INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Feliks Hilary Sobański      Frag. "Portretu Feliksa Sobańskiego" Karola Millera.
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sobański Feliks Hilary Michał Ludwik (1833–1913), ziemianin, działacz społeczny i charytatywny. Ur. 11 I w Ładyżynie w pobliżu Hajsyna na Podolu, był synem Ludwika (zob.) i Róży z Łubieńskich (zob. Sobańska Róża).

Szkołę średnią ukończył S. w Odessie. W r. 1852 był w Warszawie w okresie, gdy wybuchła epidemia cholery. Wraz z Michałem Ogińskim założył wówczas i utrzymywał szpitalik dla chorych, a także sam pielęgnował zarażonych. W l. pięćdziesiątych administrował rodzinnymi dobrami, m. in. Obodówką i Wasylówką na Podolu. Brał udział w komitecie działającym w sprawie uwłaszczenia włościan. Od r. 1857 administrował też ogromnymi dobrami Guzów (ponad 6 tys. ha) na Mazowszu, odziedziczonymi po rodzinie żony.

S. został wybrany na marszałka szlachty pow. bracławskiego. Gdy w październiku 1862 w Kamieńcu Podolskim obradowano w kole marszałków gub. podolskiej nad wysłaniem adresu szlachty podolskiej domagającego się przyłączenia Podola i Wołynia do Król. Pol., S. był przeciwny tej manifestacji. Został jednak przegłosowany, a adres wysłany do Petersburga. Rząd rosyjski zawiesił w urzędowaniu wszystkich marszałków. S. wraz z innymi został wywieziony do Petersburga i był więziony w Twierdzy Pietropawłowskiej pod zarzutem «dążenia do oderwania od Cesarstwa części jego prowincji». Dekretem rosyjskiego Senatu podobnie jak inni, został usunięty z urzędu marszałka i skazany na osiedlenie w głębi Rosji. Po pewnym czasie otrzymał pozwolenie na zamieszkanie w Odessie, a w końcu na powrót na Podole. W r. 1870 w czasie wojny francusko-pruskiej S. przebywał w Paryżu. W porozumieniu z Międzynarodowym Czerwonym Krzyżem wynajął własnym kosztem ambulans i wraz z lekarzami i pielęgniarzami francuskimi zbierał rannych z pól bitewnych.

S. był współzałożycielem, a następnie wiceprezesem (1872–81) i prezesem (1882–5) Tow. Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych. W l. 1875–80 był członkiem komitetu Tow. Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP) w Warszawie, w l. 1879–80 pełnił obowiązki wiceprezesa, a od r. 1881 był członkiem honorowym. W r. 1878 współfinansował konkurs TZSP na projekt kościoła w Żyrardowie, wygrany przez Władysława Marconiego (S. ofiarował także plac pod budowę kościoła). W l. 1881–3 ufundował zasiłki i stypendia dla dwunastu artystów, przydzielane przez TZSP. Równocześnie S. był w r. 1875 współzałożycielem Muz. Przemysłu i Rolnictwa i wiceprezesem komitetu tego Muzeum w l. 1875–1913. Był też w l. 1879–81 prezesem Warszawskiego Tow. Muzycznego im. Stanisława Moniuszki. Łożył ogromne sumy na budowę i restaurację obiektów sakralnych: m.in. na kościół w Radziwiłłowie oraz kaplicę w Guzowie, odnowienie kościołów w Obodówce i Wiskitkach. Kościół św. Augustyna w Warszawie otrzymał od S-ego trzy marmurowe ołtarze, wykonane we Włoszech. Corocznie kilku lub kilkunastu wychowanków seminarium duchownego w Warszawie dostawało od S-ego stypendia na studia zagraniczne. W r. 1880 S. otrzymał od papieża Leona XIII dziedziczny tytuł hrabiowski.

