INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Filip Koronat Sulimierski     

Filip Koronat Sulimierski  

 
 
1843-11-08 - 1885-01-08
Biogram został opublikowany w latach 2007-2008 w XLV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sulimierski Filip Koronat, krypt. F.S. (1843–1885), wydawca, publicysta, dziennikarz, tłumacz, twórca „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”.

Ur. 8 XI (wg niektórych źródeł 13 XI) w Sieradzu jako pogrobowiec, był synem Filipa Rafała (ok. 1797–1843) i jego drugiej, od r. 1831, żony Bibianny Barbary z Dzwonkowskich (1810–1882), córki Józefa i Tekli Borowskiej. Ojciec S-ego był właścicielem wsi Chotyszów i majątku Brzeski (pow. sieradzki), członkiem Komitetu Opiekuńczego woj. kaliskiego; żonaty początkowo z Balbiną z Psarskich, rozwiódł się z nią 18 XI 1829; za przyjęcie w swym domu w r. 1833 partyzantów Józefa Zaliwskiego, w tym krewnych, Faustyna (zob.) i Walentego Sulimierskich, był przez rok więziony w twierdzy w Zamościu. S. miał siostry, Bronisławę (1827–1928), 1.v. Szenk, 2.v. Tarczałowską, uczestniczkę powstania styczniowego, i Kornelię (1836–1837) oraz brata Artura Alfonsa (1831–1902), nauczyciela warszawskich szkół średnich, aplikanta w Zarządzie Warszawskiego Okręgu Naukowego i radcę stanu, autora „Podręcznika handlowego, zawierającego teorię handlu i krótki zarys korespondencji handlowej” (W. 1872), tłumacza i publicystę piszącego jako A.S., Ar. S., i S. w „Bibliotece Warszawskiej” i „Wędrowcu”. Przyrodnią siostrą S-ego była Klotylda, żona Józefa Zaremby.

S. odebrał staranne wykształcenie domowe. Jego opiekunem w dzieciństwie był stryj, Maciej Wincenty Sulimierski, właściciel Strońska i Zielęcic (pow. łaski), sędzia Sądu Pokoju pow. szadkowskiego. W r. 1856 wraz z matką i rodzeństwem zamieszkał S. w Piotrkowie; uczęszczał tam do gimnazjum męskiego. W l. 1859–61 pobierał stypendium rządowe, a jego matka prowadziła stancję dla gimnazjalistów. Po zakończeniu 25 VII 1862 nauki gimnazjalnej (otrzymał nagrodę i patent) podjął t.r. studia w Warszawie na Wydz. Matematyczno-Fizycznym w nowo powstałej (25 XI) Szkole Głównej. Prawdopodobnie pod wpływem swych profesorów nie wziął udziału w powstaniu styczniowym. Oprócz studiów z przedmiotów matematyczno-przyrodniczych słuchał wykładów Henryka Struvego z filozofii. Nawiązał współpracę z „Tygodnikiem Ilustrowanym”, a od r. 1866 także „Wędrowcem”. Dn. 6 XII 1867 uzyskał stopień magistra nauk matematyczno-fizycznych na podstawie rozprawy O metodach używanych do rozwiązywania zadań geometrycznych w ogólności.

W r. 1867 wydawca „Wędrowca” Józef Unger powierzył S-emu (od numeru 259) redakcję tego tygodnika. S. prowadził redakcję wraz z korektą, a ponadto zapełniał numery wieloma (często niepodpisanymi) swoimi artykułami. Czytelnikom polecał książki naukowe oraz sumiennie odpowiadał na listy i kierowane do siebie pytania (włącznie z rozwiązywaniem zadań matematycznych). Nie zapobiegł jednak złej sytuacji finansowej pisma, która uległa poprawie dopiero w r. 1870, kiedy ogłosił serię drugą i obniżył koszty prenumeraty. Oprócz wiadomości krajowych i zagranicznych, umieszczał odtąd atrakcyjne powieści podróżnicze oraz sprawozdania z podróży, a także coraz więcej artykułów popularnonaukowych z przyrodoznawstwa, etnografii, techniki i matematyki. Publikował tam też swe odczyty, m.in. Nauka przyrody i człowiek (1870 t. 1) i Nieomylność zmysłów (1873 t. 7). Pod jego kierownictwem „Wędrowiec” stał się pierwszym w Król. Pol. ilustrowanym, popularnonaukowym magazynem geograficzno-podróżniczym. W l. 1872–4 wydawał książki podróżnicze w ramach istniejącej przy „Wędrowcu” serii „Biblioteka najnowszych podróży”. Nadal współpracował z „Tygodnikiem Ilustrowanym” publikując w nim m.in. wspomnienia o profesorach zlikwidowanej już Szkoły Głównej: Wiktorze Szokalskim (1871 nr 189), Julianie Bayerze i Michale Brzostowskim (1872 nr 220) oraz w r. 1872 cykl biografii uczonych zagranicznych, m.in. K. Vogta (nr 210), A. Humboldta (nr 226), S. Morse’a (nr 232), R. Owena (nr 222) i J. Tyndalla (nr 213). Anonimowo, lub pod krypt. F.S., umieszczał również korespondencje, felietony, recenzje i artykuły popularyzujące osiągnięcia nauk matematyczno-przyrodniczych w „Bibliotece Warszawskiej”, „Kurierze Warszawskim” i „Przeglądzie Tygodniowym”, a także we „Wszechświecie” i „Pamiętniku Fizjograficznym”.

