INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Franciszek Maksymilian Rohland  

 
 
1779 lub 1780 - 1860-07-05
 
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rohland (błędnie: Roland) Franciszek Maksymilian (1779 – lub 1780–1860), generał brygady WP. Ur. w r. 1779 (wg inskrypcji nagrobkowej) lub 1 X 1780 (wg stanu służby) w Sławkach (pow. miechowski), był synem Pawła h. Pogoń (1726–1817), kasjera prowentów wielkorządów krakowskich, podstolego przemyskiego, właściciela Sławic, Chęcin koło Kielc i Wymysłowa koło Miechowa, oraz Barbary z Boryckich (1747–1821), burgrabianki sandomierskiej.

R. w marcu 1807 wstąpił do wojska polskiego, otrzymując nominację na porucznika do formowanego w Płocku batalionu strzelców płockich. Już po zakończeniu kampanii batalion R-a dołączył do dywizji gen. Józefa Zajączka i stanął w okolicach Lipska nad Biebrzą i Hołynki. Razem z innymi jednostkami dywizji i swoim batalionem R. z początkiem sierpnia 1807 przybył do Warszawy i 16 VIII mianowany został kapitanem z przeznaczeniem do nowo formowanego w Ostrowie (Wielkopolskim) 6 p. p. Znalazł się na liście odznaczonych 1 I 1808 Orderem Virtuti Militari, otrzymując Krzyż Złoty. W kwietniu 1808 R. przeszedł ze swym pułkiem na garnizon do Częstochowy. W końcu czerwca t. r. w czasie powrotnego marszu do Kalisza, R. wraz z szefem batalionu Ignacym Blumerem miał w Sokolnikach ostry zatarg z miejscowym komendantem placu na tle kradzieży popełnionej przez żołnierzy podległych R-owi.

R. odbył kampanię austriacką 1809 r. z 6 pułkiem, na czele dwóch kompanii grenadierów uczestniczył w zdobyciu przyczółka mostowego pod Ostrówkiem (3 V), walczył w obronie Sandomierza (15–18 VI). Pułk R-a na leża zimowe powrócił do dep. kaliskiego, w czerwcu 1810 przybył do Warszawy, gdzie R. zatrudniony był przy robotach fortyfikacyjnych na Pradze. Służył w 1 batalionie, przebywał w Warszawie do kwietnia 1811, a następnie z całym pułkiem skierowany został do Modlina i użyty do prac przy fortyfikacjach twierdzy.

Na kampanię rosyjską 1812 r. R. wyruszył ze swym pułkiem w składzie 17 dyw. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, lecz już 13 VII mianowany został szefem batalionu z przeniesieniem do mającego powstać na Litwie 18 p. p. R. nominację odebrał 30 VII w Mohylewie z rozkazem udania się do Wilna, miejsca formowania pułku, gdzie objął komendę nad 1 batalionem. R. przyczynił się do szybkiej organizacji pułku, który już 20 VIII wystąpił na pierwszym przeglądzie, a 2 IX złożył przysięgę. Dn. 4 XI pułk dowodzony, pod nieobecność płk. Aleksandra Chodkiewicza, przez R-a opuścił Wilno, pociągnął w kierunku Lidy i rozłożony został w okolicach Soleczników Wielkich, Konwaliszek i Hornostaiszek. R. ze sztabem pułku i swoim batalionem stanął w Werenowie, zajmując się szkoleniem żołnierzy w warunkach polowych. Komendę nad pułkiem R. sprawował do 20 XI, aby objąć ją ponownie 29 XI w związku z powrotem płk A. Chodkiewicza do Wilna. Przy ogólnym odwrocie szczątków Wielkiej Armii pułk R-a 11 XII ruszył z miejsc stacjonowania i przez Olkieniki, Orany dotarł do Sejn, gdzie spotkał resztki oddziałów polskich V korpusu i wraz z nimi już przez Stawiski, Ostrołękę, Pułtusk cofał się ku Warszawie, pod którą przybył z końcem grudnia 1812. W styczniu 1813 R. ze swym pułkiem przeznaczony został w skład załogi Modlina odbywając następnie 10-miesięczne oblężenie twierdzy; przy kapitulacji wzięty do niewoli rosyjskiej (1 XII 1813) przebywał w niej do kwietnia 1814.

