INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Henryk Radosław Stolzman     

Henryk Radosław Stolzman  

 
 
1834-07-15 - 1901-02-21
 
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stolzman (Stolcman, Stoltzman, Stolzmann, Sztolcman) Henryk Radosław (1834–1901), malarz.

Ur. 15 VII w Krakowie, był synem Filipa Marcina (ur. ok. 1791, i Ewy z Klassenów (Klessenów?) (ur. ok. 1797), bratankiem Karola (zob.); miał siostrę Filipinę i brata Aleksandra. Ojciec S-a był żołnierzem napoleońskim i dozorcą artylerii pieszej armii Ks. Warsz.; po upadku Napoleona wrócił w r. 1814 do Warszawy i w Korpusie Artylerii Król. Pol. objął funkcję płatnika okręgowego kasy generalnej. Uczestniczył w powstaniu listopadowym i został za to zesłany na Syberię. Po powrocie zamieszkał w Krakowie, gdzie pracował w magistracie. Ok. r. 1850 otrzymał amnestię i wraz z rodziną wrócił do Warszawy. Należał do loży masońskiej «Halle der Beständigkeit». Zmarł w Warszawie, został pochowany na cmentarzu ewangelickim.

S. ukończył Gimnazjum Realne w Warszawie. W r. akad. 1849/50 rozpoczął studia w tamtejszej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie kształcił się do r. 1855, m.in. pod kierunkiem Rafała Hadziewicza, Marcina Zaleskiego, Ksawerego Kaniewskiego i Chrystiana Breslauera. Wg Macieja Masłowskiego do S-a odnoszą się wzmianki o Stolzmanie bywającym w otwartej w r. 1858 w Warszawie pracowni (tzw. sali rysunkowej) Wojciecha Gersona. S. uprawiał głównie malarstwo portretowe, przeważnie olejne. Należał do założycieli TZSP w Warszawie; w r. 1860 eksponował na wystawie TZSP obraz Piaskarze warszawscy. Dn. 13 VII 1862 poślubił Ludwikę z Jastrzębskich (ślub w obrządku katolickim i ewangelicko-augsburskim), wdowę po adwokacie Tomaszu Prylińskim, i niebawem z żoną i czworgiem pasierbów, m.in. z Tomaszem Prylińskim (zob.) wyjechał do Drezna, a następnie do Monachium, gdzie w r. 1862 (a być może dłużej) uczył się, zapewne prywatnie, w pracowni profesora ASP W. Kaulbacha (w spisach studentów Akademii nie występuje). W tym okresie nadal wystawiał swe obrazy w TZSP: w r. 1861 Staruszkę, Portret mężczyzny, Portret własny, Dziada i Babę, a w r. 1862 – Portret damy.

W r. 1865 wrócił S. z rodziną do Warszawy i zamieszkał w należącej do żony kamienicy na rogu ul. Miodowej i Dzikiej, gdzie na drugim piętrze urządził pracownię. Pracował jako szkolny nauczyciel malarstwa i rysunku, udzielał też lekcji prywatnych. W domu organizował z żoną spotkania muzyczne, w których uczestniczyli m.in. dyrygent Adam Müncheimer i skrzypek Henryk Wieniawski. W TZSP wystawił w r. 1869 Druciarzy, a w r. 1875 Starca i Portret własny (t.r. podarował go Towarzystwu) oraz Portret damy; ten, jak pisano, zwracał uwagę «czystością i szlachetnością stylu oraz wielką starannością egzekucji...». W maju 1876 wyjechał z żoną, synem oraz pasierbicą Marią Stolzman-Prylińską (zob.) do Włoch i zamieszkał w Mediolanie. Już na początku pobytu namalował portrety protektora pasierbicy, tenora G. Dalla Trozzo, oraz markiza A. Carcano, związanego z mediolańskim środowiskiem muzycznym. Dobrze przyjęte, zyskały mu popularność i zamówienia, a także licznych uczniów, m.in. G. Gianoli Ganettiego, syna śpiewaczki operowej. Prace pokazywał kilkakrotnie na wystawach powszechnych w mediolańskim Palazzo Brera. Pod koniec r. 1877 wyjechał z rodziną do Parmy, towarzysząc debiutującej w operze pasierbicy. Następnie przebywał w Como i Rzymie, a w grudniu 1878 zamieszkał we Florencji, gdzie prowadził studia nad dawnym malarstwem i rzeźbą oraz malował portrety zamożnych mieszczan i licznej tam wówczas Polonii. Wraz z rodziną bywał częstym gościem Teofila Lenartowicza. Z Florencji wyjeżdżał do Sieny i Fiume. Sezon muzyczny 1880/1 spędził z rodziną w Nicei, następnie wrócił do Mediolanu; żona S-a nadal towarzyszyła Marii w podróżach koncertowych. We wszystkich miastach, w których przebywał, otwierał S. pracownie, malował miejscowych notabli oraz udzielał lekcji. W r. 1888 wrócił do Polski; krótko mieszkał w Krakowie, gdzie przebywała żona, a następnie osiadł w Warszawie. Zmarł tam 21 II 1901, pochowany został 2 III w obrządku ewangelicko-augsburskim w Krakowie, w grobowcu rodziny Glixellich na cmentarzu Rakowickim.

W małżeństwie z Ludwiką z Jastrzębskich Prylińską (1828 – 22 II 1900) miał S. syna Stefana (26 XII 1865 – 20 XII 1948), buchaltera, pracownika Tow. Wzajemnych Ubezpieczeń «Florianka» w Krakowie, w l. 1900–2 zatrudnionego w jego filii w Tarnopolu, żonatego od 6 X 1894 z Izabelą z Glixellich. Informacje o pasierbach S-a zob. w biogramie Marii Stolzman-Prylińskiej.