S. zajmował się także działalnością translatorską. W r. 1871 opublikował w Warszawie przekłady z z języka francuskiego dwóch utworów traktujących o niedawnej wojnie francusko-pruskiej: „Sedan” C. Lemonniera i „Oblężenie Paryża” F. Sarceya. T.r. wydał w Warszawie pierwszy polski przekład powieści I. Turgieniewa „Ojcowie i dzieci”. Przełożył z języka francuskiego oraz opatrzył przypisami pracę C. Flammariona „Życie Mikołaja Kopernika. Z powodu jubileuszu 400-letniej rocznicy urodzin 1473–1873” (W. 1873), któremu też poświęcił artykuł biograficzny w „Tygodniku Ilustrowanym” (1873 t. 11). Opublikował Przegląd najnowszych płodów piśmiennictwa polskiego 1870/71 (W. 1872). Od r. 1871 redagował na zlecenie Ungra „Encyklopedię ogólną wiedzy ludzkiej” (do r. 1874 ukazało się pod jego kierownictwem osiem tomów; wydawnictwo ukończył na tomie dwunastym Franciszek Sobieszczański). W 2. poł. l. siedemdziesiątych współpracował z „Biesiadą Literacką” oraz „Nowinami”, gdzie prowadził z Erazmem Piltzem dział polityczny. W r. 1877 kierował rubryką wiadomości politycznych w „Gazecie Handlowej”. T.r. przejął na własność „Wędrowca”, ale pismo nie przyniosło mu dochodów. Dn. 25 I 1878 został jednym z akcjonariuszy Spółki Nakładowej, założonej z inicjatywy Aleksandra Świętochowskiego. Po śmierci byłego rektora Szkoły Głównej Józefa Mianowskiego opublikował wspomnienie o nim w „Biesiadzie Literackiej” (1879 nr 160) oraz „Tygodniku Ilustrowanym” (1879 nr 160). Był jednym z inicjatorów powołania Tow. Naukowego i Literackiego im. Mianowskiego, a wobec braku zgody władz poparł 22 I 1879 pomysł Stanisława Kronenberga utworzenia Kasy Pomocy dla Osób Pracujących na Polu Naukowym im. dra med. Józefa Mianowskiego. Dn. 6 X 1881 został wybrany do Komitetu Kasy, któremu prezesował Tytus Chałubiński. Sam wygłaszał odczyty w Zakładzie Nauk Rękodzielniczych Wandy Schmidtowej. Na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” (1880 nr 219) wystąpił z projektem utworzenia Tow. Ziemioznawczego.