W powstającej armii Król. Pol. R. 25 III 1815 otrzymał przydział w stopniu majora do batalionu wzorowego grenadierów awansując 20 VI t. r. na stopień podpułkownika w tymże batalionie, przemianowanym na batalion grenadierów gwardii. Dn. 16 II 1816 przeniesiony został tymczasowo na dowódcę 2 batalionu 4 p. p. liniowej, 23 V 1817 przeznaczony do tymczasowego dowodzenia stacjonującym w Lublinie 7 p. p. liniowej, w miejsce zmarłego płk. Feliksa Grotowskiego. Nominację na dowódcę pułku R. otrzymał 2 VI 1817 (rozkaz dzienny z 20 VI). Pierwszy okres dowodzenia pułkiem wchodzącym w skład 1 bryg. 2 dyw. piechoty nie był dla R-a korzystny: wystąpienia pułku na przeglądach i przeprowadzone lustracje wykazały nieporządek oraz podstawowe braki w wyszkoleniu żołnierza. Przyniosło to w konsekwencji tymczasowe zawieszenie R-a w pełnieniu obowiązków dowódcy pułku, ukaranie kilkudniowymi aresztami oraz konsekwencje finansowe. Sytuacja uległa zdecydowanej poprawie po pobycie pułku na garnizonie w Warszawie i obozie letnim 1819 r. R. 24 X t. r. otrzymał Order Św. Anny 2 kl., a rok później (18 X 1820), po odbytych w obecności Aleksandra I manewrach całego wojska polskiego, awans na stopień pułkownika.

W l. n. R. ze swym pułkiem w okresach jesień-wiosna stacjonował na przemian w Końskich (1820/1, 1823/4, 1825/6), w Warszawie (1821/2, 1824/5), w Radomiu (1822/3, 1826/7, 1827/8), w Lublinie (od jesieni 1828), natomiast miesiące letnie spędzał w obozie wojskowym pod Warszawą. W czasie pobytu w Warszawie R. wstąpił do loży wolnomularskiej «Bracia Zjednoczeni», w której był członkiem czynnym. Dn. 8 VII 1829 otrzymał Order Św. Anny 2 kl. z koroną cesarską, 24 V 1830 – Znak Honorowy za 20 lat nieskazitelnej służby oficerskiej.

Wybuch powstania, o którym R. zawiadomiony został przez gen. Jana Weyssenhoffa, zastał go w Lublinie. R. 5 XII 1830, zgodnie z otrzymanym rozkazem, wyruszył z pułkiem przez Żelechów, Karczew do Mińska, gdzie 10 XII zajął stanowiska wzdłuż szosy w kierunku Stanisławowa. W związku z przejściem gen. Franciszka Morawskiego do Sztabu Głównego R. 29 I 1831 otrzymał po nim komendę nad 1 bryg. złożoną z 3 i 7 p. p. liniowej w 2 dyw. piechoty dowództwa gen. Franciszka Żymirskiego. W załatwieniu wniosku awansowego Wodza Naczelnego Michała Radziwiłła, Rząd Narodowy na posiedzeniu 31 I zaakceptował nominację R-a na stopień generała brygady z wystawieniem 3 II oficjalnego aktu nominacyjnego.

Po rozpoczęciu działań wojennych R. był przy pierwszym starciu 11 II pod Liwem, a następnie, tylko z 7 p. uczestniczył w walkach dyw. gen. Żymirskiego wzdłuż szosy brzeskiej, odznaczył się w starciu pod Janówkiem (18 II), brał udział w bitwie pod Wawrem (19 II). Otrzymał podziękowanie gen. Żymirskiego w raporcie złożonym Wodzowi Naczelnemu. W bitwie grochowskiej (25 II) R. na czele swej brygady walczył z przeważającymi siłami nieprzyjaciela w obronie atakowanej Olszynki. Propozycja bezpośredniego zwierzchnika R-a sprzed wybuchu powstania a obecnego ministra wojny gen. Morawskiego, złożona kwatermistrzowi generalnemu wojska płk. Ignacemu Prądzyńskiemu, a dotycząca oddania R-a z uwagi na wiek i stan zdrowia do dyspozycji Komisji Rządowej Wojny, do organizowania nowej piechoty, co oznaczało wyprowadzenie ze służby liniowej, nie uzyskała zgody gen. Jana Skrzyneckiego, zresztą niezbyt przychylnego R-owi. Pozostając więc nadal w służbie czynnej, w składzie 2 dyw. piechoty, dowodzonej obecnie przez gen. Antoniego Giełguda, uczestniczył 31 III w bitwie pod Wawrem.

