INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Franciszek Mączyński      Frag. "Portretu Franciszka Mączyńskiego" Olgi Boznańskiej.

Franciszek Mączyński  

 
 
1874-09-21 - 1947-04-28
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Mączyński Franciszek (1874–1947), architekt. Ur. 21 IX w Wadowicach, był synem Franciszka, budowniczego, i Józefy z Jurgalskich. Studiował w Wyższej Szkole Przemysłowej pod kierunkiem S. Odrzywolskiego oraz w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w l. 1902/3–1903/4 na kursie K. Laszczki, także w Wiedniu i w Paryżu w École des Beaux Arts u P. Guddex. M. wcześnie rozwinął działalność architektoniczną. Uczestniczył we wszystkich większych konkursach, zdobywając nagrody. Często współpracował z architektem Tadeuszem Stryjeńskim. W r. 1898 wśród 17 prac wygrał (wespół z T. Stryjeńskim) konkurs na hotel przy zbiegu Krakowskiego Przedmieścia i Karowej w Warszawie, w kwietniu t. r. zdobył I miejsce w konkursie na projekt Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, gmach jednak budował K. Stryjeński wg planów K. Zaremby, uzupełnionych przez M-ego. W r. 1899 wśród 14 prac uzyskał I miejsce (wespół z T. Stryjeńskim) w konkursie na budowę domu dla Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy Subiektów Wyznania Mojżeszowego. W r. 1900 nagrodzony został w Paryżu za projekt willi «w stylu zakopiańskim» w konkursie zorganizowanym przez czasopismo „Moniteur des Architects”. W marcu 1903 w konkursie na witraż dla kaplicy Szafrańców w katedrze na Wawelu został nagrodzony wśród 27 projektów. Również w r. 1903 zajął I miejsce w konkursie na projekt hotelu przy Morskim Oku w Tatrach. W otwartym w lutym 1906 gmachu Tow. Muzycznego w Krakowie (obecnie Teatr Stary) projektował wnętrza, a wraz z T. Stryjeńskim żelbetową konstrukcję dachową. W t. r. uzyskał III nagrodę (wespół z T. Stryjeńskim) w konkursie na łazienki borowinowe i zakład hydropatyczny w Krynicy. Również w r. 1906 (także z T. Stryjeńskim) wzniósł Izbę Przemysłowo-Handlową w Krakowie.

W lutym 1908 wziął M. udział w wystawie krakowskiego Tow. Polska Sztuka Stosowana w warszawskiej «Zachęcie». W maju 1909 otrzymał I nagrodę (wespół z W. Szymanowskim) za projekt pomnika Chopina w Warszawie. W r. 1910 (wespół z T. Stryjeńskim) wyróżniony został II nagrodą za projekt domów czynszowych Tow. Kredytowego Ziemskiego we Lwowie. W r. 1911 wziął udział w wystawie w Rzymie. T. r. (wespół z T. Stryjeńskim) nagrodzono M-ego I miejscem na szkic gmachu Skarbka we Lwowie. W marcu 1912 otwarto w Krakowie stadion Klubu Sportowego Cracovii wg jego projektu. W czerwcu t. r. na Wystawie Architektury i Wnętrz w Otoczeniu Ogrodowym, eksponowanej w krakowskim Parku im. dr. H. Jordana, prezentował domek dwurodzinny i grupę domków jednorodzinnych, za projekt których dostał II nagrodę. W r. 1913 wzniósł pałac Czartoryskich w Pełkiniach. W r. 1910 wybudował (wespół z T. Stryjeńskim) Lecznicę Związkową w Krakowie przy ul. Garncarskiej (dziś Instytut Onkologii). W r. 1914 również z tymże zakończył budowę gmachu Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie przy ul. Smoleńsk. W r. 1921 (wraz z T. Stryjeńskim) zbudował Bazar Polski w Krakowie (obecnie Drukarnia Prasowa przy ul. Wielopole). Dziełem M-ego i Stryjeńskiego jest również w Krakowie zabudowa północnej ściany placu Jabłonowskich (obecnie plac gen. W. Sikorskiego) z r. 1924 (spółdzielnia mieszkaniowa). W l. 1945–6 M. był twórcą projektu architektonicznego pomnika Czynu Powstańczego na Górze Św. Anny (rzeźby na dolmenach – X. Dunikowskiego). Do XVIII-wiecznej karczmy w Spytkowicach (pow. Myślenice) dobudował ganek (brak daty).