W styczniu 1878, w 57. numerze „Wędrowca”, zapowiedział S. wydanie dla prenumeratorów tygodnika «premium» w postaci dwutomowego słownika geograficzno-statystycznego ziem polskich. Idea spotkała się z szerokim oddźwiękiem, m.in. Władysław Walewski, właściciel dóbr Miłonice w pow. kutnowskim, ofiarował na ten cel fundusze. W r. 1879 kilkakrotnie publikował S. w „Wędrowcu” „Odezwę czyli ogłoszenie o projektowanym terminie wydrukowania I zeszytu Słownika”, podpisaną także przez Walewskiego oraz Bronisława Chlebowskiego, który stał się bliskim współpracownikiem S-ego; wtedy planował już dzieło pięciotomowe. Edycję zatytułowano „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” (określenie «kraje słowiańskie» użyto ze względu na cenzurę, mając na myśli przede wszystkim całość ziem przedrozbiorowej Rzpltej). Publikację rozpoczęto w styczniu 1880 w postaci wydawanych co miesiąc pięcioarkuszowych zeszytów, składających się z czasem na tom liczący 960 stron. W Przedmowie do pierwszego tomu pisał S. z dumą: «słownik jest pierwszą w literaturze polskiej próbą encyklopedii krajoznawczej zawierającą opisy wszystkich miejscowości pod względem geograficznym, statystycznym i historycznym». Pozyskał do współpracy ok. 150 autorów oraz 685 «przyjaciół», którzy poszukiwali krajoznawców i werbowali prenumeratorów. Byli wśród nich Aleksander Świętochowski, Adolf Dygasiński i Bolesław Prus, który w podtytule „Kroniki Tygodniowej” („Kur. Warsz.” 1880 nr 41) użył słów: «Wzruszenia na widok Słownika geograficznego». Natomiast w „Ateneum” (1880 z. 3) oraz broszurze „Uwagi krytyczne nad Słownikiem geograficznym Królestwa Polskiego, wydawanym w Warszawie” (P. 1882) krytycznie ocenił przedsięwzięcie Edmund Callier, zbierający przez kilkanaście lat materiały do podobnego słownika; zarzuty dotyczyły m.in. nomenklatury, podziału na gubernie i powiaty, pisowni, nazw historycznych. Ostatecznie S. zaprosił Calliera do wspólnej pracy w redakcji Słownika.

Od r. 1881 propagował S. i wspomagał finansowo wyprawę Stefana Szolc-Rogozińskiego do Afryki; w l. 1882–3 organizował w tym celu specjalną akcję odczytową. Uczestniczył w r. 1881 w założeniu pisma przyrodniczego „Wszechświat”. Dn. 16 XII t.r. wraz z pisarzem i podróżnikiem Janem Finkelhausem kupił od Aleksandra Świętochowskiego dziennik „Nowiny”. Redagował go wspólnie z Finkelhausem do maja 1882, a w czerwcu t.r. sprzedali go obaj Kronenbergowi. Z okazji ukazania się tysięcznego numeru „Wędrowca” opublikował S. artykuł Historia i treść Wędrowca od nr 1 do 1000, tj. od stycznia 1863 do 2 marca 1882 roku („Wędrowiec” R. 20: 1882 nr 9). Niebawem jednak, 1 XI 1882, sprzedał „Wędrowca” Wincentemu Dawidowi (choć jako redaktor i wydawca, podpisywał tygodnik do 19 V 1883). W l. 1882–4 współpracował z redagowaną przez Świętochowskiego „Prawdą”. W pracy „Ognisko. Książka zbiorowa wydana dla uczczenia 25-letniej pracy T. T. Jeża, 1882” (W. 1882) zamieścił artykuł Notatka statystyczna, w którym krytycznie odniósł się do zaniżania danych demograficzno-statystycznych przez państwa zaborcze; liczbę Polaków ocenił na dwanaście milionów. W r. 1882 założył w Warszawie przy ul. Granicznej czytelnię z działem krajoznawczym. Włączając się do dyskusji o wpływie oświaty na moralność publiczną, opublikował w „Ateneum” (1883 t. 1) artykuł Wymowa cyfr. (Z powodu polemiki o wpływ oświaty na moralność), wyjaśniający różnicę między obserwacją a doświadczeniem w naukach przyrodniczych i uzasadniający ograniczoną rolę statystyki w naukach społecznych. Od r. 1883 współpracował z czasopismem „Przyjaciel Dzieci”. Był współautorem książki zbiorowej pt. „Światełko” (W. 1885), lektury dla dzieci odpowiadającej wymogom postępowej pedagogiki. Od r. 1883, zmuszony względami finansowymi, pracował w biurze Drogi Żelaznej Nadwiślańskiej. Chory od t.r. na serce, wyjechał latem 1884 na kurację zdrowotną do Marienbadu (obecnie Mariánské Lázně). Pod koniec t.r. ukazał się piąty tom „Słownika geograficznego…”, a S. podjął pracę nad dwoma zeszytami tomu szóstego. Zmarł nagle na serce 8 I 1885 w Warszawie, został pochowany 10 I na cmentarzu Powązkowskim (kw. 177/IV); mowy pogrzebowe wygłosili Dygasiński i chemik Józef Jerzy Boguski. W r. 1886 postawiono na jego grobie ufundowany przez przyjaciół pomnik, który wyrzeźbił Bolesław Syrewicz.

