dla ludu o tematyce społecznej i historycznej oraz rocznicowe, popularne życiorysy wybitnych pisarzy (Adama Mickiewicza, Mikołaja Reja, Piotra Skargi). Na rocznicę grunwaldzką napisał opowiadanie historyczne Polska i Krzyżacy (Kr. 1910). P. współpracował z prasą wszystkich trzech zaborów, tak zachowawczą jak i demokratyczną („Bluszcz”, „Czas”, „Gaz. Narod.”, „Głos Narodu”, „Kron. Codz.”, „Kur. Warsz.”, „Kur. Krak.”, „Kur. Pozn.”, „Nowa Reforma”, „Przegl. Powsz.”, „Słowo Pol.”, krakowski „Świat” i in.), oraz z krakowskimi czasopismami dla ludu („Krakus”, „Prawda”) i kalendarzami; zamieścił w nich sporo utworów beletrystycznych, w których w sposób bezpretensjonalny i gawędziarski poruszał tematykę znaną mu z bezpośredniej obserwacji: ich bohaterami byli galicyjscy ziemianie, nauczyciele, małomiasteczkowe oryginały. Część tych utworów zebrał w tomikach: Z jasnych dni. Opowiadania (Wiedeń 1890), Szare godziny. Drobne obrazki z życia (Kr. 1891), Z dawnych lat. Gawędy i opowiadania (Kr. 1902). Niekiedy sięgał w swoich opowiadaniach do wydarzeń z powstania styczniowego; własny w nim udział opisał w pamiętniku zatytułowanym Lat temu trzynaście, opublikowanym w r. 1875 w lwowskim „Dzienniku Polskim” (nr 287 i n.), przedrukowanym potem oddzielnie pt. Temu lat 27. Kartki z pamiętnika (Kr. 1890). Pisany żywo i interesująco, miał w intencji autora przedstawić «koloryt ówczesnych dni». P. przekładał także beletrystykę obcą, oddzielnie ogłosił powieści M. Jókaia „Aż do bieguna północnego” (1875) i F. W. Hackländera „Burzyk” (1875). Uprawiał też działalność krytyczną. Z pozycji katolickich i zachowawczych ocenił twórczość Michała Bałuckiego w opartym na własnych wspomnieniach i informacjach pisarza szkicu Michał Bałucki (P. 1888), a na łamach „Przeglądu Powszechnego” – nowelistykę pozytywistów (Kilka uwag o pesymizmie w nowelistyce współczesnej. T. 14: 1887), tamże ostro polemizował z opiniami Piotra Chmielowskiego wyrażonymi w jego studium „Nasi powieściopisarze”. Ogłosił nadto luźne uwagi dotyczące Literatury o Mickiewiczu (P. 1890). Rozważał Dzieła Z. Krasińskiego jako przedmiot lektury w szkołach średnich („Sprawozdanie… Wyższej Szkoły Realnej w Stryju za r. szk. 1877/8”), z perspektywy szkolnych potrzeb oceniał także Syrokomlę wobec rozwoju poezji ostatniego okresu (Kr. 1885). W l. 1911–12 redagował i w dużej mierze wypełniał własnymi pracami „Straż Polską”, organ stowarzyszenia o takiej samej nazwie, mającego za zadanie propagować bojkot towarów pruskich i samodzielność ekonomiczną Polaków. Od r. 1911 piastował godność prezesa tego stowarzyszenia. W lutym 1917 powrócił z Zakopanego do Krakowa, gdzie zmarł 17 VI 1917 i został pochowany na cmentarzu Rakowickim.

P. był żonaty z Seweryną z Pierackich (1846–1933) i miał z nią 12 dzieci: Stefanię (zamężną Meyerhofer), Jadwigę (zamężną Trzaskowską), Stanisława, Jerzego, Helenę, Seweryna, Józefinę, Adama, Łucję, Jana, Wacława i Annę.

 

