INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Franciszek Henryk Nowicki  (Siła-Nowicki)     

Franciszek Henryk Nowicki (Siła-Nowicki)  

 
 
1864-01-29 - 1935-09-03
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Nowicki Franciszek Henryk, krypt.: F. N., Efen (1864–1935), poeta, przywódca socjalistycznej młodzieży akademickiej, taternik, nauczyciel. Ur. 29 I w Krakowie, był synem Maksymiliana (zob.) i Antoniny z domu Kasparek, siostry Franciszka Kasparka (zob.). Ukończył Gimnazjum Św. Jacka w Krakowie w r. 1886; jeszcze jako uczeń zadebiutował sonetem Widok Tatr w „Przeglądzie Czerniowieckim” (1883 nr 1) oraz opowiadaniami opartymi na wątkach legendowych góralskich i huculskich w „Biesiadzie Literackiej” (1884–5), od r. 1885 zaczął też ogłaszać wiersze w różnych czasopismach. Poruszony sprawą rugów pruskich, napisał wierszem i wydał w Krakowie w r. 1886 utwór pt. Krzyżacy. Najbardziej aktywny okres jego działalności na polu politycznym i literackim przypadł jednak na następne dziesięciolecie.

W l. 1886/7–1889/90 N. studiował na Wydziale Filozoficznym UJ literaturę, historię, filozofię i etnografię. Tutaj związał się z grupą postępowej młodzieży, która rozumiała socjalizm w duchu rewolucyjnego chłopomaństwa narodników. N. pozostawał ponadto pod wpływem „Przyjaciela Ludu” wydawanego we Lwowie przez Bolesława Wysłoucha. W okresie 1887–90 był członkiem Związku Młodzieży Polskiej «Zet». Należał do inicjatorów i do trzyosobowego grona faktycznych redaktorów pisma postępowej młodzieży akademickiej, p. n. „Ognisko”, które zaczęło ukazywać się w Krakowie od kwietnia 1889. Weszli też oni do zarządu odrodzonej «Czytelni Akademickiej», a w październiku 1889 N. obrany został nawet jej prezesem. Myślą przewodnią utworów N-ego, powstałych ok. r. 1889, były sprawy społeczne. W „Ognisku” drukował swoje najbardziej bojowe utwory: Syzyf, Spartakus, Czarny okręt. Radykalizm części młodzieży skupionej w zarządzie wspomnianego stowarzyszenia i redakcji pisma spotkał się rychło z przeciwdziałaniem Senatu UJ, który na posiedzeniu w dn. 23 I 1890 podjął decyzję o wydaleniu z UJ na cztery półrocza trzech członków redakcji „Ogniska”, a zarazem członków zarządu «Czytelni Akademickiej», m. in. N-ego. Decyzja ta wywołała masowe protesty studentów, połączone z bojkotem wykładów. Wkrótce śledztwo przeciwko tej grupie młodzieży wszczęły władze prokuratorskie; w «procesie dziesięciu», jaki odbył się w dniach 18 VI – 5 VII 1891 w Krakowie, wśród oskarżonych znalazł się również N. Mimo zarzutów, iż oskarżeni wyznają zasady programu socjaldemokratycznego, z uwagi na brak dostatecznych dowodów na ich przynależność do tajnego stowarzyszenia, wszyscy zostali uniewinnieni. Wydarzenia te spowodowały zerwanie N-ego z ojcem; relegowany z UJ, przeniósł się na studia do Lwowa, gdzie, wraz z Ignacym Daszyńskim i innymi działaczami socjalistycznymi, współuczestniczył w grudniu 1890 w utworzeniu socjaldemokratycznej organizacji partyjnej, jaką wówczas stanowiły komitety redakcyjne „Pracy” i „Robotnika”.

