INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Hrehory Sanguszko  

 
 
brak danych - 1602
 
Biogram został opublikowany w latach 1992-1993 w XXXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sanguszko (Sanguszkowicz) Hrehory (Grzegorz, Hrihory), kniaź z linii koszyrskiej (zm. 1602), kasztelan lubaczowski, potem bracławski. Był jedynym synem Lwa (zob.) i Hanny Ościkówny.

Początkowo wychowywał się S. na dworze krewnego Romana Sanguszki (zob.), a po jego śmierci (12 V 1571) pozostawał do pełnoletności, którą osiągnął ok. r. 1590, pod opieką Konstantego Wasyla Ostrogskiego. S. nie odgrywał większej roli politycznej. Dn. 10 I 1595 był na przedsejmowym sejmiku wołyńskim w Łucku i wraz z innymi podpisał instrukcję dla posłów na sejm. W r. n. wziął prawdopodobnie udział w poskramianiu powstania kozackiego Semena Nalewajki. Na sejmie w Warszawie, 20 II 1597, Zygmunt III nadal mu kaszt. lubaczowską; w maju 1598 występował już S. jako kaszt. bracławski. S. wyznawał prawosławie i angażował się w obronę swego Kościoła. W r. 1599 wziął udział w odbywającym się w Wilnie (15–30 V) z inicjatywy K. Ostrogskiego wspólnym zjeździe wyznawców prawosławia i protestantów. Wybrano go wówczas na jednego z prowizorów generalnych, którzy mieli bronić spraw cerkwi i zborów protestanckich. W początku r. 1600 uczestniczył S. w sejmie warszawskim (wotował 14 II). W 2. poł. t. r. był zaangażowany jako rotmistrz w przygotowania do wyprawy Jana Zamoyskiego na Wołoszczyznę; 26 VI prosił Zamoyskiego, aby wyznaczył mu na punkt zborny Włodzimierz albo Łuck «do snadniejszego zebrania żołnierzów. W spisie wojska biorącego udział w działaniach bojowych na Wołoszczyźnie nie ma jego roty; być może weszła ona w skład któregoś z pułków pod dowództwo zaciągniętego rotmistrza, a może zadanie S-i polegało na osłanianiu granic w czasie wyprawy. Dn. 5 V (st. st.) 1601 był obecny na zgromadzeniu szlachty wołyńskiej podczas sesji Trybunału Kor. w Lublinie; podpisał wtedy uchwałę o obronie prawosławia. Wówczas też, wraz z innymi, przez zakup domów i gruntów w Lublinie przyczynił się S. do uposażenia działającego tam przy cerkwi Przemienienia Pańskiego bractwa prawosławnego.

Po ojcu odziedziczył S. znaczne majętności. Główną ich podstawę stanowiły dobra wołyńskie. W pow. włodzimierskim należały do S-i zamek i miasto Kamień (Koszyrski) wraz z wsiami Olbel, Głuszek (Głusza), Wydert, Wrokomla, Police, zamek i miasto Koszyr, do którego należały wsie Stary Koszyr, Horodelec, Perewies, Miezów, Czeremczyn (Sczeremczyn), Borzowa, Sieliszcze. W pow. łuckim odziedziczył S. dobra horochowskie, które obejmowały zamek i miasto Horochów oraz przeszło 15 wsi. Tu także znajdowały się zamek i miasto Peremyl (Przemil) wraz z czterema wsiami (w chwili śmierci ojca S-i znajdowały się one w zastawie, po czym zostały wykupione przez opiekuna). Wg rejestru poborowego z r. 1583, dającego zresztą niepełną informację o stanie posiadania S-i na Wołyniu, on sam już wtedy zarządzał dobrami włodzimierskimi, natomiast łuckie pozostawały w gestii Ostrogskiego. Substancja majątkowa S-i zmieniła się w wyniku darowizn, spadków, rozstrzygnięć procesowych i różnorodnych licznych operacji majątkowych i pieniężnych, które przeprowadzał. Dn. 14 V 1584 sąd przyznał mu kamienicę w Wilnie zwaną Wirszyłowską (po Ościkach), co zakończyło długoletni spór o tę nieruchomość z kniaziem Jurijem Druckim-Sokolińskim. W r. 1590 S., jako krewny Ościków, wszedł zapewne także w posiadanie Tatarowicz w pow. mińskim i później Kobylnik w pow. oszmiańskim, które sprzedał w r. 1595. T. r. (19 V) Jan Ościk przekazał mu dobra Poniemunie (pow. wiłkomierski), które S. dwukrotnie (6 VII 1595 i 26 V 1598) zastawiał Marcinowi Tomaszkowiczowi i Zofii Warzewskim, a w końcu sprzedał je 9 VI 1598 Massalskim za 7 tys. kóp gr. lit. W r. 1591, po śmierci Fiodora Sanguszki, zaczął S. dochodzić swych praw do dóbr niesuchojeskich i czarnohorodzkich, na których Roman Sanguszko zapisał mu na wypadek bezpotomnej śmierci swego syna 20 tys. kóp gr. lit. S. miał prawo bądź wejść w posiadanie dóbr, bądź spadkobiercy testatora mieli mu wypłacić zapisaną na nich sumę. Opór córek Romana: Fiodory Aleksandrowej Prońskiej i Aleksandry Januszowej Zasławskiej i ich mężów wobec pretensji S-i skłonił go do wytoczenia krewniaczkom procesów nie tylko o wejście w użytkowanie dóbr, ale także o zwrot kosztowności, szat, broni i dział, które Roman zabrał z Horochowa i Peremyla w czasie pełnienia opieki nad S-ą. Zażądał także zwrotu dokumentów pozostających w rękach Prońskich i Zasławskich a dotyczących jego praw majątkowych. Sprawy przybierając niekorzystny obrót dla Prońskich i Zasławskich toczyły się w sądach ziemskich i w sądzie trybunalskim, a w r. 1595 miały zostać rozstrzygnięte przez sąd królewski podczas sejmu w Krakowie. Wówczas to kaszt. trocki Aleksander Proński, aby nie dopuścić do rozprawy, podstępnie uwięził plenipotenta S-i. Postępek ten wywołał skandal i śledztwo, a S. w spornej sprawie odwołał się do Trybunału Kor. w Lublinie, gdzie 7 VII 1595 zapadł wyrok przysądzający mu wysokie zadośćuczynienie pieniężne, co skłoniło stronę przeciwną do zawarcia (22–23 VII) z nim ugody, kładącej kres dalszym procesom. W tym miesiącu wziął też w zastaw od J. Zasławskiego, co być może miało związek z zawartą ugodą, dobra Żobryn, Diuksin i Kruhy.

