INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Franciszek Kubacz     

Franciszek Kubacz  

 
 
Biogram został opublikowany w 1971 r. w XVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kubacz Franciszek (1868–1933), lekarz, polityk, działacz Polonii Gdańska. Ur. 17 V w Nowym Zieluniu w pow. działdowskim, pochodził z drobnoziemiańskiej rodziny pomorskiej o silnych tradycjach polskich. Uczył się w progimnazjum w Lubawie (gdzie był współzałożycielem i skarbnikiem tajnego koła filomackiego «Ojczyzna»), następnie w gimnazjum w Wałczu. Po otrzymaniu w r. 1887 świadectwa dojrzałości studiował medycynę w Würzburgu, a później w Rostocku, gdzie w kwietniu 1892 r. uzyskał stopień doktora medycyny. Od r. 1892 pracował jako lekarz w Gdańsku, początkowo jako asystent w Szpitalu Miejskim (Stadtlazarett), niebawem jednak otworzył własną klinikę ginekologiczną, która wkrótce zyskała sobie duże wzięcie.

Już w latach szkolnych K. należał do tajnego polskiego kółka gimnazjalnego, którego w r. szk. 1885/6 był skarbnikiem. W czasie studiów w Würzburgu był członkiem Tow. Akademików Polaków; związany był też z ruchem filomackim Pomorza. Po przybyciu do Gdańska rozpoczął natychmiast działalność polityczno-narodową, przede wszystkim jako członek niemal wszystkich polskich organizacji i towarzystw Gdańska. Wygłaszał wielką ilość odczytów i przemówień. Przez kilka lat po r. 1895 był prezesem najstarszego polskiego towarzystwa w Gdańsku «Ogniwo», pracował czynnie w innych stowarzyszeniach polskich, jak «Lutnia», «Jedność», «Sokół». Szczególnie żywą działalność rozwinął przy organizowaniu akcji wyborczych w l. 1907 i 1912 jako prezes polskiego komitetu wyborczego w gdańskim miejskim okręgu wyborczym do parlamentu niemieckiego; był delegatem Polaków gdańskich na zjazdy Prowincjonalnego Komitetu Wyborczego ówczesnych Prus Zachodnich oraz członkiem Centralnego Komitetu Wyborczego w Poznaniu, obejmującego cały ówczesny zabór niemiecki.

Będąc współzałożycielem, powstałego w r. 1903 w Gdańsku, polskiego Banku Ludowego (w którym pełnił przez 13 lat funkcje członka zarządu względnie członka rady nadzorczej), starał się K. szczególnie o podniesienie polskiego stanu gospodarczego w Gdańsku. Wziął też udział, jako jeden z dwu przedstawicieli Polonii Gdańska, w organizacyjnym zjeździe Młodokaszubów w Gdańsku (20 i 21 VI 1912). W styczniu 1916 r. wszedł K. jako jeden z siedmiu przedstawicieli Pomorza do Tajnego Międzypartyjnego Komitetu Obywatelskiego Polaków zaboru niemieckiego, reprezentując w nim Gdańsk. Dn. 25 XII 1918 r. przewodniczył, wraz z W. Korfantym, I. Paderewskim i szefem brytyjskiej misji wojskowej w Gdańsku pułkownikiem H. H. Wade, zebraniu Polaków w Gdańsku, na którym powzięto uchwałę o zbrojnym zajęciu Gdańska przez wojska polskie, a następnego dnia przeprowadzał dalsze rozmowy w tej sprawie w Poznaniu. Dn. 20 IV 1919 r. przewodniczył polskiemu wiecowi w Gdańsku (przy udziale ponad pięciu tysięcy Polaków), na którym uchwalono jednomyślnie rezolucję żądającą przyłączenia Gdańska i całych tzw. Prus Królewskich do Polski. W t. r. wyjeżdżał do Warszawy oraz do Paryża i brał udział w pracach nad przygotowaniem tzw. konwencji paryskiej dotyczącej statusu Wolnego Miasta Gdańska. W grudniu 1919 r. był przewodniczącym polskiej Rady Ludowej na Miasto Sopot, a w kwietniu 1920 r. występował jako prezes Naczelnej Rady Ludowej w Gdańsku. W r. 1919 był K. członkiem rady miejskiej Gdańska. W marcu 1920 r. został powołany jako przedstawiciel grupy polskiej do Rady Państwa (Staatsrat) utworzonej przez Pełnomocnika Mocarstw w Gdańsku. W maju t. r. został wybrany posłem do gdańskiej konstytuanty (Verfassunggebende Versammlung), jako jeden z siedmiu polskich posłów. Lista polska nosiła oficjalny tytuł: «Wahlvorschlag VII Kubacz». Był K. również polskim posłem w drugim sejmie gdańskim (Volkstag) w l. 1924–7. W obu sejmach odgrywał kierowniczą rolę w siedmioosobowej tzw. «frakcji polskiej», zyskując uznanie nawet skrajnie nacjonalistycznych posłów niemieckich za umiar i piękną formę przemówień.