Od r. akad. 1890/1 kontynuował N. studia na Wydziale Filozoficznym uniwersytetu wiedeńskiego, gdzie w r. n. uzyskał absolutorium. Przeniósł już wówczas swoją działalność na grunt pozauczelniany. W styczniu 1892 uczestniczył w I Zjeździe Galicyjskiej Partii Socjaldemokratycznej (od r. 1897 Polskiej Partii Socjaldemokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego – PPSD), który odbył się we Lwowie; należał też do współzałożycieli i współpracowników pisma socjalistycznego „Naprzód”, które zaczęło wychodzić w Krakowie w styczniu 1892; podpisywał się tu kryptonimami F. N. lub Efen. W r. 1892 brał też udział jako referent w zebraniach robotniczych na terenie zachodniej Galicji po Białą. Od połowy lat dziewięćdziesiątych, wraz z podjęciem pracy zawodowej poza Krakowem, sporadycznie tylko angażował się do różnych akcji. M. in. w styczniu 1899 sekretarzował na komersie studenckim zorganizowanym na UJ, protestującym przeciwko usunięciu z UJ prof. Jana Baudouina de Courtenay. U progu XX w., już tylko jako sympatyk PPSD, współpracował z organem Związku Młodzieży Socjalistycznej „Zjednoczenie”, wychodzącym m. in. w Krakowie i Lwowie w l. 1905–11; w tym piśmie też ogłosił swoje Pamiętniki z czasów studenckich (1905–6). Później odsunął się całkiem od ruchu socjalistycznego.

Od końca lat osiemdziesiątych, równolegle z tematyką społeczną, w poezji N-ego szczególne miejsce zaczęły zajmować Tatry. Cykl sonetów Tatry, ukształtowanych artystycznie na wzór „Sonetów krymskich” A. Mickiewicza (który był literackim patronem N-ego), ukazał się w „Kłosach” w r. 1887 oraz w „Tygodniku Illustrowanym” w r. 1888. W r. 1891 wydał N. we Lwowie swój jedyny tomik zatytułowany Poezje; jego część I stanowiły właśnie Tatry, zaś drugą – utwory społeczne objęte wspólną nazwą Pieśni czasu. Drugie wydanie tego tomiku (Tarnów 1904) ukazało się pt. Pieśni czasu staraniem i z przedmową Tadeusza Piniego. Jedną ze swoich pierwszych tatrzańskich wycieczek opisał N. w r. 1888 w krakowskim „Świecie”. Twórczość literacką zakończył w r. 1902 ogłoszeniem przekładu „Hermana i Doroty” J. W. Goethego. Tematyka tatrzańska uchroniła – niewielką rozmiarami – twórczość N-ego od zapomnienia; szczególną popularność zyskały jego sonety z cyklu Tatry, wielokrotnie przedrukowywane w antologiach. Osobny tomik – w opracowaniu Władysława Orkana – zamierzało przed ostatnią wojną poświęcić poecie wydawnictwo „Biblioteki Narodowej”, zrealizowała to jednak dopiero w r. 1960 Maria Podraza-Kwiatkowska, ogłaszając Wybór poezji (Kr.) N-ego poprzedzony literackim portretem autora.

Zamiłowany taternik (od najmłodszych lat chodził N. po Tatrach), przyjaciel Sabały, był długoletnim członkiem i działaczem Tow. Tatrzańskiego (później Polskiego Tow. Tatrzańskiego). W r. 1901 wraz z ks. Walentym Gadowskim wyznaczył Orlą Perć i brał udział w pierwszym przejściu niektórych jej fragmentów. Jedna z przełęczy w Buczynowych Turniach nosi do dziś jego imię (Przełęcz Nowickiego). Po ukończeniu studiów, w lutym 1894 N. podjął pracę zastępcy nauczyciela w gimnazjum w Tarnowie, gdzie uczył do r. 1902/3, tzn. również po zdaniu w r. 1902 wymaganych egzaminów przed krakowską Komisją Egzaminacyjną dla kandydatów na nauczycieli w gimnazjach i szkołach realnych. Dn. 1 IX 1903 mianowany został nauczycielem. W l. 1903/4–1907/8 pracował w Wyższej Szkole Realnej w Stanisławowie, w l. 1908/9–1910/11 w I Wyższej Szkole Realnej we Lwowie, a od r. 1911/12 nieprzerwanie aż do przejścia na emeryturę w r. 1924 – w I Wyższej Szkole Realnej (od r. 1921/2: VIII Państwowe Gimnazjum im. Augusta Witkowskiego) w Krakowie. Oprócz języka polskiego uczył początkowo także łacińskiego, greckiego, historii i geografii. W lutym 1934 w Krakowie urządzono mu, jako poecie tatrzańskiemu, uroczysty jubileusz. N. zmarł 3 IX 1935 w Zawoi i tam został pochowany. Rodziny nie założył.