Z końcem kwietnia 3 p. z brygady R-a przesunięty został do powstającej 5 dyw. piechoty i zastąpiony przez 19 p. p. liniowej. W tym nowym składzie brygady R. uczestniczył w majowej wyprawie na gwardie. Dn. 20 V R. stanął w Łomży, odcięty następnie z całą 2 dyw. od głównych sił polskich, które na wiadomość o przeprawie wojsk I. Dybicza przez Bug, cofnęły się nad rzekę Ruż a następnie pod Ostrołękę. Po przegranej bitwie pod tym miastem (26 V), 2 dyw. a w jej składzie R. ze swoją brygadą, otrzymała rozkaz maszerowania na Litwę, ogarniętą już powstaniem. R. wziął udział w pierwszej bitwie stoczonej 29 V pod Rajgrodem dowodząc atakiem 7 p. p. liniowej. Po odejściu na Żmudź z gen. Józefem Szymanowskim 19 p. p. z brygady R-a, przeszedł on do służby w sztabie korpusu gen. Giełguda, obejmując w nim 13 VI stanowisko organizatora piechoty. Był przeciwny próbie zdobycia Wilna, w samych walkach o miasto (19 VI) dowodził atakami przeprowadzonymi przez polską piechotę, których załamanie się przyniosło decyzję gen. Giełguda zarządzenia ogólnego odwrotu. Po nieudanej próbie zmontowania kordonu wzdłuż rzeki Wilii i Świętej R. ze swoją grupą wycofywał się przez Datnów na Bejsagołę. W ataku na Szawle (8 VII), R. zastępując chorego gen. A. Giełguda, lecz praktycznie nie będąc w stanie kierować całością działań, miał dowodzić głównym uderzeniem na miasto od strony zachodniej. Okazany przez R-a brak zdecydowania w rozstrzygającym momencie doprowadził do załamania się ataku polskiej piechoty i wycofania się powstańczych oddziałów do Kurszan w całkowitym rozprzężeniu.

Na radzie wojennej, odbytej 9 VII w Kurszanach, R. głosował za podziałem korpusu polskiego na 3 oddziały: sam objął dowództwo nad największym liczebnie oddziałem, złożonym z jego brygady piechoty w dawnym jej składzie i z oddziałów powstania litewskiego. Na czele tego oddziału R. miał ruszyć przez Telsze na Połągę, ściągnąć na siebie większość sił nieprzyjaciela, doprowadzając do wydostania się dwóch pozostałych oddziałów polskich z zaciskającego się pierścienia wojsk rosyjskich. W drodze na Połągę R. zmienił kierunek marszu na południowy i przez Łukniki, Użwenty pociągnął do Worni, staczając po drodze potyczki 11 VII pod Powondeniem i 12 VII pod samymi Worniami. Przez Retów R. dotarł 13 VII do Kul, a na wiadomość, że Połąga zajęta jest przez wojska rosyjskie a od Płungian nadciąga oddział gen. mjr Schirmanna ruszył wśród nieustannych potyczek ze ścigającą go jazdą rosyjską w kierunku granicy pruskiej. Dotarł do niej w Gorżdach już po wkroczeniu do Prus oddziału gen. Dezyderego Chłapowskiego. Zebrana pod przewodnictwem R-a rada wojenna, opowiedziała się za przebiciem się do Królestwa, lecz rozprzężenie oddziału i demoralizacja żołnierzy były tak wielkie, że po dwóch dniach marszu wzdłuż granicy pruskiej i po ostatnim starciu pod Nowym Miastem Żmudzkim (14 VII), oddział R-a, osaczony ze wszystkich stron przez przeważające siły nieprzyjaciela, wkroczył 15 VII pod Deguciami do Prus i złożył broń.

R. przebywał internowany najpierw w Laugallen, a później w Packmohnen koło Tylży. Jako najstarszy rangą obecny generał pełnił obowiązki nieoficjalnego dowódcy internowanych oddziałów polskich i w tym charakterze utrzymywał kontakty służbowe z przedstawicielami pruskich władz wojskowych w sprawie warunków pobytu na terenie Prus oficerów i żołnierzy polskich. Sam R. po wejściu do Prus zamierzał po odbyciu kwarantanny i przy sprzyjających warunkach osiąść w Poznaniu lub Wrocławiu, a następnie ściągnąć do siebie rodzinę. Jednak do tego nie doszło; R. przeniósł się do Lidzbarku Warmińskiego, skąd powrócił do Król. Pol., 9 I 1832 przybył do Warszawy i zgłosił się do władz rosyjskich składając wymaganą przysięgę homagialną. W ślad za innymi polskimi generałami R. deportowany został do Wołogdy. Po ponad rocznym pobycie na zesłaniu, 21 V 1833 wraz z gen. F. Morawskim wyruszył w drogę powrotną do kraju przez Jarosław (odwiedził przebywającego tam gen. M. Radziwiłła) i Moskwę. Zamieszkał w Lublinie, rodzinnym mieście swojej żony.

