INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Daniel Czapliński (także Czaplicki)  

 
 
początek XVII w. - pocz. II poł. XVII w.
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Czapliński (także Czaplicki) Daniel, podstarości czehryński, rotmistrz J. K. M-ci. Podobno »człek rycerski«, ale poza tym osobistość raczej ujemna, wszedł do historii tylko dzięki głośnemu zatargowi z B. Chmielnickim. Wzajemna tych ludzi nienawiść była tą iskrą, która rozpaliła ostatecznie w r. 1648 na Ukrainie nagromadzony tam materiał palny. B. Chmielnicki już w r. 1646, a więc na dwa lata przed wybuchem powstania, nazywał Cz-go w listach do króla, hetmana w. kor. M. Potockiego i chor. kor. Aleks. Koniecpolskiego oszustem, pijanicą, złodziejem i zdziercą ukraińskim, z czego wolno wnosić, że był on istotnie typowym przedstawicielem surowych, bezwzględnych, a częstokroć niesprawiedliwych rządów wielkopańskich ekonomów na Ukrainie.

Był Cz. prawdopodobnie synem Marcina, poborcy podatkowego w woj. wileńskim. O młodości jego nie posiadamy żadnych wiadomości. Na widowni pojawił się po raz pierwszy na kilka lat przed wybuchem buntu Chmielnickiego, a to w charakterze zarządcy dóbr ukraińskich chor. kor. Aleks. Koniecpolskiego, u którego w niedługi czas później uzyskał urząd podstarościński w Czehrynie. Tutaj też zetknął się on z pełnym ambicji setnikiem pułku czehryńskiego B. Chmielnickim. Z nieznanych nam dokładnie przyczyn przyszło między nimi do nieporozumień, które zamieniły się następnie w zawziętą nienawiść. Przyczyn było niewątpliwie wiele, a wśród nich – kto wie, czy nie najważniejszą – bardzo podobno urodziwa p. Czaplińska (z domu Komorowska). Rzecz zrozumiała, że w wynikłej walce, chociażby tylko z racji swego stanowiska, górą był zawsze Cz. Nie przebierając w środkach, czynił wszystko, aby tylko zdeptać i zupełnie zniszczyć znienawidzonego setnika. Oskarżał go o zdradę, najeżdżał i niszczył dziedziczną jego posiadłość Subotów, dybał na jego życie, więził, nie cofnął się nawet przed publicznym obiciem batogami jego syna. Chmielnicki bronił się początkowo jak mógł i umiał, – skarżył się na wszystkie strony, lecz kiedy to nietylko nie pomagało, ale częstokroć odnosiło wprost przeciwny skutek, poszedł w końcu za podszeptem tych obcych czynników, które, korzystając z nadarzającej się sposobności, postanowiły skłócić do reszty oba bratnie narody i podniósł zarzewie buntu. Teraz górą był Chmielnicki. Cz. uszedł w głąb kraju, a p. Czaplińska została żoną Chmielnickiego, którego jedynym teraz życzeniem była przez długi czas zemsta nad Cz-skim. Daremnie jednak żądał jego wydania przy każdej sposobności. Daremnie groził i wykrzykiwał na wszystkich komisjach »gdy mi go nie wydacie, pokoju nie spodziewajcie się«. Cz-go mu jednak nie wydano. On zaś w r. 1649 jako ochotnik znalazł się wśród obrońców zbaraskich, służąc w pułku w-dy bracławskiego, Stan. Lanckorońskiego. Bił się również i w latach następnych. Brał udział w kampanii zimowej Kalinowskiego w r. 1651 oraz w bitwie pod Beresteczkiem. Z pogromu batohskiego uszedł szczęśliwie. W r. 1653 był pod Żwańcem, a w roku następnym walczył przeciw Moskwie i Kozakom. W tymże roku był również deputatem trybunału lubelskiego. Z r. 1654 tracimy go zupełnie z oczu, najprawdopodobniej zginął w zawierusze »Potopu«.

W latach 1645–6 spotykamy na Litwie jakiegoś Daniela Czaplińskiego, który był administratorem dóbr Chołchle w-dy witebskiego Krzyszt. Kiszki. Z listów, jakie pisał w sprawach majątkowych do swego chlebodawcy, dowiadujemy się obok bardzo ciekawych szczegółów o buntach i niepokojach wśród chłopów, także pewnych szczegółów, świadczących nie bardzo dobrze o naszym administratorze, który brał osobiście udział w torturowaniu chłopów odmawiających zeznań.

Ponieważ Krzyszt. Kiszka zmarł w sierpniu 1646 r., jest zupełnie możliwym, że administrator jego przeniósł się na Ukrainę, gdzie przyjął służbę u Koniecpolskiego. W tym wypadku mielibyśmy tu do czynienia z jedną i tą samą osobą.

 

Uruski: Vol. Leg. III 34; Michałowski, Ks. Pam. indeks: Oświęcim, Diariusz, indeks; Pastorius, Hist. Pol. plenioris…, Gdańsk 1685, 31 i d.; Temberski, Annales, indeks; Grabowski, »Ojcz. Wspom.« I 138; Hist. Panow. J. Kaz. 44, 45; Gawroński, B. Chmiel, indeks; Hruszewski, Ist. Ukr.-Rusi… VIII, cz. 2, 159 i d.; Lipiński, Z dziej. Ukr. 256; Arch. Główne; Wyrokj Tryb. Lubel. 304, k. 166; Skarb. Wojsk. 86, nr 39, k. 37, 43, nr 40, k. 40, 42; Arch. Skarb.; Rach. Sejm. nr 51, k. 49, 52, nr 48, k. 58; Arch. Miejskie Krak. Zb. Rusieckich 31, s. 47, 49; Arch. Nieśw.; Korespond. do Radziwiłłów; Teka 415, nry 2469–73.

Eugeniusz Latacz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Michał Piotr Boym

ok. 1614 - 1659-08-22
jezuita
 
 

Ludwika Maria Gonzaga

1611-08-18 - 1667-05-10
królowa Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Wojciech Łańcucki

1610 - 1686-07-25
prawnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.