INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Helena Schrammówna     

Helena Schrammówna  

 
 
1879-07-24 - 1942-02-18
Biogram został opublikowany w 1994 r. w XXXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Schrammówna Helena (1879–1942) (w literaturze mylnie podawana data ur. 1881), malarka, autorka prac na temat sztuki ludowej. Ur. 24 VII w majątku rodzinnym Olchowa (pow. Lesko), była córką Juliana (zob.) i Józefy z Bugielów, siostrą Wiktora (zob.).

Młodość S-y upłynęła w Krakowie; tam ukończyła szkoły średnie, uczyła się muzyki (skrzypce), studiowała nauki przyrodnicze na UJ (ok. r. 1902), a wreszcie uczyła się malarstwa. W r. 1904 wyjechała do Monachium, gdzie podjęła studia w Wyższej Szkole Sztuk Zdobniczych pod kierunkiem W. Debschitza. Tam opanowała różne techniki malarskie, pracowała w metalu, drzewie, porcelanie. Przebywała w Monachium dwa lata, po czym po krótkim pobycie na Węgrzech udała się przez Szwajcarię do Paryża, gdzie studiowała w muzeach sztukę egipską i średniowieczną, a pod wpływem przebywającego w Paryżu artysty ukraińskiego M. Bojczuka zainteresowała się sztuką staroruską i malarstwem bizantyjskim. Okres wojny, trudny materialnie, przeżyła w rodzinnej wsi, wiele czasu poświęcając studiowaniu sztuki, zwyczajów, wierzeń ludowych.

Po wojnie S. pracowała jakiś czas jako nauczycielka rysunku w szkołach Kielecczyzny (w r. 1922 w Wąchocku). Malowała w tym czasie niewielkie obrazki, często o treści religijnej. W r. 1922 wzięła udział w konkursie urządzonym przez Dep. Sztuki w Tow. Zachęty Sztuk Pięknych (TZSP) w Warszawie, uzyskując I i II nagrodę za obrazy Matka Boska Zielna i Matka Boska Gromniczna. Uprawiała też malarstwo dekoracyjne; np. w r. 1920 wykonała projekt panneaux dekoracyjnych na wystawę rolniczą we Lwowie, ok. t.r. szkice polichromii (temperą) kościoła św. Katarzyny w Jarosławiu, a także szkice (akwarela na papierze) do polichromii (przypuszczalnie) kościoła w Sanoku (oba zespoły w Muz. Narod. w Warszawie). W r. 1922, wspólnie z zaprzyjaźnioną Zofią Baudouin de Courtenay, ozdobiła wnętrze nowo zaprojektowanego (przez Jana Borowskiego) kościoła w Starachowicach (obecnie kościół spalony); S. namalowała temperą Drogę Krzyżową. Prace te zostały pokazane na wystawie w r. 1924 w Salonie Czesława Garlińskiego w Warszawie

W r. 1925 S. zamieszkała w Wilnie, gdzie do r. 1939 pracowała w Oddziale Sztuki Urzędu Wojewódzkiego. Czynnie działała w Tow. Popierania Sztuki Ludowej, była też członkiem Rady Nadzorczej Bazaru Przemysłu Ludowego. Prowadziła badania nad sztuką ludową, głównie interesowała się tkactwem (kilimami, samodziałami), przede wszystkim z rejonu Wileńszczyzny, ale też Polesia, Wołynia, a nadto sprawami ochrony sztuki ludowej. Pisała na ten temat artykuły do prasy, książki, wygłaszała referaty. Opublikowała m.in.: O wartości artystycznej samodziałów ludowych na Wileńszczyźnie (Wil. 1927), Z zagadnień opieki nad sztuką ludową („Ziemia” 1929 nr 22), Sztuka ludowa a praca oświatowa na wsi (Wil. 1934), Ochrona sztuki ludowej („Oświata i Wychowanie” 1938 z. 8–9), Sztuka ludowa i jej znaczenie dla kultury artystycznej (Wil. 1939).

S. malowała głównie nieduże obrazy temperą (na tekturze lub desce), czasem zdobione złoceniem, oraz na szkle, nawiązując w nich do malarstwa ludowego. Ich tematami były sceny rodzajowe (np. Dziewczyny przed chatą, Dwie baby, Na targu (Przekupka) (tempery). Wykonywała ilustracje do dzieł literackich, np. cykl obrazków do „Pana Tadeusza”, z którego zachował się Zosia i Hrabia, czy do „Trzech Budrysów” Adama Mickiewicza (malowane na szkle – wszystkie w Muz. Narod. w Warszawie). W r. 1928 wykonała projekt fryzu nawiązującego do litanii loretańskiej. Wykuty w posrebrzanym mosiądzu przez złotnika wileńskiego Kazimierza Ludwika Malinowskiego, został umieszczony w kaplicy Matki Boskiej Ostrobramskiej (rysunki S-y do fryzu są w posiadaniu rodziny K. L. Malinowskiego w P.). Wystawiała swe prace gościnnie z Wileńskim Tow. Artystów Polskich (WTAP), w r. 1926 w TZSP w Warszawie, gdzie pokazała kilkanaście prac, m.in. Niedziela Palmowa w Wilnie, Raj, Jaś i Małgosia, Kurka złotopiórka, okładkę do „Ziemi”, dwa ekslibrisy, w r. 1931 na wystawie WTAP w Wilnie. Była członkiem spółdzielni «Ład» i wraz z tym ugrupowaniem wystawiała w r. 1929 w Dziale Sztuki Powszechnej Wystawy Krajowej (PWK) w Poznaniu. W recenzji jej malarstwa z wystawy w r. 1926 pisano: «Prymitywizm Schrammówny brzmiący echami sztuki przedgiottowskiej najmilszy jest tam, gdzie łączy się ze szczerą i bezpośrednią obserwacją życia i gdzie dobywa nowe zestawienia barwne z prostej gamy malarstwa temperowego» („Tyg. Ilustr.”). S. podejmowała też prace konserwatorskie, m.in. w r. 1930 konserwowała cudowny obraz Matki Boskiej Boruńskiej w kościele pobazyliańskim w Boranach (pow. oszmiański).