Dysponując dużymi kapitałami R. postanowił poświęcić się gospodarowaniu w swoim majątku ziemskim. Dn. 23 V 1835 nabył od spadkobierców Antoniego Malinowskiego, byłego sędziego pokoju pow. lubelskiego, znaczną część Tuszowa (pow. lubelski) z dworem i folwarkiem. W l. 1836–53 R. kupił cząstki szlacheckie i wszystkie działki obdarowanych ziemią i usamowolnionych chłopów Tuszowa. Oprócz Tuszowa R. kupił od spadkobierców A. Malinowskiego sąsiednią wieś Żabią Wolę oraz 6 VI 1841 od Władysława Gruszeckiego, radcy Tow. Kredytowego Ziemskiego – Wierciszów. R. był ponadto wierzycielem 100 tys. zł., ulokowanych po hipotekach różnych dóbr ziemskich. Dążąc do jak najszybszego usunięcia samodzielnych gospodarstw chłopskich i równoczesnego zapewnienia folwarkowi w dużym zakresie darmowej pracy pańszczyźnianej, stosował odpowiednie środki przyciągające usamowolnionych wcześniej chłopów i zachęty finansowe wobec ich spadkobierców. R. zmarł 5 VII 1860 w Lublinie i pochowany został na cmentarzu w Bychawce.

Ożeniony (1 X 1817 w Lublinie) z Pauliną Finke de Finkenthal (1794–1854), córką Beniamina, byłego prezydenta m. Lublina, miał z nią R. synów: Pawła (1820–1851), Romana (1821–1894), Juliana (1823–1838), Michała (1825–1855), oraz córki: Konstancję (1827–1859) i Franciszkę (ur. 1837). Po śmierci R-a Tuszów przeszedł na jego wnuki: Różę i Jana Rohlandów.

 

