INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Grzymisława     

Grzymisława  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 
Grzymisława (zm. 1258), księżna krakowsko-sandomierska. Pochodzenia ruskiego, córka Ingwara, księcia łuckiego, w r. 1207 zaślubiona Leszkowi Białemu. Z małżeństwa tego przyszło na świat na pewno dwoje dzieci: w r. 1211 Salomea, wydana później za Kolomana, królewicza węgierskiego, oraz w r. 1226 Bolesław zwany Wstydliwym, a może również Helena, żona księcia wołyńskiego Wasylka Romanowicza. Śmierć Leszka Białego 23 XI 1227 r. wprowadziła G-ę w okres czynnego udziału w życiu politycznym. W oparciu o możnowładztwo małopolskie (Odrowąże, Gryfici) objęła ona na czas małoletności syna Bolesława rządy regencyjne w połączonym księstwie krakowsko-sandomierskim. Głównym motywem polityki G-y była dążność do zabezpieczenia synowi tronu krakowskiego, niegdyś wielkoksiążęcego, a od r. 1207 na podstawie protekcyjnej bulli papieskiej przysługującego Leszkowi Białemu, oraz wynikające stąd zabiegi o takie rozwiązanie sprawy opieki nad nieletnim, aby widoki na tron krakowski w niczym nie zostały naruszone. Tak pojęta zasada dziedziczności w linii Kazimierza Sprawiedliwego, choć zdecydowanie popierana przez liczną grupę możnowładztwa małopolskiego, natrafiała na duże trudności. Z jednej strony do tronu krakowskiego pretendował brat Leszka, Konrad mazowiecki – zarazem najbliższy do opieki nad nieletnim Bolesławem – z drugiej zaś strony, wobec formalnie nie zniesionej jeszcze zasady senioratu, trzeba się było liczyć z najstarszymi, spośród żyjących, przedstawicielami Piastów – Henrykiem Brodatym i Władysławem Laskonogim.
 
Rządy G-y w księstwie krakowsko-sandomierskim były krótkie. Już w pierwszych miesiącach 1228 r. ingerencja Konrada mazowieckiego w sprawy małopolskie była bardzo znaczna. Zagrażało to linii polityki G-y, a i możnowładcom małopolskim było nie na rękę. Wiosną 1228 r. G. i jej doradcy powołali Władysława Laskonogiego na opiekuna małoletniego Bolesława. Laskonogi zaadoptował Bolesława, objął rządy opiekuńcze w jego dzielnicy, a ponadto możnowładztwu małopolskiemu dał pierwszą gwarancję praw stanowych. Ale rychło, wobec zachwiania się pozycji Laskonogiego w Wielkopolsce i groźby najazdu ze strony Konrada, zdecydowała się G. późnym latem 1228 r. na krok ostateczny. W układzie z Henrykiem Brodatym zrezygnowała na rzecz tego ostatniego z księstwa krakowskiego, powierzając mu opiekę nad synem. Sama zarazem uzyskała gwarancję bezpiecznego panowania w dzielnicy sandomierskiej. Odtąd była już G. tylko księżną sandomierską.
 
Gwarancja bezpieczeństwa nie była trwała, a zmienne koleje walki Henryka Brodatego z Konradem nie oszczędziły G-y. W l. 1229–33 znosiła ona uciążliwą zwierzchność Konrada. Formalnie jako opiekun Wstydliwego osadził najpierw Konrad na jej dworze swego syna Bolesława, aby strzegł tu ojcowskich interesów, a później z końcem 1230 r. zupełnie ją od rządów odsunął. W zmienionych warunkach politycznych w r. 1232 znowu rządy G-ie przywrócił, lecz w niedługi czas potem uwięził ją wraz z nieletnim synem w Sieciechowie. Po pewnym czasie G. zbiegła z więzienia przy pomocy opata benedyktynów sieciechowskich, a nie mając innych gwarancji bezpieczeństwa, zwróciła się o protekcję do Stolicy Apostolskiej. Bullą z 23 XII 1233 r. wziął Grzegorz IX znękaną niepowodzeniami wdowę wraz z synem w swoją opiekę, nakazując jej prześladowcom zadośćuczynienie za wyrządzone krzywdy. Ten akt polityczny nie poprawił jednak położenia G-y. W l. 1235–9 w obawie przed Konradem przebywała ona, wraz z synem, jak gdyby na wygnaniu, w ziemi krakowskiej, w Skale, pod opieką Henryka Brodatego, powierzywszy rządy w dzielnicy sandomierskiej, uszczuplonej teraz od północy okupacją Bolesława Konradowica, swemu wojewodzie.
 