Starszy brat S-a, Aleksander (1819–1881), malarz, uczył się w r. szk. 1837/8 w Szkole Przemysłowej w Krakowie (odnotowany jako pochodzący z Król. Pol.). Zapewne jemu należy przypisać pochodzącą z r. 1835 kopię obrazu Rafaela Santi „Przemienienie Pańskie”, w kościele paraf. Świętej Trójcy w Wyszogrodzie (sygn. A. Stolzman). Prawdopodobnie prywatnie kształcił się także w Monachium. Malował olejno, głównie portrety i obrazy o tematyce religijnej. Po powrocie rodziny do Król. Pol. namalował m.in. portrety Feliksa Długołęckiego (1850), Marii z Izbińskich Wodzińskiej (1854) i Dumina (Dominika) Imbira, gumiennego wsi Ktery (1858); wszystkie znajdują się obecnie w Muzeum w Łęczycy. W l.n. wystawiał w TZSP: „Inwalidę na cmentarzu” (1860), „Portret Lelewela” i „Portret mężczyzny” (1862), „Portret dra Janikowskiego” (1865), „Głowę starca” (1866) i „Portret damy” (1868). Jest też z pewnością autorem obrazu „Trójca Święta” (1868, sygn. AS) w ołtarzu głównym kościoła w Wyszogrodzie. Wg Janiny Wiercińskiej, należy mu przypisać wystawione w TZSP w r. 1874 obrazy „Inwalida” i „Starzec” (w dokumentach Towarzystwa występują jako prace Stelmana o nieokreślonym imieniu). Prawdopodobnie do niego odnosi się wzmianka w korespondencji Józefa Ignacego Kraszewskiego o przebywającym w październiku 1876 w Monachium Polaku Stolzmannie. Z ostatniego okresu twórczości Aleksandra pochodzą: portret Ludwiki Radoszewskiej (1879) oraz niedatowany portret jej męża Albina (obydwa w Muz. w Łęczycy), a także pokazany w r. 1880 w TZSP „Portret superintendenta Spleszyńskiego”. Zmarł 7 X 1881 w Warszawie.

 

Autoportrety: z r. 1861, wykonane w Monachium, w posiadaniu rodziny, z r. 1875 w Muz. Narod. w W.; Fot. z r. 1900, wł. Andrzeja i Ewy Stolzmanów w Kr.; – Katalog zbiorów TZSP w Warszawie, W. 1924 s. 10; toż, W. 1925 s. 86; toż, W. 1938 s. 15; – Hass, Sekta farmazonii warsz., (dot. ojca S-a); Jakimowicz I., Ryszkiewicz A., Szkoła Sztuk Pięknych w Warszawie 1844–1866, „Roczn. Warsz.” R. 4: 1963 s. 109; Masłowski M., Malarski żywot Józefa Chełmońskiego, W. 1972; Niemczyński C., Łańcuch cząsteczek, „Dzien. Pol.” 1983 nr 24; Stępień H., Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1856–1914, W. 2003 (dot. także brata, Aleksandra); Wiercińska, Tow. Zachęty; – Stępień H., Liczbińska M., Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1828–1914. Materiały źródłowe, W. 1994 (dot. także brata, Aleksandra); Wiercińska, Katalog prac TZSP (dot. także brata, Aleksandra); – „Gaz. Pol.” 1875 nr 96 (Wystawa TZSP w r. 1875 w W.); „Kłosy” 1881 nr 825 s. 252; „Kur. Warsz.” 1862 nr 253 s. 144; „Tyg. Ilustr.” T. 14: 1875 nr 414 s. 31; – Nekrologi: „Czas” 1901 nr 52, „Echo Muzycz., Teatr. i Artyst.” 1901 s. 107 (błędne imię S-a), „Kur. Warsz.” 1901 nr 52, 54, 56, 59, „Wędrowiec” 1901 nr 9, „Życie i Sztuka” 1901 nr 8; – AP w Kr.: sygn. M–387 (Księgi ur., małżeństw i zgonów paraf. ewang.-augsburskiej św. Marcina w Kr.); B. Jag.: sygn. 224651 V Teka 2 (Dok. życia społ. klepsydry pośmiertne krak. 1919–38, błędna data ur. S-a); Muz. Narod. w W.: Dział Malarstwa, Kartoteka; – Mater. w posiadaniu A. i E. Stolzmanów z Kr. (wspomnienia syna S-a, Stefana); – Informacje A. i E. Stolzmanów oraz Anny Stolzman-Michta z Kr.

Bibliogr. dot. Aleksandra Stolzmana: Katalog zabytków sztuki w Pol., X z. 15; – Kraszewski J. I., Listy. Monachium w październiku, „Kłosy” 1876 nr 591 s. 144; Mater. do dziej. Akad. Sztuk Pięknych, I 269; – Nekrologi z r. 1881: „Tyg. Ilustr.” nr 303, „Wędrowiec” nr 251 s. 254; – AP Kr.: sygn. KEK 132 (Księgi ewidencyjne i klasyfikacyjne uczniów Szkoły Przem.); Mater w posiadaniu A. i E. Stolzmanów z Kr. (wspomnienia syna S-a, Stefana); – Informacje Andrzeja Boruckiego z Muz. w Łęczycy.

Jolanta Laskownicka

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.