Żona Zofia Howołczyńska (córka kniazia Jarosława) wniosła S-ce w posagu 14 tys. kóp gr. lit. przekazując mu je w r. 1593. Dn. 19 I 1594 S. zapisał jej dożywocie na dobrach horochowskich, zaś 1 II 1599 rozszerzył zapis dożywocia na wszystkie posiadane przez siebie majętności. Wspólnie z żoną 29 III 1593 oddał S. żydowskiemu małżeństwu Abramowi i Rykli Szmojłowiczom w pięcioletnią dzierżawę zastawną za 5 tys. złp. (pobrane z góry) dobra koszyrskie. T. r. wziął w zastaw od Kaspra Podbielskiego dobra Michnowicze i Bużaki w ziemi chełmskiej; nie mogąc spłacić pożyczonych od Fryderyka i Mikołaja Żegotów-Mojkowskich 3500 złp. oddał im te majętności w trzyletni zastaw (1597), by wreszcie obciążone powiększoną do 4300 złp. sumą zastawną na rzecz Żegotów sprzedać (w r. 1600) Janowi Zamoyskiemu. Z początkiem r. 1596 wziął S. w bezterminowy zastaw od małżeństwa Łaźniowskich w woj. bełskim wieś Rozdziałów i część Korczyna za 50 tys. złp. Dn. 10 IV 1598 sprzedał uzyskaną wcześniej w spadku po Lubeckich połowę włości Kosowo, natomiast trzymaną w zastawie przez żonę wieś Szczytyn przekazał Melchiorowi Gdeszyńskiemu, pożyczając mu równocześnie 1500 złp. T. r. w wyniku zakończenia familijnego sporu z woj. brzeskim lit. Mikołajem Sapiehą o dobra posagowe jego pierwszej żony Hanny Sanguszkówny (przyrodniej siostry dziadka S-i – Aleksandra, zob.), S. – ustąpiwszy Sapieże sporne majętności w pow. pińskim i słonimskim – uzyskał Koziatyń, Lemieszów i Werchostawie, a zdaje się, iż także zamek i miasto Mirków na Wołyniu. T. r. dokonał też S. zamiany dóbr z woj. wileńskim Krzysztofem Radziwiłłem. Za majętność Owantę (stanowiącą spadek po matce, a niezgodnie z prawem nadaną przez Stefana Batorego w r. 1581 Gabrielowi Bekieszowi i odzyskaną po śmierci króla) w pow. wiłkomierskim, Nowe Miasto i puszczę Ogłonnę uzyskał S. Połonnę w pow. łuckim oraz Urynicze, Bychowo i Bereżany w pińskim. Nadto Radziwiłł zrzekł się na jego rzecz domu i placów w Łucku. Odtąd Połonna stała się rezydencją S-i; troszczył się także o Horochów, opodal którego wybudował most i któremu 22 VII 1600 nadał prawo magdeburskie (potwierdzenie Zygmunta III z 10 III 1601). Nabywanie nowych włości tylko pozornie oznaczało powiększanie majątku S-i. Większość jego posiadłości była zadłużona, wiele oddanych w zastaw, aby zdobywać gotówkę na spłatę wierzycieli. Dn. 29 VIII 1601 zawarł kontrakt, w którym wspomnianym już Szmojłowiczom i Żydowi Gecowi Piercowiczowi Turczyńskiemu zastawiał za 40 tys. złp. dobra horochowskie i Peremyl z przynależnościami. Mimo iż kontrakt miał obowiązywać od Wielkanocy następnego roku, S. z góry pobrał 32 tys. złp. Równocześnie wziął od Jerzego Czartoryskiego za 31 tys. złp. w zastaw na 40 lat rozległą włość Zimno. Być może, iż wtedy nabył również wsie Horodyszcze, Horków, Bajew, Ozdór i Korszów. S. miał liczne sprawy w sądach nie tylko dochodząc swych pretensji majątkowych; pozywał także lub był pozywany o najazdy na dobra, zabór bydła, koni, zboża, zaoranie granic, nieoddawanie długów itp.

