INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Franciszek Ksawery Edward Matejko  

 
 
1828-10-10 - 1873-03-18
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Matejko Franciszek Ksawery Edward (1828–1873), bibliotekarz i historyk slawista. Ur. 10 X w Krakowie, był najstarszym z jedenaściorga dzieci nauczyciela muzyki Franciszka Ksawerego i Joanny Karoliny Rossberg, bratem Edmunda (zob.) i. Jana (zob.). Wiele szczegółów dotyczących osoby ojca nie zostało dotąd ostatecznie wyjaśnionych. Odnosi się to zarówno do pochodzenia rodziny (wg ustaleń Františka Dvorsky’ego z r. 1884 byli nią czescy chłopi ze wsi Roudnice koło Hrádec Králove-Königgratz), jak poprawnego brzmienia nazwiska (Matieyka, Mateyka, Matějka), daty urodzenia (wg różnych źródeł kolejno: 1789, 13 I 1793, 1794, 3 XII 1796 – najprawdopodobniejsza pierwsza z nich) oraz miejsca urodzenia (wsie Dobrzenice lub Roudnice, obie w okolicy Hrádec Králowe). Franciszek Ksawery Matejko (ojciec), «regens chori w Königgratz», przybył do Polski ok. 1807 r. z namowy Józefa Wodzickiego, właściciela dóbr Kościelniki i Prokocim pod Krakowem, jako nauczyciel muzyki jego synów. W kilkanaście lat później, po opuszczeniu domu Wodzickich, osiedlił się w Krakowie, gdzie dawał lekcje muzyki (przede wszystkim na fortepianie), a także organizował i prowadził liczne zespoły muzyczne oraz chóry (m. in. przy kościele NMP w Krakowie). Dn. 23 XI 1826 ożenił się z Joanną Karoliną Rossberg (także Rozberg, 1803–93), córką siodlarza i obywatela krakowskiego, który zmarł w Krakowie w jesieni 1860 r.

M. uczęszczał od r. 1840 do Liceum Św. Anny w Krakowie, gdzie złożył w r. 1845 egzamin dojrzałości. W t. r. zapisał się na Wydział Filozoficzny UJ i studiował historię (m. in. u Michała Wiszniewskiego), a w l. 1847–51 był słuchaczem Wydziału Prawa UJ. Krótki czas przebywał w Pradze (1850–1) na studiach filologii klasycznej i słowiańskiej. Ogłosił wówczas przekład dwu pieśni epicznych w zbiorze wydanym przez A. Popowicza, „Srbske narodne pjesme sa perevodom českijem a časti polskijem” (Praha 1852). W r. 1852 powrócił do Krakowa i do r. 1854 kontynuował studia na Wydziale Filozoficznym UJ w zakresie bibliografii i filologii klasycznej. Stopień doktora obojga praw uzyskał 7 I 1865 przedkładając Radzie Wydziału rozprawę Rzecz o pojęciu prawa w starożytności klasycznej (tezy drukowane pt. Sätze aus den Rechts- und Staatswissenschaften, Kr. 1860). Od r. 1860 był prowizorycznym amanuentem, a w l. 1869–73 kustoszem Biblioteki Jagiellońskiej, gdzie opiekował się zwłaszcza czytelnią studencką oraz opracowywał rękopisy i katalogował dysertacje. Z okazji jubileuszu Uniwersytetu ogłosił Dzieje Biblioteki Uniwersyteckiej w Krakowie (w: „Zakłady uniwersyteckie w Krakowie”, Kr. 1864). W dn. 17 I 1868 habilitował się na Wydziale Filozoficznym UJ, przedkładając rękopiśmienną rozprawę Rzecz o systemie bibliograficznym, i został 14 IV t. r. zatwierdzony przez Ministerstwo Oświaty w Wiedniu jako pierwszy w tym zakresie docent prywatny nauk pomocniczych historii (bibliografii, dyplomatyki, heraldyki i numizmatyki). W r. akad. 1870/1 oraz 1871/2 wykładał «nauki dające poznać źródła historyczne». W dn. 17 I 1870 wniósł podanie o mianowanie go profesorem nadzwycz. UJ. Wydział Filozoficzny, który powołał na referenta Józefa Szujskiego, ocenił dorobek M-i powściągliwie, tym więcej, że M. powoływał się głównie na swe prace rękopiśmienne (m. in. Zarys nauk pomocniczych przy wykładach i badaniach historycznych), a z kilku prac ogłoszonych już drukiem żadna nie dotyczyła nauk pomocniczych historii, tylko zagadnień słowianoznawczych. M. zmienił bowiem stopniowo swe zainteresowania naukowe w dziedzinie historii powszechnej i Polski oraz prawa (m. in. prowadził badania źródłowe nad Zbigniewem Oleśnickim, a zebrane materiały miał odstąpić Maurycemu Dzieduszyckiemu), kierując je ku dziejom języka i zabytków piśmiennictwa dawnych Słowian (Serbów, Czechów, Chorwatów i Bułgarów), tłumacząc także na język polski (w l. 1858–66) fragmenty dzieł historycznych F. Palacký’ego, B. Dudíka i in. Rozproszony dorobek M-i obejmuje kilkanaście rozpraw i studiów ogłoszonych głównie w czasopismach warszawskich i krakowskich (np. O początku i rozkwicie literatury starosłowiańskiej w Bułgarii, „Bibl. Warsz.” 1864 t. 4, Jerzy Juliusz Klowio miniaturzysta chorwacki (1498–1578), „Tyg. Illustr.” 1865, O prawach i sądach czeskich, z uwzględnieniem polskich w dobie żupańskiej, „Bibl. Warsz.” 1867 t. 2, Słowo o narodowej epopei serbskiej, „Przegl. Pol.” 1867/8, O nowym zwrocie w porównawczych badaniach językowych słowiańskich, tamże, Przegląd rzeczy słowiańskich, tamże 1869/70, Wiadomość o dwóch rękopismach kroniki czeskiej Przibika (Przybysława) Pulkawy z Radenina, „Bibl. Warsz.” 1870 t. 1). Przełożył nadto Narodowe pieśni serbskie („Bibl. Warsz.” 1857 t. 1–2). Sprawę przyznania M-ce profesury przesądziło ostatecznie negatywne stanowisko wiedeńskiego Ministerstwa Oświaty, które (decyzją z 4 X 1870) sprzeciwiło się kreowaniu katedry bibliografii w Krakowie. W t. r. M. starał się również, bezskutecznie, o katedrę literatury w Pradze. Od r. 1868 był członkiem Oddziału Nauk Moralnych Tow. Naukowego Krakowskiego. Należał do inicjatorów powołania Komisji Bibliograficznej (1869) oraz Historycznej (1870) tegoż Towarzystwa. W l. 1871–2, jako członek specjalnie wyłonionego Komitetu w sprawie przeobrażenia Towarzystwa, brał czynny udział w pracach organizacyjnych Akademii Umiejętności w Krakowie, m. in. przy opracowywaniu projektu statutu (23 XII 1872 M. został członkiem nadzwycz. Akademii).

