INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Henryk Szaro (właściwie Henoch Szapiro)     

Henryk Szaro (właściwie Henoch Szapiro)  

 
 
1900-10-23 - 1942-08-09
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szaro Henryk (właśc. Szapiro Henoch) (1900–1942), reżyser teatralny i filmowy.

Ur. 23 X (wg S. Łozy; wg innych przekazów 1 I lub 21 X) w Warszawie w rodzinie żydowskiej, był synem Dawida Szapiry i Anny z Ebinów.

Po ukończeniu II Gimnazjum w Saratowie studiował Szapiro w Piotrogrodzie, najpierw w Inst. Inżynierów Komunikacji, potem w szkole przy Teatrze Aleksandryjskim; wg własnych relacji kształcił się w Moskwie, pod kierunkiem W. Meyerholda i N. N. Arbatowa (Archipowa). Po ukończeniu szkoły prawdopodobnie asystował w teatrze A. Granowskiemu (wg J. Hobermana) oraz reżyserował od r. 1921 w kilku teatrach piotrogrodzkich, m.in. Teatrze Maryjskim i Teatrze Wolnej Komedii (tu przygotował 10 I 1922 „Szkołę gwiazd” i „Wesołą śmierć” N. N. Jewreinowa). Ok. r. 1923 dotarł do Niemiec i w Berlinie związał się z kabaretem «Sinaja Ptica» (Niebieski ptak), założonym przez rosyjskich emigrantów. Z kabaretem tym przybył w czerwcu 1924 do Polski, po czym zamieszkał w Warszawie. Zapewne wtedy przyjął nazwisko Szaro. Od poł. t.r. był kierownikiem artystycznym warszawskiego teatrzyku «Stańczyk»; 15 VIII wystawił w nim «zgodnie ze wskazówkami Jewreinowa» („Kur. Warsz.” 1924 nr 228) jego jednoaktówki: „Wesoła śmierć” i „Szkoła gwiazd”, wprowadzając do inscenizacji zdjęcia filmowe. Dn. 29 XI pokazał tamże «program egzotyczny» (m.in. „Samum” A. Strindberga i „U wrót chińskiego raju” N. J. Agniwcewa). Pod koniec t.r. «Stańczyk» przestał istnieć.

W r. 1925 wyreżyserował S. na podstawie scenariusza Henryka Bojma film „Łamedwownik” (Jeden z 36), łączący legendę żydowską o trzydziestu sześciu «mężach sprawiedliwych» z okresem przed powstaniem styczniowym, przychylnie przyjęty przez Anatola Sterna. W maju 1926 na otwarcie żydowskiego Teatru «Skala» w Warszawie S. jako Henryk Arbot (wg Hobermana) przygotował sztukę „Joszke Muzykant” O. Dymowa. T.r. wyreżyserował „Czerwonego błazna” wg powieści sensacyjnej Aleksandra Błażejowskiego. W czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Kinematograficznej w Warszawie (5–26 III 1927) wygłosił prelekcję; był wtedy jednym z założycieli Polskiego Związku Producentów Filmowych (PZPF); należał w nim do Sekcji Reżyserów i Operatorów. Latem 1927, wg oryginalnego scenariusza Stefana Kiedrzyńskiego, nakręcił melodramat „Zew morza”. Następnie w wytwórniach filmowych Berlina, Paryża i Nicei poszerzał wiedzę obserwując pracę reżyserów m.in. F. Langa i K. Grunego. Zwiedził wtedy także północną Afrykę, a po powrocie do Polski opublikował relację Moje wrażenia z podróży do Afryki („Kino dla Wszystkich” 1928 nr 64, 65, 67). W r. 1928 wyreżyserował film „Dzikuska” wg powieści Ireny Zarzyckiej, przyjęty krytycznie przez recenzentów, m.in. Zofię Dromlewiczową („Kur. Poranny” nr 271) i Magdalenę Samozwaniec („Wiad. Liter.” 1929 nr 47). Również t.r. przeniósł na ekran „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego; zdaniem Marii Dąbrowskiej istota powieści została w filmie «całkiem zatarta», natomiast wg Kazimierza Dobrowolskiego cechowała go «głębia ideologiczna». Wyreżyserowany w r. 1929 z dużą starannością i nakładem kosztów „Mocny człowiek”, wg powieści Stanisława Przybyszewskiego, zyskał uznanie krytyki, ale nie zdobył publiczności. T.r. został S. członkiem honorowym francuskiego Union des Artistes Cinématographiques w Nicei.