W małżeństwie z Marią z Kleczeńskich (1849–1914) S. dzieci nie miał. Młodszą siostrą żony S-ego była Lucyna, 1.v. Lewandowska, 2.v. Kotarbińska, żona Józefa Kotarbińskiego (zob.).

Pośmiertnie ukazały się przetłumaczona przez S-ego powieść R. Byra „Andor, romans” („Tyg. Ilustr.” 1885) oraz jego artykuły Kronika geograficzna (tamże 1885 nr 107, 108) i Possumus non possumus („Wędrowiec” 1885 nr 3). Przyjaciele zamierzali zebrać rozproszone prace S-ego, przeznaczając dochód na rzecz wdowy, jednak pomysłu nie zrealizowano.

Zgromadzone przez S-ego materiały oraz zorganizowanie kręgu stałych współpracowników umożliwiło kontynuację „Słownika geograficznego…” pod redakcją Bronisława Chlebowskiego. Edycję (14 tomów) zakończono w r. 1898, a w l. 1900–2 uzupełniono ją dwuczęściowym suplementem, stanowiącym tom piętnasty. W l. 1975–7 wydano reprint dzieła. Szymon Konarski opracował do „Słownika…” indeks nazwisk (W. 1995). Imię S-ego nadano jednej z ulic w Sieradzu.

 