Portrety R-a w mundurze generała brygady w Muz. Okręgowym w L.; – Enc. Wojsk., VII; Pol. Enc. Szlach., X; Uruski, XV; Małachowski – Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Spis szlachty Królestwa Polskiego, W. 1851; – Bielecki R., Tyszka A., Dał nam przykład Bonaparte, Kr. 1984 I; Callier E., Bitwy i potyczki stoczone przez wojsko polskie w roku 1831, P. 1887; Chołodecki J. Białynia, Jeneralicja polska w powstaniu listopadowym, w: Nasz Kraj, Lw. 1906 II z. 22 s. 25–6; Cygler B., Pułkownik Ludwik Oborski, Gd. 1976; Dankbar W., Der Uebertritt der polnischen Corps von Gielgud, Chlapowski und Rybinski auf das Königlich Preussische Gebiet, Königsberg 1832; Frydrychowicz R., W setną rocznicę przekroczenia granicy pruskiej przez dywizje generałów Giełguda, Rolanda i Rybińskiego, Pelplin 1931; Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, W. 1925 s. 70; tenże, Wojsko Pol., 1807–14; tenże, Wojsko Pol., 1815–30; Kocój H., Losy żołnierzy z oddziałów Chłapowskiego, Rolanda i Rybińskiego po przekroczeniu granicy pruskiej w 1831 r., w: Studia i Mater. do Hist. Wojsk. XIV cz. II s. 184 n.; tenże, Niemcy a powstanie listopadowe, W. 1970; tenże, Prusy wobec powstania listopadowego, W. 1980; Mikos S., Uczestnicy powstania listopadowego internowani na terenie Pomorza Gdańskiego w latach 1831–1833, „Roczn. Gdań.” R. 22: 1963 s. 162; Państwo-Kościół-Niepodległość, L. 1986 s. 281–6; Puzyrewski A. K., Wojna polsko-ruska 1831 r., W. 1899 s. 336 n.; Szyndler B., Henryk Dembiński 1791–1864, W. 1984; Tarczyński M., Generalicja powstania listopadowego, W. 1980; Tokarz W., Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, W. 1930; Tupalski J., Generał Dezydery Chłapowski 1788–1879, W. 1983; – Barzykowski S., Historia powstania listopadowego, P. 1883–4 II–IV; [Dembiński H.], Jenerała … pamiętnik o powstaniu w Polsce r. 1830–31, Kr. 1877 I 279, 333; [Gaszyński K.], Notatki oficera polskiego o obchodzeniu się rządu pruskiego z korpusem wojska polskiego wyszłego z Litwy do Prus pod dowództwem jenerała Giełguda w czasie 53 dni trwającej kwarantanny, Paryż 1833; Golejewski H., Pamiętnik, Kr. 1971 I–II; Lista imienna Generałów, Oficerów wyższych i niższych oraz urzędników wojskowych, tak w służbie będących, jak i dymisjonowanych, Znakiem Honorowym zaszczyconych, W. 1830; Mierosławski L., Powstanie Narodu Polskiego w roku 1830 i 1831, Paryż 1846 II 453 n.; Poczet skazańców na Sybir do guberni tylko Wiatskiej z powstania roku 1830/31 sporządzony w Wiatce 1832, Kr. 1867; [Prądzyński I.], Pamiętniki generała..., Kr. 1909 I–IV; Roczniki Woyskowe Królestwa Polskiego 1817–1830, (W.); Rozkazy dzienne Naczelnego Wodza, 1815–1830, (W.); Rozmaite pisma do wyprawy na Litwę ściągające się, z akt jenerała Giełguda, w: Pamiętniki polskie. Wydawane przez Xawerego Bronikowskiego, Paryż 1845 IV z. 1 s. 9; Spazier R. O., Historia powstania Narodu Polskiego w roku 1830 i 1831, Paryż 1833 III 111 n.; Spis imienny męczenników polskich, Lipsk 1832; Xięga Pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830 zawierająca spis imienny dowódców i sztabs-oficerów tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy armii polskiej w tymże roku krzyżem wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych, Lw. 1881; Źródła do dziejów wojny polsko-rosyjskiej 1830–1831 r., W. 1931–5 I–IV; – „Archeion” R. 75: 1983 s. 56–8; „Gaz. Warsz.” 1808 nr 17 (dod.), 1855 nr 105; „Kur. Warsz.” 1855 nr 140, 1860 nr 179; – AGAD: Akty KRW rkp 69c s. 44–45, rkp. 333 s. 7–10, rkp. 478 s. 5, Arch. Ord. Zamoyskich rkp. 3132 s. 166, Papiery gen. R-a, rkp. 1–21, Władze Centr. 1830/31 rkp. 32 b k. 39, rkp. 259 k. 3–4; Arch. Państw. w Kr.: Arch. Młyn. Chodkiewiczów rkp. 554, Arch Siedl. Załuskich rkp. 32 s. 595, 697–698; Arch. Państw. w L.: Ks. hip. Tuszów, dok. z l. 1827–57; Arch. Paraf. katedry św. Jana w L., Akty zgonu 1860 nr 310; B. Uniw. Warsz.: rkp. 547 I 290; Muz. Narod. w Kr.: rkp. 761; – Łoza S., Virtuti Militari 1792–1819, W. 1953 (mszp. w posiadaniu Zbigniewa Zacharewicza); – Kartoteka oficerów WP 1815–1831 Zbigniewa Zacharewicza z Kr.; – Informacje Andrzeja Dolińskiego z W. Brytanii i Stefana K. Kuczyńskiego z W.

Zbigniew Zacharewicz

 
 

Powiązane artykuły

 

Księstwo Warszawskie

Po pokonaniu – w grudniu 1805 roku – armii austriacko-rosyjskiej pod Austerlitz (Sławkowo na Morawach) cesarz Napoleon I zawarł pośpiesznie pokój z Austrią, rezygnując z kontynuowania......

Powstanie Kościuszkowskie

Insurekcja kościuszkowska rozpoczęta 24 marca 1794 roku, zakończona 16 listopada 1794 roku, to powstanie narodowe początkowo przeciwko Rosji, później także skierowane przeciwko Prusom. Jedno z najbardziej......

Bitwa Pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 r.

24 marca 1794 roku na rynku krakowskim ogłoszony został „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”, dający początek powstaniu kościuszkowskiemu, jednemu z przełomowych......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.