INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Hilary Koszutski      Fragm. fot. księdza Hilarego Koszutskiego - Światło R. 10, nr 9 (1 maja 1896), s.140 - w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - żródło kopii cyfrowej: POLONA.pl - retusz PPB

Hilary Koszutski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1968-1969 w XIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Koszutski Hilary (1822–1896), pisarz dla ludu, działacz społeczno-oświatowy, ksiądz. Ur. 1 I we wsi Radzyn w pow. szamotulskim, w rodzinie drobnoszlacheckiej, syn Wincentego i Nepomuceny Kanikiewicz. Nauki pobierał kolejno w szkole w Koninie (wsi koło Szamotuł), w progimnazjum w Trzemesznie i Gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu, gdzie w r. 1842 otrzymał świadectwo maturalne. W r. 1843 wstąpił do Seminarium Archidiecezjalnego Poznańsko-Gnieźnieńskiego. Dn. 19 IX 1846 r. otrzymał święcenia kapłańskie i pełnił obowiązki wikarego przy katedrze w Poznaniu. W r, 1847 rozpoczął studia na uniwersytecie w Berlinie. Studiował filozofię, historię, archeologię, słuchał między innymi wykładów Leopolda Rankego. W okresie studiów zwiedził seminaria pedagogiczne w Austrii i w Czechach. W r. 1848 powrócił w Poznańskie. Był wikarym kolejno: w Książu, Buku i kościele Św. Wawrzyńca w Gnieźnie, jednocześnie uczył w szkołach parafialnych. W czasie powstania wielkopolskiego pełnił w Książu funkcję kapelana obozowego. We wrześniu 1849 r. został skierowany na probostwo w Mielżynie i pozostał na tej placówce do końca życia. W r. 1873 otrzymał godność dziekana w Powidzu, a w r. 1886 kanonika honorowego kapituły metropolitalnej poznańskiej.

Pierwsze wzmianki o aktywności społecznej K-ego pochodzą z r. 1849. Należał wówczas do Ligi Polskiej. Jako delegat pow. bukowskiego, uczestniczył w zjeździe Ligi w Kórniku w dn. 10–12 I 1849 r. Podczas obrad domagał się stosowania utrudnień w przyjmowaniu Żydów do Ligi. Zaważył tu zapewne wrogi stosunek wielu Żydów w Poznańskiem do polskich ruchów narodowych. W Buku K. założył ochronkę dla sierot po powstańcach 1848 r. Utrzymywał zakład głównie własnym staraniem, po jego wyjeździe przedsięwzięcie upadło. Ok. r. 1855 zorganizował w Mielżynie ochronkę i bibliotekę Tow. św. Wincentego á Paulo. W parę lat później ofiarował spory księgozbiór bibliotece nauczycielskiej w Powidzu. Należał do Tow. Rolniczego Średzko-Gnieźnieńsko-Wrzesińskiego i wziął udział w walnym zebraniu Towarzystw Rolniczych w Poznaniu 21 II 1861 t., na którym powołano Centralne Tow. Gospodarcze.

Począwszy od r. 1860 K. zajmował się pisarstwem. W l. 1860–2 redagował przy współudziale Edmunda Bojanowskiego „Rok Wiejski”, czasopismo dla ludu, poświęcone popularyzacji wiedzy historyczno-geograficznej oraz szerzeniu zasad moralnych. Należał do grona założycieli, a później stałych współpracowników czasopisma „Oświata” (1865–7) przeznaczonego dla rodziców i nauczycieli. Wspomagał również redakcję materialnie. Główną dziedziną jego twórczości były popularne żywoty świętych, wzorowane przeważnie na „Żywotach świętych” Piotra Skargi. Spośród kilkunastu tytułów można wymienić: Żywot świętego Stanisława, biskupa krakowskiego i męczennika, patrona Królestwa Polskiego (P. 1865), Żywoty świętych sług (P. 1865), Święty Stanisław Kostka, patron Królestwa Polskiego i jego wiek (P. 1882), Święty Jan Kanty, patron Królestwa Polskiego (Bytom 1882). Opracował ponadto niewielką, źródłową monografię pt. Obrazek historyczny Mielżyna i kościoła parafialnego w Mielżynku (P. 1887). We wszystkie swoje utwory wplatał obszerne refleksje moralne, historiozoficzne i filozoficzne. Stosując kryteria dogmatyczne, ostro atakował wszelkie racjonalistyczne, laickie i postępowe tendencje społeczne, a także filozoficzne i naukowe, począwszy od encyklopedystów francuskich, a skończywszy na K. Darwinie, A. Cieszkowskim i K. Libelcie. Historię objaśniał ze stanowiska teologiczno-moralistycznego, za jedną z przyczyn upadku Polski uznawał reformację.

Poglądy K-ego na oświatę ludową, charakterystyczne dla konserwatywnego i ultramontańskiego ziemiaństwa i duchowieństwa, najpełniej wyraziła odezwa wstępna „Oświaty” z dn. 1 X 1865 r., podpisana również przez K-ego. Pisma K-ego cieszyły się w latach sześćdziesiątych do osiemdziesiątych XIX w. znaczną popularnością. „Rok Wiejski” znalazł się w kanonie lektur ułożonych przez specjalną komisję Rady Wyższej Tow. św. Wincentego à Paulo dla bibliotek parafialnych. Szereg żywotów świętych ukazało się w wydawnictwie tanich książek dla ludu ks. Franciszka Bażyńskiego. K. zmarł 26 II 1896 r. w Poznaniu, pochowany został w Mielżynie.

 

W. Enc. Ilustr.; – Boniecki; Żychliński, XVI 88; Chociszewski J., Piśmiennictwo polskie w życiorysach naszych znakomitszych pisarzy przedstawione, P. 1912 s. 294; – Jakóbczyk W., Studia nad dziejami Wielkopolski w XIX w. Dzieje pracy organicznej, P. 1951–9 I, II; Kieniewicz S., Społeczeństwo polskie w powstaniu poznańskim 1848 roku, W. 1960; „Roczniki Hist.” 1948 s. 432; – Akt pierwszego walnego zebrania Ligi Polskiej, które się odbyło w Kórniku dnia 10, 11 i 12 stycznia 1848 r., P. 1849 s. 4, 38; Elenchus Archidiaec. Gniesn. r. 1896, P. 1897; Kropiwnicki J., Opowiadanie ułana spod Książa, Oprac. Z. Grot, P. 1948; Roczn. Kółek Roln. Włościańskich w W. Ks. Pozn. za r. 1892, P. 1893 XIX 21; Roczniki Centr. Tow. Gosp. dla W. Ks. Pozn. za r. 1861, P. 1862 I 16, 298; Roczniki Tow. św. Wincentego à Paulo za r. 1860, P. 1861 s. 181–2; toż za r. 1861, P. 1862 s. 96; toż za r. 1872, P. 1873 s. 159; – „Dzien. Pozn.” 1896 nr 51; „Gaz. Pol.” 1877 nr 177 s. 3, nr 178 s. 2; „Oświata” 1865/6 z. 7–8 s. 472–3, 1867 z. 1 s. 60–1, z. 2 s. 105; „Postęp” 1896 nr 51; „Tyg. Katol.” 1866 nr 4 s. 29; –Arch. Archidiec. w Gnieźnie: Akta parafii Mielżyn; Arch. Archidiec. w P.: Akta osobowe K-ego.

Barbara Wysocka

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.