Ok. r. 1234 uległo zmianie – na razie pod względem formalnym – prawne stanowisko G-y. W dokumentach wychodzących z jej kancelarii zaczął występować jako współwystawca na pierwszym miejscu przed nią małoletni jeszcze Bolesław Wstydliwy. Otwierał się okres współrządów matki z synem, na razie przez szereg lat z nieznacznym tylko udziałem tego ostatniego, z czasem zaś z coraz mniejszym udziałem G-y. Nie wiemy, kiedy G. faktycznie wycofała się ze współrządów z synem. Przynajmniej formalnie i częściowo trwała w nich aż do śmierci. W wielu bowiem dokumentach Bolesława, już jako księcia krakowsko-sandomierskiego (po 1243), występowała po ostatnie lata swego życia jako współwystawca.
 
Rządy wewnętrzne G-y nie pozostawiły trwałych śladów. Znamionowały się małą samodzielnością, a dużym wpływem możnowładztwa. Nie tylko ważniejsze decyzje polityczne, ale i fundacje oraz legaty były za jej czasów uchwalane na wiecach, przy licznym udziale urzędników i możnych. Z wielu wieców tego czasu, w których G. brała udział, choć może tylko formalnie, warto wymienić przynajmniej niektóre ważniejsze: z marca 1228 r. w Skaryszowie, gdzie spotkała się z Konradem i jego synami, z listopada 1230 r. nad rzeczką Radomierzą, gdzie spotkała się znowu z Konradem, w r. 1232 zjazd Henryka Brodatego z Konradem i jego synami, na którym zapewne była obecna i G. – wszystkie trzy poświęcone sprawie opiekuńczych rządów w Małopolsce. Z innych wieców politycznych wspomnieć warto zjazd G-y z jednym z Romanowiczów, odbyty 12 V 1228 r. w Skaryszowie. Charakterystyczne ponadto dla jej wewnętrznych rządów było szczodre obdarowywanie przywilejami kościołów i klasztorów (Sulejów, Jędrzejów, Tyniec, Czerwińsk). Jako Rusinkę z pochodzenia musiały G-ę żywo interesować sprawy ruskie. O kontaktach ściśle osobistych nie wiemy nic. O kontynuacji zaś przez G-ę polityki ruskiej Leszka Białego i Kazimierza Sprawiedliwego praktycznie nie mogło być mowy, choć w r. 1228 wojska jej próbowały posiłkować Daniela Romanowicza. W zasadzie jako ewentualny partner polityczny książąt ruskich, wobec trudnego położenia własnego, G. w rachubę nie wchodziła. Jednakże w okresie walki o tron halicki Romanowiczów z książętami linii czernihowskiej dobrze pojęty interes polityczny kazał jej opowiadać się mniej lub więcej czynnie po stronie przeciwnej, niż ta, którą popierał Konrad.
 
G. zmarła w r. 1258 po 13 VI i została pochowana w klasztorze franciszkanów w Zawichoście.
 
 
Balzer, Genealogia Piastów, s. 264–6; tenże, O następstwie tronu w Polsce, Kr. 1897 s. 64–115; Baumgarten N., Généalogies et mariages occidentaux des Rurikides russes du X au XIII siècle, Orientalia Christiana 1927 IX 1, 47–9; Grodecki R., Dzieje Polski od Mieszka II do Jagiełły, Polska, jej dzieje i kultura, I; Grodecki R., Zachochorowski S., Dzieje Polski średniowiecznej, Kr. 1926 I; Krotoski K., Walka o tron krakowski w r. 1228, Kr. 1895; Łodyński M., Stosunki w Sandomierskiem w l. 1234–9, „Kwart. Hist.” XXV; Smolka S., Henryk Brodaty, Lw. 1872 s. 38–62; Włodarski B., Rola Konrada mazowieckiego w stosunkach polsko-ruskich, Lw. 1936; Zachorowski S., Studia do dziejów w. XIII, „Rozpr. PAU Wydz. Hist.-Filoz.” T. 62: 1921 s. 89–106; Kod. katedry krak., I; Kod. mogilski; Kod. Mpol., I–II; Kod. Pol., I–III; Mon. Pol. Hist., II–IV.
 
 
Jerzy Wyrozumski
 
 
 
 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Leszek Biały

ok. 1186 - 1227-11-23 książę krakowski
 

Salomea

1211 lub 1212 - 1268-11-17 królowa halicka
 

Bolesław Wstydliwy

1226-06-21 - 1279-12-07 książę krakowski
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wincenty Kadłubek

około 1160 - 1223-03-08
biskup krakowski
 

Władysław Laskonogi

między 1161 a 1166 - 1231-11-03
książę wielkopolski
 

Witelon (Vitelo, Witelo)

około 1230 - około 1280
filozof
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Goworek

XII/XIII w. - XII/XIII w.
wojewoda sandomierski
 

Kunegunda (Kinga)

1234-03-05 - 1292-07-24
święta
 

Salomea

1211 lub 1212 - 1268-11-17
królowa halicka
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.