Napoważniejszym czynem filantropijnym S-ego było wzniesienie w końcu l. siedemdziesiątych w Warszawie budynku na siedzibę przytułku dla paralityków przy ul. Nowowiejskiej 32 (nadano mu imię S-ego). Po rozbudowie tego gmachu w r. 1897 znalazły tam również miejsce – dom dla kobiet samotnych i schronisko dla sierot. S. założył także ochronkę katolicką «Nazaret» w Kijowie, szpitalik w Guzowie, w którym bezpłatnie leczyli się okoliczni włościanie i pracownicy dworscy. W początku XX w. wraz z synem Michałem otworzył w Obodówce średnią szkołę rolniczą, podległą Podolskiemu Stow. Rolniczemu, a w r. 1908 współfinansował założenie w Ursynowie (obecnie dzielnica Warszawy) seminarium nauczycielskiego. S. wspomagał też finansowo znaczną liczbę instytucji społecznych tak w kraju, jak i polonijnych w Paryżu, gdzie mieszkał przez ostatnie kilkanaście lat życia. Był m.in. członkiem Tow. Polskiego Literacko-Artystycznego, założonego w r. 1910 w Paryżu. Ostatnimi darowiznami S-ego było przekazanie 100 tys. rb dla Kasy emerytalnej pracowników rolnych w Król. Pol., a także 30 tys. rb na zakup ziemniaków dla ludności galicyjskiej, nękanej klęską głodu. S. zmarł 29 XI 1913 w Paryżu i pochowany został tamże w podziemiach kościoła św. Augustyna. Nie wiadomo, czy ciało zostało później, jak zamierzano, przewiezione do grobu rodzinnego w Obodówce.

W małżeństwie (ślub 30 IX 1857) z Emilią z Łubieńskich (ur. 11 VIII 1837) S. miał dwóch synów: Michała (15 VII 1858–1934) i Kazimierza (zob.), a także córkę Wiktorię (ur. 1861), żonę (17 VI 1879) Feliksa Plater-Zyberka, właściciela dóbr w Inflantach.

 

Portret konny S-ego (w wieku dziecięcym) przez Ignacego (?) Kochanowskiego (1836, olej, wł. Muz. Narod. w W.); Portret olej przez Kazimierza Pochwalskiego znajduje się w posiadaniu rodziny; Portret pędzla Karola Millera (1870, olej, wł. Muz. Okręgowe w Żyrardowie), reprod. w: Szustakiewicz I. M., Portrety Sobańskich w zbiorach Muzeum Okręgowego w Żyrardowie, „Żyrardowski Roczn. Muz.” R. 4: 1996; – Bibliogr. Warszawy za l. 1864–1903; Koperska T., Łukomska E., Bibliografia do dziejów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa za l. 1875–1939, W. 1973; Słownik polskich towarzystw naukowych, Wr. 1978 I; Borkowski, Genealogie; Drzewo genealogiczne 64-herbowe po mieczu i kądzieli Sobańskich, Łubieńskich, Jełowickich, Drohojowskich, W. 1912 s. 9–10, 47–8; Konarski S., Armorial de la noblesse Polonaise titrée, Paris 1958 s. 314; Kosiński A. A., Przewodnik heraldyczny, W. 1880–1 II 549, III 460–1; Pułaski, Kronika, II; Żychliński, XIX 292; – Borejsza J., Emigracja polska we Francji po powstaniu styczniowym, W. 1966; Gajewski M., Urządzenia komunalne Warszawy, W. 1979; Jaroszewski T. S., Baraniewski W., Pałace i dwory w okolicach Warszawy, W. 1992 s. 43; Rychlikowa I., Ziemiaństwo polskie 1789–1864, W. 1983; S.Z., Z karty zasłużonych. Feliks hr. Sobański, „Kron. Rodzinna” 1901 nr 20 s. 390–2 (fot.); Ś.p. Feliks hr. Sobański, Kalendarz J. Ungra 1914 s. VI; Zgon dobroczyńcy, „Biesiada Liter.” 1914 nr 1 s. 15–16 (fot.); – Bobrowski T., Pamiętniki, Lw. 1900 I–II; Lipkowski L., Moje wspomnienia, Kr. 1913 s. 99; Roczniki Tow. Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych za r. 1874 s. 98 (W.); toż za l. 1875–85; – „Bulletin Polonais Littéraire, Scientifique et Artistique” 1913 nr 305 s. 404; „Kur. Warsz.” 1897 nr 191 s. 4, 1913 nr 332 s. 5, 8, nr 333 s. 8, nr 334 s. 8; „Nadwiślanin” 1862 nr 108 s. 1; „Przegl. Lek.” 1876 nr 35 s. 393; „Świat” 1913 nr 49 s. 25 (fot.); „Tyg. Ilustr.” 1913 nr 49 s. 973 (fot.); „Warsz. Gaz. Policyjna” 1876 nr 118, 120; – B. Jag.: rkp. 6479 IV, 7655 II, 7812 IV; B. Narod.: rkp. 8390, 8792/VII, 9806/X, 10059; B. Ossol.: rkp. 13809/III, 14100/II, 15068/II, 15119/II, 15121/II, 15180/II, 15298/II, 15320/II.

Stanisław Konarski

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.