INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Henryk Eugeniusz Krajewski     

Henryk Eugeniusz Krajewski  

 
 
1824-12-20 - 1897-06-19
Biogram został opublikowany w 1970 r. w XV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Krajewski Henryk Eugeniusz Antoni (1824–1897), prawnik, spiskowiec, zesłaniec. Ur. 20 XII (u Ponikowskiego mylna, zdaje się, data 5 VIII 1826), we wsi Dub w pow. hrubieszowskim, nie będącej własnością jego rodziców, był synem Benedykta Seweryna i Tekli z Trzeszczyńskich, bratem Feliksa (zob.) i Władysława (zob.). Uczestnik spisku «Świętokrzyżców» Aleksander Krajewski, równie jak stracony wraz z R. Trauguttem Rafał Krajewski nie byli jego krewnymi. K. uczęszczał do szkół w Hrubieszowie i Lublinie; w r. 1842 zapisał się na Kursa Prawne w Warszawie, a po 2 latach wyjechał do Moskwy, gdzie ukończył prawo ze stopniem kandydata. W czasie studiów w Moskwie był czynny w polskim «ogóle» studenckim oraz nawiązał kontakty wśród słowianofilów. i liberałów rosyjskich. Organizował też pomoc dla zesłańców polskich przejeżdżających przez Moskwę. Wróciwszy do Warszawy w r. 1846 został aplikantem przy Trybunale Cywilnym, a 15 III 1848 r. uzyskał nominację na adiunkta prawnego w Wydziale Skarbowym Rządu Gubernialnego Warszawskiego.

Wcześniej już wszedł K. do spisku demokratycznego, powiązanego z Centralizacją Wersalską. Po rychłej śmierci założyciela spisku E. Domaszewskiego (marzec 1847) K. stanął na jego czele. Związek składał się głównie z inteligencji urzędniczej; współpracowały z nim «entuzjastki» z N. Żmichowską na czele oraz kilku księży. Prowadzono agitację wśród rzemieślników warszawskich i starano się rozbudować placówki na prowincji. Wobec wybuchu rewolucji 1848 r. K. liczył na wkroczenie do Królestwa legionów Mierosławskiego; samodzielne powstanie w Królestwie uważał za niemożliwe; nie zdołał też przeszkodzić masowemu zbiegostwu patriotycznej młodzieży z Królestwa za granicę. Akcja spisku osłabła po upadku powstania poznańskiego, ożywiła się znów w r. 1849, w oczekiwaniu na pomoc Węgrów. W końcu t. r. K. nie widział już dalszych perspektyw przed spiskiem, trwał jednak na stanowisku. Został aresztowany 17 II 1850 r. i osadzony w X pawilonie cytadeli. W ciągu całego roku wypierał się wszystkiego, mimo iż najbliższy jego towarzysz R. Świerzbiński wydał w śledztwie tajniki organizacji. Dopiero w marcu 1851 r., skatowany i umęczony, potwierdził K. na piśmie zeznania współtowarzyszy, dorzucając parę jeszcze dalszych nazwisk. Przybity tym, co zaszło, usiłował odebrać sobie życie: raz rzucając się z okna II piętra, a powtórnie skacząc z wysokiego pieca w swej celi. Za pierwszym razem złamał nogę, za drugim szczękę. W r. 1854 sąd wojenny skazał go na 8 lat katorgi. Sylwetkę jego z tych lat upamiętniła Żmichowska w noweli pt. „Adeodat” (1857).

Prowadzony etapami aż do Daurii koło Nerczyńska, K. dość szybko (1856) skorzystał z amnestii. Zamieszkał zrazu w Kiachcie; wkrótce przybyła doń z kraju wdowa po przyjacielu, Anna z Lewickich Domaszewska, uczestniczka grupy «entuzjastek», z którą K. wziął ślub w Irkucku w r. 1858. Oboje utrzymywali się z udzielania lekcji; na zlecenie przychylnego gradonaczalnika A. Despot-Zenowicza K. opracował statuty projektowanego banku oraz urządzenia szkół w Troicko-Sawsku.

W r. 1860 K. uzyskał prawo powrotu do Warszawy, gdzie zajął wpływowe miejsce wśród tzw. «sybiraków». Posadę miał w kancelarii Ordynacji Zamoyskich. Dn. 27 II 1861 r. uczestniczył przy zawiązaniu Delegacji Miejskiej; został kooptowany do niej 6 III i tegoż dnia objął w niej funkcje sekretarza. Został też powołany do komisji, która opracowała projekt ustawy municypalnej, akceptowany przez Delegację 13 III. W związku z tym K. wszedł 23 III w skład Wydziału Obywatelskiego, a 4 IV w skład Tymczasowej Rady Miejskiej. W jesieni 1861 r. został obrany do warszawskiej Rady Miejskiej; jednakże po ogłoszeniu stanu wojennego został aresztowany wraz z wielu innymi działaczami byłej Delegacji i w lutym 1862 r. zesłany administracyjnie do Tambowa. Uwolniły go stamtąd już po paru miesiącach starania przyjaciół: W. Spasowicza, M. Katkowa i gen. Błudowa; na sugestię Anastazji Błudow złożył wówczas K. w Petersburgu memoriał w sprawie koncesji autonomicznych dla Król. Pol. W Warszawie powrócił do pracy w Radzie Miejskiej, w której pełnił funkcje «trzymającego pióro». Bliski środowisku millenerów, przechylił się na stronę ruchu dopiero po 22 I 1863 r., a w marcu t. r. podał się do dymisji wraz z całą Radą. W jednym z projektów, lansowanych przez obóz «białych», utworzenia jawnego Rządu Narodowego w Częstochowie, wysuwano K-ego na sekretarza stanu.