K. położył też duże zasługi przy organizowaniu polskiego szkolnictwa prywatnego na terenie Wolnego Miasta Gdańska. Wybrany prezesem zarządu 26 XI 1920 r. Macierzy Szkolnej w Gdańsku, pełnił tę funkcję do r. 1926. Przyczynił się znacznie (również i finansowo) do założenia w r. 1922 Gimnazjum Polskiego w Gdańsku oraz pierwszych polskich przedszkoli. Brał też udział w życiu polskich studentów Politechniki Gdańskiej jako filister studenckiej korporacji polskiej «Gedania». Był jednym z organizatorów i prezesem pierwszej polskiej organizacji politycznej Wolnego Miasta Gdańska Gminy Polskiej; był też prezesem Polskiego Tow. Muzycznego w Gdańsku.

Z pracą społeczną łączył K. lekarską działalność zawodową. Od 1 VI 1922 do 31 XII 1923 r. był pracownikiem kontraktowym Komisariatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Gdańsku, zatrudniony jako fachowy doradca. Należał do gdańskich zawodowych organizacji lekarskich: Związku Zawodowego Lekarzy Wolnego Miasta Gdańska (Berufsvereinigung der Ärzte der Freien Stadt Danzig) oraz do Stowarzyszenia Lekarzy w Gdańsku (Ärztlicher Verein zu Danzig e. V.). Za zasługi położone dla obrony polskości w Gdańsku otrzymał w r. 1923 Krzyż Kawalerski Orderu Polonia Restituta. Po r. 1927 wycofał się niemal zupełnie z życia społecznego, oficjalnie na skutek złego stanu zdrowia. Główną jednak przyczyną było to, że jako związany z endecją był źle widziany w sferach sanacyjnych biorących górę w polskich organizacjach Gdańska. Zmarł K. w Gdańsku 14 I 1933 r., pochowany na cmentarzu parafialnym kościoła Św. Józefa. Miał syna Wacława i dwie córki. Syn K-a był w okresie międzywojennym lekarzem dentystą w Toruniu, a po drugiej wojnie światowej wyemigrował do Australii.

 

Fot.: W XV-lecie Macierzy Szkolnej w Gdańsku 1921–1936, [Gd. 1936] s. 7; – Paluszkiewicz M., Szews J., Słownik biograficzny członków tajnych towarzystw gimnazjalnych w Wielkim Księstwie Poznańskim 1850–1918, P. 2000; – Bukowski A., Regionalizm kaszubski, P. 1950 s. 244–7; Dworecki Z., Polskie Rady Ludowe w Wielkopolsce 1918–1920, P. 1962 s. 22–3; Kroczakowa S., Towarzystwo „Ogniwo” w Gdańsku, „Roczn. Gdań.” T. 27: 1968 s. 69–98; Markwicz A., Z teki pośmiertnej filomatów pomorskich, „Gryf” R. 9: 1932/4 nr 2 s. 36; Podlaszewski M., Ustrój polityczny Wolnego Miasta Gdańska w latach 1920–1933, Gdynia 1966; Rzepecki K., Naprzód czy wstecz?, P. 1912 s. 143; tenże, Pobudka wyborcza, P. 1907 s. 131; W XV-lecie Macierzy Szkolnej w Gdańsku 1921–1936, [Gdańsk 1936], s. 9–10; – Danziger Bürgerbuch, [Danzig 1927] s. 68; Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r., W. 1965 I 267, 329; Verhandlungen der Verfassunggebenden Versammlung der Freien Stadt Danzig, Danzig 1920; Die Volkstagswahlen von 1920, 1923 und 1927…, Danzig 1929 s. 14, 22; – Nekrologi: „Danziger Neueste Nachrichten” 1933 nr 13 s. 6, 7, nr 15 s. 7, nr 17 s. 7; „Kur. Pozn.” 1933 nr 24, 29, 31 (fot.); „Słowo Pomorskie” 1933 nr 13a; – B. Gdań. PAN: rkp. GTN, 148, Polonia w Gdańsku (mszp.), s. 49; WAP w Gd.: rkp. nr 259/32 s. 10, 43, nr 259/418 s. 3–4, nr 259/477 s. 1–11; – Informacje Eudoksji Rakowskiej z Sanctuary Cove (Australia), przekazane przez Jerzego Szewsa.

Marian Pelczar

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.