M. wywarł duży wpływ na rozwój twórczości malarskiej młodszego brata Jana; przede wszystkim wymógł na ojcu zgodę na studia malarskie brata, ponadto dostarczał mu wielu wskazówek, a także udostępniał materiały źródłowe i obiekty muzealne wykorzystywane przez Jana w jego obrazach o tematyce historycznej. Mimo wątłego zdrowia (z końcem 1870 r. zachorował poważnie na oczy), pracował M. bardzo intensywnie, co wyczerpało jego siły. W początku 1871 r. wystąpiły u niego objawy choroby umysłowej, które rodzina przyjmowała początkowo za dziwactwa typowe dla starego kawalera. Kuracja, prowadzona na przemian w zakładzie dla obłąkanych w Steinhof pod Wiedniem i w Krakowie, nie powiodła się. M. zmarł 18 III 1873 w Wiedniu i został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

 

Estreicher; Kołodziejczyk E., Bibliografia słowianoznawstwa polskiego, Kr. 1911; Enc. Org. (1898–1904); W. Enc. Ilustr.; Słownik Pracowników Książki Pol.; – Barycz H., Schyłek katedry bibliografii na Uniwersytecie Jagiellońskim i niedoszła profesura tego przedmiotu Karola Estreichera, w: Księga pamiątkowa ku czci Karola Estreichera (1827–1908), Kr. 1964; Chmiel A., O rodzinie Jana Matejki, „Czas” R. 47: 1894 nr 269 s. 2; Leniek J., Książka pamiątkowa… trzechsetnej rocznicy założenia Gimnazjum św. Anny w Krakowie, Kr. 1888 s. 239; Schnaydrowa B., Komisja Bibliograficzna Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 11: 1965 [druk.] 1966; Studia z dziejów Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, Pod red. S. Mikuckiego, Kr. 1967; – Estreicher K., Z listów…, Oprac. J. Grzybowska, Cz. 2, „Biul. B. Jag.” R. 13: 1961 [druk.] 1963 nr 1 s. 10–11; Jan Matejko. Wypisy biograficzne, Oprac. J. Gintel, Kr. 1955 (fot.); Matejko J., Listy do żony Teodory 1863–1881, Wyd. M. Szukiewicz, Kr. 1927; Materiały do powstania Akademii Umiejętności w Krakowie w roku 1873, Wyd. D. Rederowa i K. Stachowska, Wr. 1958; Ośrodek naukowy krakowski w świetle materiałów Towarzystwa Naukowego Krakowskiego 1841–1871. Wybór źródeł, Wyd. D. Rederowa i K. Stachowska, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 2: 1956 [druk.] 1959; Serafińska S., Jan Matejko. Wspomnienia rodzinne, Przygot. do druku J. Gintel i E. Łepkowski, Wyd. 2, Kr. 1958 (fot.); – Nekrologi: „Czas” 1873 nr 66 s. 2, nr 70 s. 2; „Kur. Warsz.” 1873 nr 65 s. 2; „Tyg. Illustr.” S. 2 1873 s. 87; – Arch. Państw. m. Kr.: rkp. GLN 104; Arch. UJ: Protokoły promocji doktorskich nr 865 z 7 I 1865, teczka habilitacji Wydz. Filozof. (F. M.); B. Jag.: Papiery osobiste dr. F. E. M-ki, rkp. 7363 IV; B. PAN w Kr.: rkp. 717 k. 422, rkp. 2159 t. 12 k. 155; Zarząd Cmentarza Rakowickiego w Kr.: Dziennik zmarłych pochowanych 1873 (liczba bieżąca 613b).

Wiesław Bieńkowski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jan Alojzy Matejko

1838-06-24 - 1893-11-01 malarz
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Henryk Wieniawski

1835-07-10 - 1880-03-31
skrzypek
 

Stefan Witwicki

1801-09-13 - 1847-04-15
poeta
 

Julian Bartoszewicz

1821-01-17 - 1870-11-05
historyk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ludwik Koehler

1799-11-27 - 1871-11-20
lekarz
 

Józef Rostek

1859-11-12 - 1929-03-28
działacz narodowy
 

Wawrzyniec Puttkamer

1859 - 1923-11-30
ziemianin
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.