Rys. z r. 1885 przez J. Buchbindera, w: „Tyg. Ilustr.” nr 107 s. 33–4 i przez Stanisława Witkiewicza w: „Wędrowiec” nr 4; Ryc. przez J. Holewińskiego w: „Kłosy” 1885 nr 1021 s. 63; – Bibliogr. filozofii pol., III; Estreicher w. XIX, IV; PSB (Chlebowski Bronisław, Rogoziński Stefan); Sęczys, Legitymacje Król. Pol.; Słabczyński W., Polscy podróżnicy i odkrywcy, W. 1988; Słown. biologów; Słown. pseudonimów; Słown. pol. tow. nauk., II cz. 1, 2; Spis szlachty Królestwa Polskiego, W. 1851; Szenic, Powązki, cz. 2; Uczestnicy ruchów wolnościowych w latach 1832–1855 (Królestwo Polskie). Przewodnik biograficzny, Wr. 1990 (dot. ojca S-ego); – Brykalska M., Aleksander Świętochowski, W. 1987 I; taż, Aleksander Świętochowski redaktor „Prawdy”, Wr. 1974; Dobrzycki S., Wydział Matematyczno-Fizyczny Szkoły Głównej Warszawskiej. Sekcja matematyczna, W. 1971; Fita S., Pokolenie Szkoły Głównej, W. 1980; Gomulicki W., Warszawa wczorajsza, W. 1961; Grossowa J., Dzieje Słownika geograficznego Królestwa Polskiego, „Czas. Geogr.” 1961 z. 3 s. 260–1, 267, 274–5; Hist. Nauki Pol., IV; Jagusiak J., Współtwórcy Ziemi Sieradzkiej – dawniej i dziś, Pabianice–Sieradz 2003; Kabata M., Warszawska batalia o nową sztukę („Wędrowiec” 1884–1887), W. 1978; Kmiecik Z., Prasa warszawska w okresie pozytywizmu (1864–1885), W. 1971; Korwin B., Pomnikowe dzieło, „Wędrowiec” 1897 nr 34 (fot.); Olszewicz W., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i jego twórcy, Studia i Mater. z Dziej. Nauki Pol., S. C., 1965 z. 10; Petrozolin-Skowrońska B., „Gazeta Handlowa” i „Nowa Gazeta” (1864–1918), „Roczn. Hist. Czasopiśm. Pol.” T. 7: 1968 z. 1 s. 49; Prasa polska w latach 1864–1918, W. 1976; Problemy życia literackiego w Królestwie Polskim 2. połowy XIX wieku, Red. S. Frybes, Wr. 1983; Przegląd materiałów do historii Kasy im. Mianowskiego z okresu pierwszego 15-lecia jej istnienia, „Nauka Pol.” T. 4: 1923 s. 362, 364–5, 367; Szweykowski Z., Zarys historii Kasy im. Mianowskiego, „Nauka Pol.” T. 15: 1932; [Wasilewski Z.], Słownik geograficzny i jego redaktor Bronisław Chlebowski, „Głos” 1898 nr 5 s. 107–8; – Dzierżanowski W., Przewodnik warszawski, W. 1869, 1870; Jenike L., Przed laty dziewiętnastu, „Wędrowiec” 1882 nr 9 (1000); tenże, Ze wspomnień, W. [1910] cz. 2 s. 21, 86, 99; Kasa imienia Mianowskiego. Instytut popierania nauki polskiej, W. 1929; Prus B., Kroniki. Wybór, T. 1: 1875–1900, Oprac. S. Fita, W. 1987; Społeczeństwo polskie i próby wznowienia walki zbrojnej w 1833 roku, Wr. 1984 (dot. ojca S-ego); Sprawozdanie z działalności Kasy im. Mianowskiego za r. 1885, W. [b.r.w.] s. 66–71 (wspomnienie o S-m); Świętochowski A., Liberum veto, Oprac. M. Brykalska, W. 1976 I, II; tenże, Wspomnienia, Oprac. S. Sandler, W. 1966; – „Kur. Warsz.” 1902 nr 3 (nekrolog brata S-ego, Artura), 1928 nr 339 (nekrolog siostry S-ego, Bronisławy); „Przegl. Tyg.” 1882 nr 43 s. 552 (o założeniu przez S-ego czytelni przy ul. Granicznej), 1885 nr 9 s. 102 (składka na kamień grobowy dla S-ego), nr 39 s. 488; „Tyg. Ilustr.” 1902 nr 3 s. 59 (nekrolog brata S-ego, Artura); „Wędrowiec” 1882 nr 44, 1897 nr 34 s. 665 (fot.), 1902 nr 2 s. 27 (nekrolog brata S-ego, Artura, fot.); – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1885: „Ateneum” t. 1 nr 2 s. 382–3, „Bibl. Warsz.” t. 1 z. 3 s. 324, „Czas” nr 8, „Gaz. Handl.” nr 8, „Gaz. Lwow.” nr 8, „Gaz. Narod.” nr 9, „Gaz. Roln.” nr 3 s. 34, „Gaz. Świąteczna” nr 211, „Kłosy” nr 1021 s. 63–4, „Kraj” nr 1 s. 17, „Kron. Rodzinna” nr 2 s. 64, „Kur. Warsz.” nr 8b, 9b, „Niwa” nr 242 s. 160, „Prawda” nr 3 s. 32, „Przegl. Pedagog.” nr 2 s. 61–2, „Przegl. Tyg.” nr 2 s. 14–15, „Tyg. Ilustr.” nr 107 s. 33–4, „Tyg. Powsz.” nr 3 s. 33–4, „Wędrowiec” nr 4 s. 37–8, „Wiad. Bibliogr.” s. 27, „Wiek” nr 7, „Wszechświat” nr 3 s. 34–5 (Boguski J. J., Mowa nad mogiłą śp. Filipa Sulimierskiego wypowiedziana przez […] w dn. 10 stycznia 1885 r., fot.); – AP w Ł.: USC paraf. Marzenin (akty ur. i zgonu siostry S-ego Kornelii, akt zgonu ojca S-ego), USC paraf. Sieradz (akt ur. S-ego), Akta Gimn. Męskiego w Piotrkowie; B. Jag.: rkp. 6535 IV t. 75 k. 358–62, rkp. 6699 III t. 1 k. 364–5, 464–5, rkp. 6700 III t. 2 k. 38–9, 301–2, 420–1, 542–3, rkp. 6701 III k. 78–8v, rkp. 7812 IV t. 2 k. 185–6, rkp. 7828 IV k. 62–3, rkp. 7891 III k. 183–4, rkp. 7913 III t. 2 k. 118, rkp. 9187 IV t. 1; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 1881 t. 3, 5, rkp. 2020, 2064 t. 3, sygn. 6625 (fot.); – Informacje Lecha Sulimierskiego z Kielc.

Mariola Socha

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kazimierz Przerwa Tetmajer

1865-02-12 - 1940-01-18
poeta
 

Adam Tytus Działyński

1796-12-24 - 1861-04-12
arystokrata
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Michał Rolle

1865-07-08 - 1932-11-10
dziennikarz
 

Edward Korniłowicz

1847-10-13 - 1909-11-15
psychiatra
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.