Jako architekt M. również zasłużył się wznosząc budowle sakralne. W l. 1903–5 zbudował (wespół z T. Stryjeńskim) klasztor i kościół Karmelitanek Bosych w Krakowie przy ul. Łobzowskiej. W r. 1905 opracował plany klasztoru i kościoła Karmelitów Bosych w Krakowie przy ul. Rakowickiej (budowę kościoła zakończono w r. 1930). W l. 1905–12 współpracował przy restauracji krużganków w kościele Franciszkanów w Krakowie, w r. 1909 zbudował grobowiec jezuitów na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, a w r. 1910 kościół w Białce Tatrzańskiej. W r. 1909 rozpoczął budowę kościoła Jezuitów w Krakowie przy ul. Kopernika, gotowego w stanie surowym w r. 1912. Od r. 1926 przez kilkanaście lat prowadził restaurację kościoła Najśw. Panny Maryi w Krakowie i przebudował w latach trzydziestych wikarówkę z prześwitem, tworząc otoczenie kościoła Najśw. Panny Maryi i ścianę Małego Rynku. W l. 1927–8 rozbudował kościół parafialny w Radziechowach pod Żywcem. W r. 1929 wzniósł kaplicę Habsburgów przy kościele parafialnym w Żywcu.

M. był wszechstronnym architektem, umiejącym wkomponowywać w otoczenie zarówno duże gmachy i kościoły, jak i drobne budyneczki, grobowce i pomniki. Jego twórczość żywo reagowała na kierunki sztuki, stąd jest odbiciem historii architektury od secesji (Tow. Przyj. Sztuk Pięknych i Stary Teatr w Krakowie) przez modernizm (Muzeum Techniczno-Przemysłowe tamże) po funkcjonalizm (domki robotnicze, stadion „Cracovii”). W niektórych budynkach M. nawiązywał do stylów historycznych, jak romanizm i gotyk. Jego budowle cechuje logika i oszczędna dekoracja.

Będąc aktywnym członkiem Tow. Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, pracował M. w Wydziale od r. 1945 do śmierci. Wypowiadał się publicznie w ankiecie Towarzystwa w r. 1907 na temat upiększenia Krakowa. Od r. 1902 należał do Tow. Polska Sztuka Stosowana. W Warsztatach Krakowskich działał w l. 1919–26, wchodząc, obok J. Warchałowskiego, do grona największych entuzjastów rozwoju tej organizacji. Był członkiem Tow. Miłośników Pięknej Książki w Krakowie i Stowarzyszenia Architektów Rzpltej. Ogłosił w Krakowie m. in.: Ze starego Krakowa. Ulice, bramy, sienie (1908), Z podróży. Ze szkicowników architektonicznych (1931), Kościół NPMarii w Krakowie (1938), Dzwonnica w Rudawie (1940). W l. 1945–6 M. był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej z ramienia Stronnictwa Demokratycznego. M. zmarł 28 IV 1947 w Krakowie, pochowany na cmentarzu Salwatorskim. Żonaty był z Heleną z Dzięgielewskich (ok. 1884–1964), siostrą Stanisławy Wysockiej, aktorką występującą pod pseud. Łącka. Miał z nią jednego syna Jacka (ur. 1928), docenta inżyniera.

 

Portrecik rysunkowy M-ego (reprod. w: Swieykowski, Pam. Tow. Przyj. Sztuk Pięknych); Pomnik w brązie, X. Dunikowskiego, na dziedzińcu klasztoru Jezuitów przy ul. Kopernika w Krakowie (model gipsowy w Muz. Dzieł X. Dunikowskiego w W., w Muz. Narod. (nowy gmach) w Kr., oryginał w drzewie w posiadaniu rodziny); – Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; tenże, Słownik architektów; Swieykowski, Pam. Tow. Przyj. Sztuk Pięknych; – Bednarski T. Z., O zasługach architekta M-ego, „Tyg. Powsz.” 1975 nr 1 s. 7; Bochnak A., Pieradzka K., Czterdziestolecie działalności Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. 1897–1937, Kr. 1937 s. 59; Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kr. 1964; tenże, Sztuka Młodej Polski, Kr. 1965; Huml I., Warsztaty Krakowskie, Wr.–W.–Kr.–Gd. 1973; Kontkowski J. L., O F. M-m dokładniej, „Tyg. Powsz.” 1975 nr 5 s. 3; Olszewski A. K., Nowa forma w architekturze polskiej 1900–1925, Wr.–W.–Kr. 1967; Polskie życie artystyczne w latach 1890–1914, Wr.–W.–Kr. 1967; – Lustgarten J., Narodziny krakowskiego sportu, w: Kopiec wspomnień, Kr. 1964; Mater. do dziej. Akad. Sztuk Pięknych, II; – „Dzien. Pol.” 1947 nr 116 s. 5, nr 117 s. 4; „Roczn. Krak.” T. 42: 1971; – Informacje syna Jacka.

Tadeusz Z. Bednarski

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.