INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Gustaw Piotrowski senior     
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Piotrowski Gustaw, senior (1833–1884), fizjolog, profesor i rektor UJ, poseł do Sejmu Krajowego i do Rady Państwa. Ur. 1 III w Tarnowie, był synem Stanisława, adwokata i właściciela niewielkiego folwarku Chojnik pod Tarnowem, oraz Alojzy z Cerasommów. Po wczesnej śmierci ojca matka Włoszka wychowywała go na Włocha, posłała do gimnazjum w Wiedniu, a gdy maturę zdawał w r. 1851 w Tarnowie, słabo władał językiem ojczystym. W l. 1851–6 studiował – wbrew woli matki – medycynę w Wiedniu, w l. 1856–7 był asystentem fizjologii na UJ u Jana Czermaka, w r. 1857 doktoryzował się z fizjologii u E. Brückego w Wiedniu. Specjalizował się w l. 1857–8 w fizjologii u F. Wöhlera i F. Webera w Getyndze, a następnie (1858–9) w chemii, fizyce i matematyce u R. Bunsena oraz H. Helmholtza w Heidelbergu. W r. 1859 odrzucił propozycję objęcia katedry fizjologii w Warszawie i był przez rok zastępcą profesora fizjologii UJ po nagłej rezygnacji G. Albiniego. W r. 1860 mianowano go profesorem zwycz. i dyrektorem zakładu fizjologii UJ; stanowiska te zajmował do śmierci. Wykładał też fizykę lekarską, histologię, embriologię, fizjologię eksperymentalną. W l. 1864–6, 1868/9, 1870/1, 1876–8, 1880/1 i 1883/4 (osiem razy) był dziekanem Wydziału Lekarskiego UJ, w l. 1873/4 rektorem UJ. W r. 1866 doprowadził do kupna i adaptacji osobnego gmachu na zakład fizjologiczny Wydziału Lekarskiego.

P. ogłosił ponad 40 prac. Z zakresu fizjologii odkrył w r. 1857 nowy odczyn dla ilościowego oznaczania ciał białkowych (tzw. odczyn Piotrowskiego) i ta biuretowa reakcja stanowi do dziś podstawową metodę wykrywania związków peptydowych (Ueber eine neue Reaction auf Eiweisskörper und ihre nähere Abkömlinge, „Sitzungsberichte der Akademie der Wissenschaften in Wien” T. 24: 1857 z. 1–3). Poza tym opublikował kilka prac hematologicznych (m. in. O przyczynach krzepnienia krwi, „Przegl. Lek.” 1862, O znaczeniu ilościowym ciałek krwi, tamże 1863, Uwagi nad pojemnością komórek sercowych i równowagą krążenia krwi, tamże 1863), o wykrywaniu cukru gronowego w prawidłowym moczu, o krążeniu soków w wątrobie (Przyczynek do nauki o trawieniu skrobi, „Przegl. Lek.” 1864), o drażnieniu nerwów prądem elektrycznym, o fizjologii serca (m. in. O wpływie nerwu błędnego na serce, „Przegl. Lek.” 1867) oraz pierwszy polski oryginalny podręcznik Fizjologia ludzka w zarysie (Kr. 1864). Poza tym opublikował też kilka ważnych prac z fizyki doświadczalnej, m. in. wraz z Helmholtzem Ueber reibungstrofbaren Flüssigkeiten („Sitzungsberichte der Akademie der Wissenschaften in Wien” T. 30: 1860), a sam Przyczynek do nauki o achromatopsji („Roczn. Krak. Tow. Nauk.” 1868 nr 3), O mikroskopach i teleskopach odmiennej nieco niż dotychczas używanej budowy (tamże 1870), O chyżości rozchodzenia się światła w solach („Pam. AU Wydz. Mat.-Przyr.” 1874), O stosunku między ciężarem gatunkowym a składem chemicznym ciał stałych nieorganicznych (tamże 1880), w której zasłużył się dla narodzin chemii fizycznej w Polsce. W rękopisie pozostawił niedokończoną pracę z fizyki molekularnej, którą się pod koniec życia pasjonował. Stworzył na UJ silną szkołę fizjologiczną (Julian Zawilski, Aleksander Zarewicz, Antoni Gluziński, Oskar Widman, Tadeusz Żuliński).

W r. 1873 P. został członkiem czynnym Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego AU w Krakowie. Był posłem do Sejmu Krajowego we Lwowie w l. 1870–4, wybrany w okręgu tarnowskim jako właściciel majątku; w r. 1873/4 wchodził do Sejmu jako rektor UJ. Jednocześnie (1870–3) był posłem do Rady Państwa w Wiedniu. Był także prezesem krajowej komisji egzaminacyjnej lekarskiej, członkiem Krakowskiego Tow. Rolniczego i w l. 1882–4 kuratorem średniej szkoły rolniczej w Czernichowie. Zmarł nagłe 31 XII 1884 w Krakowie i pochowany został we własnym grobowcu na cmentarzu Rakowickim.

W małżeństwie z Marią (nieznanego nazwiska) P. miał synów: Stanisława, Karola, adwokata, Gustawa (zob.) i Edwarda, lekarza.

 

Enc. Org., XI; Ilustr. Enc. Trzaski; W. Ilustr. Enc. Gutenberga; Kośmiński, Słown. lekarzów; Nieciowa, Członkowie AU oraz PAU; – Polska Akademia Umiejętności 1872–1952. Nauki lekarskie, ścisłe, przyrodnicze i o Ziemi, Wr. 1974 (fot.); Sześćsetlecie medycyny krakowskiej, Kr. 1964 II 99, 399, 402–4 (fot.), 407; – Kronika UJ 1864–1887, Kr. 1887 s. 36; Szematyzmy Król. Galicji, 1870–4; – „Arch. Hist. i Filoz. Med.” T. 14: 1934 s. 21; „Czas” 1885 nr 1, 2; „Gaz. Lek.” 1885 nr 3 s. 49–51; „Gaz. Lwow.” 1885 nr 2; „Kłosy” 1885 nr z 24 I (fot.); „Kwart. Hist. Nauki i Techn.” 1957 z. 3 s. 515–28 (częściowa bibliogr.); „Medycyna” 1885 nr z 2 II s. 151–2; „Wszechświat” 1885 s. 17–19, (częściowa bibliogr., fot); – Arch. UJ: S II 619, WL II 59, 60, 61.

Stanisław Marian Brzozowski

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.