W okresie narodzin kina dźwiękowego wyreżyserował S. filmy o tematyce patriotycznej: „Na Sybir” (1930), który cieszył się dużą popularnością u widzów i był wyświetlany we Włoszech i USA, oraz „Rok 1914” (1931); scenariusze do obu napisał we współpracy ze Sternem i Wacławem Sieroszewskim. Na dwudziestopięciolecie wytwórni filmowej «Sfinks» dokonał w r. 1933 ekspresjonizującej ekranizacji „Dziejów grzechu” Żeromskiego. W r. 1936 wyreżyserował widowiskowego „Pana Twardowskiego” wg scenariusza Wacława Gąsiorowskiego i Sterna. Niezadowolony z niewystarczającej ochrony interesów zawodowych przez PZPF, wystąpił ze Związku i został współzałożycielem powstałego w grudniu 1936 Stow. Realizatorów i Techników Filmowych. W r. 1937 nakręcił trzy filmy: „Ordynata Michorowskiego” wg powieści Heleny Mniszkówny, „Tkijes kaf” (Ślubowanie), zrealizowany w jidysz wg scenariusza Bojma, oraz „Trójkę hultajską” wg farsy J. Nestroya „Gałganduch, czyli Trójka hultajska”. W r. 1938 nakręcił „Kłamstwo Krystyny” na podstawie powieści „Dzień upragniony” Kiedrzyńskiego. Często był scenarzystą lub współscenarzystą reżyserowanych przez siebie filmów. Jesienią 1939 miał S. reżyserować film „Szalona Janka”, wg publikowanej w „Dzienniku Poznańskim” powieści Janiny Zakrzewskiej, ale z powodu wybuchu drugiej wojny światowej do realizacji nie doszło. S. uciekł wraz z teściem na wschód i osiadł w Wilnie. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej wrócił w 1. poł. r. 1942 do Warszawy i zamieszkał przy ul. Pańskiej w getcie. Gdy Niemcy przystąpili do likwidacji uciekinierów ze wschodu, w nocy z 8 na 9 VIII 1942 (wg „Dziennika” Adama Czerniakowa, wg innych przekazów 6 VIII lub 6 IX) został wraz z teściem rozstrzelany.

S. był sprawnym reżyserem, sięgającym po różne gatunki filmowe. Jerzy Toeplitz uważał, że S. potrafi «zachować jednolitą atmosferę filmu, starannie opracowuje sceny kameralne, wygrywając umiejętnie realistyczne szczegóły w dekoracjach i rekwizytach». Należał, obok Michała Waszyńskiego i Józefa Lejtesa, do najsprawniejszych reżyserów działających przez większość okresu międzywojennego. Pod jego kierunkiem debiutowali m.in. Nora Ney, Jerzy Marr i Adam Brodzisz; asystując mu, uczyli się rzemiosła reżyserskiego Waszyński, Juliusz Gardan i Leon Jeannot.

Żoną S-y była od 31 XII 1933 Felicja z Goldmanów, córka Ignacego Goldmana, dyrektora tow. ubezpieczeń «Europa».

 

Encyklopedia filmu, Kr. 2003; Łoza, Czy wiesz, kto to jest?, (fot.); Olszewicz, Lista strat kultury pol.; PSB (Stern Anatol); Polski słownik judaistyczny, W. 2003 II; – Armatys L., Stradomski W., Od „Niewolnicy zmysłów” do „Czarnych diamentów”, W. 1988; Gross N., Film żydowski w Polsce, Kr. 2001; Historia filmu polskiego, W. 1966–88 I–II; Hoberman J., Bridge of Light, New York 1991; Toeplitz J., Historia sztuki filmowej, W. 1956–69 II–IV; – Czerniakow A., Dziennik getta warszawskiego, W. 1983; Dąbrowska M., Dzienniki 1914–1945, W. 1999 II; Jastrzębiec-Rudnicki W., „Stańczyk” – kabaret polityczny, w: Dymek z papierosa, Red. K. Rudzki, W. 1959 s. 380–1; Lechoń J., Cudowny świat teatru, W. 1981; Sempoliński L., Wielcy artyści małych scen, W. 1968; Słonimski A., Romans z X Muzą, W. 2007; – „Comoedia” 1926 nr 30; „Ekran i Scena” 1926 nr 13 (fot.); „Kino” 1932 nr 7 (fot.); „Kino-Teatr” 1930 nr 7/8 (K. Dobrowolski); „Kino-Teatr dla Wszystkich” 1925 nr 7 (A. Stern); „Kur. Poranny” 1932 nr 24; „Kur. Warsz.” 1924 nr 303, 333, 334, 350, 352, 1926 nr 344; „Nasz Przegl.” 1929 nr 191; „Wiad. Filmowe” 1935 nr 23.

Roman Włodek

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.