Estreicher w. XIX; Bibliogr. dramatu pol., II; Bibliogr. filozofii pol., III; Kozłowski, Bibliogr. powstania; Bar, Słown. pseudonimów; Roczn. Nauk.-Liter.-Artyst. (Okręta), W. 1905; Słown. Teatru Pol. (P. połączony w jedną osobę z Jarosławem Pieniążkiem); Uruski, XIII 335; Żychliński, XVI 138, XVII 301, 309, 329–31, XIX 329; – Danek W., Kraszewski w Dreźnie, „Roczn. Wrocł.” T. 3/4: 1959/60 s. 153; Dr. K. S., „Hej ramię do ramienia!”, „Ilustr. Pol.” 1901 nr 4 s. 66–7 (fot.); Dunin-Wąsowicz K., Czasopiśmiennictwo ludowe w Galicji, Wr. 1952; Eile S., Kasztelowicz S., Stefan Żeromski, Wyd. 2., Kr. 1976; Estreicher K., Teatra w Polsce, W. 1953, 1956 II i indeks; Estreicher K., Teatr w Stanisławowie, „Świat” 1892 nr 10 s. 228; Got J., Teatr krakowski pod dyrekcją A. Skorupki i S. Koźmiana 1865–1885, Wr. 1962; Got J., Orzechowski E., Repertuar teatru krakowskiego 1845–1865, W. 1974–5 I–II; Grabowski T., Ś. p. Czesław Odrowąż-Pieniążek, „Głos Narodu” 1917 nr 156 wyd. wieczorne; Kraków w powstaniu styczniowym, Kr. 1968; Kurier Warszawski, Książka jubileuszowa…, W. 1896; Leniek, Książka pamiątkowa Gimn. Św. Anny, s. 247; Przez pięć pokoleń, „Ilustr. Tyg. Pol.” 1915 nr 10 s. 162–4 (fot.); Rydel L., Czesław Odrowąż Pieniążek, „Czas” 1917 nr 334; – Arch. do Dziej. Liter., Kr. 1886 V 250–2; Chłędowski K., Pamiętniki, Kr. 1957 I–II; Gimnazjum Realne w Zakopanem posiadające prawa szkół publicznych w r. szk. 1913/14, Zakopane 1914 (fot.); Jahres-Bericht des k. k. zweiten Obergymnasiums in Lemberg für das Schul-Jahr 1876, Lemberg 1876; Pieniążek Cz., Stowarzyszenie Młodzieży Handlowej Lwowskiej..., Lw. 1873 s. 54–5; Prywatne Gimnazjum Realne (męskie i żeńskie) w Zakopanem, posiadające prawa szkół publicznych, w r. szk. 1916/17, Zakopane 1917 s. 5 nlb. i 112; Serafińska S., Jan Matejko, Wyd. 2., Kr. 1958; Sprawozdanie Dyrekcji C. K. Wyższej Szkoły Realnej (od r. 1903: I Wyższej Szkoły Realnej) w Krakowie za r. szk. 1885–1905, Kr. 1885–1905; Sprawozdanie Dyrekcji C. K. Wyższej Szkoły Realnej we Lwowie za r. szk. 1874–5, Lw. 1874–5; Sprawozdanie Dyrekcji C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Stryju za r. szk. 1876/7–1882/3, Stryj 1877–1883; Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazjum Nowodworskiego czyli Św. Anny w Krakowie za r. szk. 1883–5, Kr. 1883–5; – „Straż Pol.” 1911 nr 35 s. 9; – (Nekrolog Stanisława Pieniążka), „Czas” 1894 nr 47 ([Dębicki L.] L. D.); Nekrologi z r. 1917: „Czas” nr 277, 279, „Gaz. Lwow.” nr 139, „Gaz. Wieczorna” nr z 20 VI, „Kur. Warsz.” nr 179, „Nowa Reforma” nr 278–9, „Pam. Liter.” s. 128 (W. Hahn), „Polen” nr 136 s. 156; – Arch. UJ: S. II 104–107, W. F. II 219; B. Jag.: rkp. 6525, 6702, 6717, 8078, 8079; (Listy P-a); B. Narod.: rkp. 7260 t. 4; B. Ossol.: rkp: 6833 (Listy do P-a), 12009, 12420, 12425, 12657, 13122, 13441; B. PAN w Kr.: rkp. 2064 t. 1; IBL PAN: Kartoteka bibliogr.; Paraf. Rzymsko-katol. w Ryglicach (woj. tarnowskie): Liber natorum pro pago Kowalowy t. III s. 97 nr 7; – Cmentarz Rakowicki w Kr.: Napisy na grobowcu rodzinnym Pieniążków.

Rościsław Skręt

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Maksymilian Gierymski

1846-10-09 - 1874-09-16
malarz
 

Józef Michał Unrug

1884-10-07 - 1973-02-28
emigrant polityczny
 

Leon Kruczkowski

1900-06-28 - 1962-01-01
dramatopisarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Czesław Franciszek Peche

1892-03-21 - 1942-05-28
ekonomista
 

Franciszek Kotas

1886-06-29 - 1961-09-28
stenolog
 

Józef Poliński

1828-02-16 - 1901-02-17
lektor stenografii
 

Cyryl Ratajski

1875-03-03 - 1942-10-19
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.