 

Kormanowa, Mater. do bibliogr. 1866–1918; Ilustr. Enc. Trzaski; Radwańska-Paryska Z. i Paryski W. H., Encyklopedia tatrzańska, W. 1973 (fot.); W. Enc. Powsz. (PWN); Oesterr. Biogr. Lexikon; Kopia H., Spis nauczycieli szkół średnich w Galicji oraz polskiego gimnazjum w Cieszynie, Lw. 1909; – Buszko J., Ruch socjalistyczny w Krakowie 1890–1914, Kr. 1961; Dobrowolski H., Frančić M., Konarski S., Postępowe tradycje młodzieży akademickiej w Krakowie, Kr. 1962; Dubiski J., Zapomniane mogiły, „Wierchy” 1969 s. 297–8; Godlewski F., O Fr. Nowickim jako działaczu, „Myśl Narod.” 1935 nr 49 s. 759; Hoesick F., Legendowe postacie zakopiańskie, W. 1959; Kozicki S., Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964; Pamięci Wilhelma Feldmana, Kr. 1922 s. 16, 76, 78; Piotrowski S., Skalne Podhale w literaturze i kulturze polskiej, W. 1970 s. 151–5; Podraza-Kwiatkowska M., Franciszek Nowicki, w: Obraz liter. pol. XIX i XX w., S. V T. 1, (obszerna bibliogr., fot., reprod. płaskorzeźby T. Błotnickiego); [Stwora S.] St. St., Śp. Franciszek Nowicki, „Ilustr. Kur. Codz.” 1935 nr 247 s. 10 (fot.); Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego od oświecenia do połowy XX w., Pod red. C. Bobińskiej, Kr. 1964 I; 1871–1971. Jest nas sześć tysięcy (Księga pamiątkowa V. Liceum im. A. Witkowskiego), Kr. 1972; – Daszyński I., Pamiętniki, W. 1957 I; Drobner B., Bezustanna walka, W. 1962; Hertz P., Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1965–75 ks. 4, 6; Kalendarzyk Profesorski Tow. Nauczycieli Szkół Wyższych, 1913, 1916, 1918; Orkan W., Czantoria, Kr. 1969; Sprawozdanie Dyrekcji c. k. Gimnazjum w Tarnowie za r. szk. 1893/4–1903/4, Tarnów 1894–1904; Sprawozdanie Dyrekcji c. k. I Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie (następnie: Sprawozdanie Dyrekcji Państwowej I Szkoły Realnej w Krakowie) za r. 1912–1920/1, Kr. 1912–21; Sprawozdanie Dyrekcji c. k. I Wyższej Szkoły Realnej we Lwowie za r. szk. 1908/9–1910/11, Lw. 1909–11; Sprawozdanie Dyrekcji c. k. Wyższej Szkoły Realnej w Stanisławowie za r. szk. 1903/4–1907/8, Stanisławów [1904]–[1908]; Sprawozdanie Dyrekcji VIII Państwowego Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego im. A. Witkowskiego w Krakowie za r. szk. 1921–2 i n. Kr. [1922 i n.]; Szematyzmy Król. Galicji, 1894–1911; – „Wierchy”, 1935 s. 143–4 (nekrolog); „Zjednoczenie” 1905 nr 4–5, 1906 nr 3, 4–5; – Arch. Państw. w Kr.: StGKr. 605 s. 13–15, 19, 20; Arch. UJ: PKEN-30.

Andrzej Pilch

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.