INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Franciszek Stanisław Kostka Czapski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Czapski Franciszek Stanisław Kostka, h. Leliwa († 1802), ostatni wojewoda chełmiński, syn Ignacego, kasztelana gdańskiego, i Teofili z Konopackich, »za młodu sposobił się i doskonalił w różnych naukach, nabył ducha religijnego i cnót obywatelskich«. Był pułkownikiem wojsk koronnych, mianowany został podkomorzym chełmińskim 14 IX 1752, kasztelanem chełmińskim 8 II 1762, wojewodą również chełmińskim był od nominacji 25 VI 1766 do 16 IX 1772, gdy władze pruskie objęły województwo. W roku objęcia kasztelaństwa odznaczony został orderem orła białego. W l. 1759–64 pospołu z Michałem Cz., Goltzami i in. »patriotami« pruskimi walczył i procesował się z Mostowskim, woj. poznańskim, o przywileje prowincjonalne (indygenat). Na sejmie koronacyjnym i raz jeszcze później obrany był asesorem. Prawy i światły obywatel, gorąco kochał ojczyznę swoją, ubolewając szczerze nad jej niedolą i poniżeniem. Zawiązanie konfederacji barskiej nie tylko powitał z radością, ale planował z Wybickim i rezydentem franc. Gérardem uzbrojenie w prowincji 12.000 wojska, próbował wciągnąć do tej akcji i Gdańsk, a w lipcu 1769, korzystając z bliskości konfederatów gostyńskich i dobrzyńskich, zawiązał tajną »unio animorum« trzech województw. Wdowiec po Dorocie Działyńskiej i Zofii Mielżyńskiej, wszedł w r. 1772 w Frankfurcie w stosunki familijne z ks. Karolem Radziwiłłem Panie Kochanku, biorąc za żonę siostrę jego Weronikę. W r. 1776 powrócił do kraju. Współcześni wśród dziesięciu Polaków, którym obca była wszelka prywata, a wyłącznym celem dobro Rzpltej, wymieniali także Cz-go. Na sejmie wielkim został przez stany w grudniu 1790 wyznaczony do »urządzenia Greków«, tj. do zorganizowania niezależnej od Moskwy hierarchii dyzunickiej; komisja, na której czele stał, pracowała do połowy r. 1792. Na uwagę zasługuje pisarska i publicystyczna działalność Cz-go. Wydał, oprócz kilku mów senatorskich (1763, 1766, 1788, 1790), broszurę: Dom nadwerężonej Rzeczypospolitej jakimi materiałami nie tylko do dawnej przywrócić ozdoby, ale jeszcze nowej przydać wspaniałości (1783, 2. wyd. 1788). Kolejno omawia w niej stanowisko króla, senatu, ministerstwa, stanu rycerskiego, skarbu, wojska itd. Ponadto ogłosił broszury pt. Myśl szczera, jak być dobrym mężem i ojcem każdemu z powołania swego przystoi (1787); Różne namienienia i wróżenia się w cnotliwych i pożytecznych dla kraju obyczajach a osobliwie matkom, jak córki swoje edukować powinny (1783); Przestroga ojca dla dzieci swoich, jakimi przy religii prawdziwej i gruntownej powinny być obywatelami dla ojczyzny swojej (1780); Senator polski współobywatelom dobrze radzący (1787). Zastanawiał się w tej ostatniej, jak upadkowi ojczyzny zapobiec należy zwalczaniem lichwy, zmniejszeniem wydatków zagranicznych, miłością kraju, nie rujnowaniem domów znakomitych, wdrożeniem do uprawiania polityki zagranicznej, zaniechaniem prywaty. Czy i jaki stosunek łączył Cz-go z wydanymi w Chełmnie 1790 r. pismami: »Chełmianin do paszkwilarza warszawskiego« i »Co się też to dzieje z nieszczęśliwą Ojczyzną naszą?« (R. T. N. Tor. XVI 80 i Estr.), niewiadomo.

Posiadał Cz. dobra Rynkówkę wraz z przyległościami, a od króla miał od r. 1766 obok starostwa kowalewskiego także sołectwo pływaczewskie pod Kowalewem. Do r. 1772 mieszkał w Rynkówce, odtąd do śmierci swej 9 IV 1802 w Warszawie. Synom, Karolowi i Stanisławowi, (z Radziwiłłówny) zapisał dobra swoje r. 1800. Na cześć jego wyszedł panegiryk prof. Rydulskiego w Krakowie w r. 1766 i pośmiertne »Epicedion« Wielądka w Warszawie w r. 1802.

Cz. odznaczał się głęboką religijnością i wielkim miłosierdziem. O charytatywnych dziełach jego z uznaniem wspomina św. Klemens Maria Hofbauer, który podczas pobytu swego w Warszawie w końcu w. XVIII w bliskie z nim wszedł stosunki.

 

Portrety Fr. Cz. posiadają hr. Maria Czapska w Warszawie i Emeryk hr. Czapski.

Estr. XIV 515; Złota Księga XI 70; Bär, Adel und adl. Grundbesitz, 1911, nr 255, s. 1178, 1212; Flauss, Gesch. Wpr. Güter, »Ztschr. Hist. Ver. Marienwerder« z. 7, 65, z. 21, 103; Märcker, Kreis Thorn, 455, 698; Czaplewski, Senatorowie, 7, 22, 35; Konopczyński, Polska w dobie wojny siedmiol., W. 1909, 2 t., 1911; tenże, Konfederacja Barska, W. 1936, I; Kościński, Bractwo Różańca św. w Nowem.          

Ks. Alfons Mańkowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jędrzej Kitowicz

1728-12-01 - 1804-04-03
pisarz historyczny
 

Cyprian Godebski

1765 - 1809-04-19
poeta
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Ludwik Kicki

1791-09-12 - 1831-05-26
powstaniec listopadowy
 
 

Atanazy Raczyński

1788-05-02 - 1874-08-21
ordynat obrzycki
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.