W Wilnie S. uczestniczyła w życiu kulturalnym i towarzyskim miasta. Była zaprzyjaźniona z rodziną Stanisława Lorentza, architekta Jana Borowskiego. Należała do utworzonego w r. 1933 klubu «Smorgonia». Na różnych zebraniach towarzyskich (IX Szopka Akademicka w r. 1931, czy pierwszy program klubu «Smorgonia») w zabawnych piosenkach i wierszykach żartowano z pasji naukowych S-y («lecz choć kilim każdy ma, znam się tylko na nim ja»). S. zaś ozdobiła jedenastoma humorystycznymi akwarelami żartobliwy poemat „Wygnanie z raju” (1933, reprod. w: Lorentz S., „Album wileńskie”, W. 1986).

Wybuch drugiej wojny światowej zastał S-ę w Wilnie. Po ciężkich przejściach w niemieckim obozie ewakuacyjnym na terenie Prus Wschodnich, w r. 1940 dotarła do rodzinnego domu w Olchowie. Zmarła w Olchowie 18 II 1942 (prawdopodobnie na skręt kiszek) i została pochowana na tamtejszym cmentarzu.

Wiele prac S-y zaginęło, obrazy i prace dekoracyjne znajdujące się w rodzinnym domu (fresk przedstawiający Matkę Boską Częstochowską w jadalni, polichromia Rusałki na ścianie werandy), a także notatki i materiały dotyczące sztuki ludowej spłonęły wraz z dworem w grudniu 1944. Muzeum Narodowe w Warszawie (oprócz wymienionych) posiada obrazy: Serenada (malowane na szkle), Krowa z cielęciem (1920), Wnętrze chaty. Przy kołysce (1922), Madonna z Dzieciątkiem, Pokłon Trzech Króli (kopia), Miłosierdzie (tempery). W Muzeum w Toruniu znajduje się Lirnik i księżniczka (1921, olej na desce), w zakrystii kaplicy w Olchowie – Zesłanie Ducha Świętego (z widokiem kaplicy i dworu Schrammów – tempera) i malowane na szkle: Chrystus w Ogrojcu, Czterech Ewangelistów, Baranek Boży, zaś w kościele w Tarnawie Górnej feretron dwustronny (Św. Wojciech – Anioły). W posiadaniu rodziny w Poznaniu znajdują się: Portret Juliana Schramma, ojca artystki, Żniwiarki (obraz kuty w blasze, odlew tego obrazu posłany przez rodzinę prof. S. Lorentzowi), olejne: Ułani węgierscy i dziewczyna podająca im mleko, dwa obrazki Matki Boskiej (Nieustającej Pomocy i Częstochowskiej), a także skrzynia malowana przez S-ę w ludowe wzory kwiatów.

 

Hlebowicz A., Bibliografia etnografii polskiej za lata 1926–1933, Ł.–Wr. 1993; Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Olszewicz, Lista strat kultury pol.; Katalog Działu Sztuki PWK, P. 1929; Katalog Zabytków Sztuki w Pol., S. I, z. 2; Wileńskie środowisko artystyczne 1919–1945, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Olsztynie, czerwiec–sierpień 1989; – Borowski J., Helena Schrammówna, „Roczn. Muz. Narod. w W.” R. 16: 1972 s. 441 (fot.); Bystroń J.S., Wstęp do ludoznawstwa polskiego, Wyd. 2, P.–W. 1939; Kałamajska-Saeed M., Ostra Brama w Wilnie, W. 1990; Pol. życie artyst. w l. 1915–39; – Lorentz S., Album wileńskie, W. 1986 (fot.); Orynżyna J., O sztukę ludową, Pamiętnik pracy, W. 1965 s. 62, 66–7; – Spraw. TZSP za r. 1926, W.; „Tyg. Ilustr.” 1922 t. 2 s. 509, 1924 t. 1 s. 352, 1926 t. 1 s. 214; „Ziemia” R. 15: 1930 s. 176; – IS PAN: Mater. do Słown. Artystów Pol.; – Mater. Red. PSB: Biogram S-y oprac. przez Wiktora Schramma, uzupełnienia Ryszarda Schramma (kopia życiorysu ze zbiorów rodzinnych); – Informacja Jerzego Schramma z P.

Róża Biernacka

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Jan Czochralski

1885-10-23 - 1953-04-22
chemik
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Pankiewicz

1866-11-29 - 1940-07-03
malarz
 

Jerzy Józef Gedeon Smoleński

1881-09-06 - 1940-01-05
geograf
 

Józef Tomasz Przyborowski

1823-03-07 - 1896-05-13
bibliotekarz
 

Stefan Filipkiewicz

1879-07-28 - 1944-08-23
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.