Do pracy w organizacji narodowej przystąpił K. z ociąganiem, wprowadzony pono przez A. Gillera, zapewne więc przed końcem maja 1863 r. W Wydziale Spraw Zagranicznych Rządu Narodowego (RN) był zrazu «doraźnym tylko pomocnikiem»; za rządów K. Majewskiego został dyrektorem Wydziału, bezpośrednio podległym W. Gołemberskiemu. W tym charakterze miał udział w redagowaniu depesz RN do W. Czartoryskiego, jak również odezw zwróconych do Europy. Aresztowany 18 IX 1863 r. został zwolniony po paru tygodniach i wrócił do pracy w Wydziale na wyraźne życzenie R. Traugutta. Zastrzegł sobie przy tym, że kontakt z organizacją mieć będzie wyłącznie za pośrednictwem M. Dubieckiego. W więzieniu znalazł się ponownie w kwietniu 1864 r. Wypierał się konsekwentnie wszystkiego, obciążył go jednakże w zeznaniu O. Awejde. Sąd wojenny uznał jego winę za nieudowodnioną, natomiast Audytoriat Polowy wniósł o zesłanie go na Syberię jako silnie podejrzanego. Wyrok ten został konfirmowany 24 VII 1865 r.

Na trzecim z kolei zesłaniu w Kiereńsku (gub. penzeńska) spędził 3 lata. Wróciwszy do Warszawy uzyskał nominację (16 V 1870) na adwokata przy Sądzie Apelacyjnym; w r. 1876 został adwokatem przysięgłym dzięki poparciu prezesa Sądu Okręgowego W. Zakrewskiego, mimo negatywnej opinii warszawskiej żandarmerii. «Praktykę bieżącą miał wyłącznie cywilną», ale zdarzało mu się też zabłysnąć w sprawach karnych (np. obrona Stanisława Hiszpańskiego zabójcy doktora A. Kurcjusza). W r. 1885 w procesie uczestników «Wielkiego Proletariatu» wraz z W. Spasowiczem bronił T. Rechniewskiego, nie tając swego współczucia dla losu prześladowanych przez carat socjalistów. Zdobył sobie w palestrze warszawskiej wybitne stanowisko, a władze carskie zazwyczaj do niego się zwracały, gdy szło im o porozumienie się z warszawską adwokaturą. Zabiegi K-ego o utworzenie Rady Obrończej w Warszawie pozostały bez skutku; doprowadził za to do utworzenia Kasy Adwokackiej. W l. 1870–1 był zastępcą dyrektora Tow. Kredytowego m. Warszawy. Popularności unikał, o politycznej przeszłości swej nie mówił nigdy. Czas jakiś stał dosyć blisko redakcji „Ateneum”. Zmarł nagle w Warszawie 19 VI 1897 r.; pochowany został na Powązkach. Żonę swą przeżył, jedyną córkę, Deodatę, utracił w jej dzieciństwie. Cały majątek, poza niewielu legatami, zapisał na fundację pod nazwą «Charitas», na stypendia dla kształcącej się młodzieży pochodzenia chłopskiego. Księgozbiór legował Kasie Adwokackiej; wszystkie papiery swoje kazał spalić; portret swój pędzla J. Matejki przeznaczył «do jakiejkolwiek galerii obrazów» pod warunkiem, że będzie figurował w niej jako portret «nieznanego mężczyzny». Nagrobek K-ego dłuta W. Szymanowskiego odsłonięto w r. 1901 w kościele Św. Piotra i Pawła w Warszawie.

 

W. Enc. Ilustr., (M. Dubiecki); Tyrowicz M., Katalog wystawy historycznej Wiosny Ludów, Kr. 1948; – Baumgarten L., Dzieje Wielkiego Proletariatu, W. 1966; Dubiecki M., Romuald Traugutt i jego dyktatura, W. 1924; Minkowska A., Organizacja spiskowa 1848 r. w Królestwie Polskim, W. 1923; Ponikowski C., Sylwety obrończe, W. 1933 (fot.); Przyborowski, Dzieje 1863 r., V 14 n., 39 n., 73, 126, 238, 248; tenże, Historia dwóch lat, III 134, 137, 159, 240, 270, 495; Rudzka W., Karol Majewski, W. 1937; Zarys 25-letniej działalności Tow. Kredytowego m. Warszawy, W. 1896 s. 125; – Avejde, Pokazanija; Baranowska J., Ścieżki przez życie, W. 1961; Baranowski I., Pamiętniki, P. 1923; Cederbaum, Powstanie styczniowe; Janowski J. K., Pamiętniki o powstaniu styczniowym, W. 1925 II; K. H., Obrona za St. Hiszpańskim, W. 1882; Krzywicki L., Wspomnienia, W. 1958 II; Suligowski A., Z ciężkich lat, Kr. 1905; Zbiór zeznań śledczych o przebiegu powstania styczniowego, Wr. 1965; Zeznania śledcze o powstaniu styczniowym, Wr. 1956; Żmichowska N., Listy, Wr. 1960–7 II–III; – Kalendarzyk polityczny, 1849; „Roczn. Urzęd. Król. Pol.” 1863; Nekrologi: „Biesiada Liter.” 1897 t. 1 s. 428; „Czas” 1897 nr 141–2; „Kur. Warsz.” 1897 nr 167 (F. Nowodworski); – Księgi metrykalne parafii w Kryłowie (odpis aktu ur. brata K-ego Feliksa w posiadaniu Red.).

Stefan Kieniewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.