Dn. 20 IX 1601 w Połonnej, będąc chorym i wybierając się do Sandomierza na kurację, spisał S. testament. Rozporządził, by pochowano go w obrządku prawosławnym w cerkwi w Horochowie. Ponieważ żona S-i była już katoliczką i zapewne dzieci były wychowywane w katolicyzmie, zastrzegł się, żeby po jego śmierci nie zmieniano na rzymskokatolicki obrządku w cerkwiach leżących w jego dobrach. Zobowiązywał również żonę do wybudowania w Koszyrze, Peremylu, Horochowie i Kamieniu szpitali i do dbania o ubogich. Jej również powierzył opiekę nad dziećmi, a dodatkowymi opiekunami ustanowił Jana Karola Chodkiewicza, Marka Sobieskiego i Stanisława Żółkiewskiego. S. zmarł między 11 III a 26 VI 1602, kiedy to jego testament został okazany w grodzie włodzimierskim.

Wdowa Zofia (zm. 1605 i pochowana w Samborze) już w r. 1603 była żoną Stanisława Bonifacego Mniszcha (zob.). S. pozostawił syna Adama Aleksandra (zob.) oraz córki Annę i Aleksandrę.

Aleksandra (1594 – 10 IX 1625) wstąpiła ok. r. 1612 do zakonu bernardynek we Lwowie, gdzie przyjęła imię zakonne Magdaleny, i zasłynęła z pobożności. Anna poślubiła (w r. 1621) Jerzego Krasickiego, star. dolińskiego, chorążego halickiego, znanego z awanturnictwa.

 

Portret żony S-i Zofii w Muz. Okręgowym w Tarnowie; Boniecki, VII 310; tenże, Poczet rodów; Dworzaczek; Kojałowicz, Compendium; Monografia ks. Sanguszków, Oprac. B. Gorczak, Z. L. Radzimiński, Lw. 1906–11 III 162–95; Niesiecki, I 220 (błędnie, że S. w r. 1575 był kaszt. bracławskim), VI 436; Żychliński, II 136, V 291–2 (mylnie, że był woj. wołyńskim), XI 185; Wolff, Kniaziowie lit.-rus.; tenże, Senatorowie W. Ks. Lit., s. 98; – Chodynicki K., Kościół prawosławny a Rzeczpospolita Polska, W. 1934; Janiszewska-Mincer B., Rzeczpospolita Polska w l. 1600–1603, Bydgoszcz 1984; Likowski E., Unia brzeska, W. 1907 s. 17; Łoziński J., Prawem i lewem, Kr. 1957 I–II (dotyczy J. Krasickiego); Łukaszewicz J., Dzieje kościołów wyznania helweckiego w Litwie, P. 1842 s. 174; tenże, O kościołach braci czeskich w dawnej Wielkiej Polsce, P. 1835 s. 174–87; Rzońca J., Rzeczpospolita Polska w l. 1596–1599, Opole 1990; Stadnicki K., Synowie Giedymina, Lw. 1853 II 268; Tarnawski A., Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego, Lw. 1935; Żukowicz P. N., Bor’ba protiv unii na sovremennych ej litovsko-pol’skich sejmach (1565–1600), Pet. 1897 s. 115; – Akty Vil. Archeogr. Kom., XIV 606–20; Archeografičeskij Sbornik Dokumentov, I 205–14; Arch. Jugo-zap. Rossii, cz. II t. 1 s. 135, 173–215, 327, cz. V t. 1 s. 91–7, cz. VI t. 1 s. 283–9; Arch. Sanguszków, VII; Opisanije kievosofijskogo sobora i kievskoj erarchii, Kiev 1825, Prib. 75; Pamjatniki izdannye Kommissieju dlja rozbora drevnich aktov, Kiev 1846–59 I cz. 2 s. 85–95, III cz. 2 s. 60, 181–6; Źródła do dziejów polskich, Wyd. M. Grabowski, A. Przezdziecki, M. Malinowski, Wil. 1843 s. 154–60; Źródła Dziej., XIX 86, 114, 125; – AGAD: BOZ nr 237 (listy S-i do Zamoyskiego przypisane mylnie przez archiwistę Samuelowi Sanguszce – informacja Mirosława Nagielskiego z W.), Metryka Kor., nr 140 k. 228–228v., nr 142, k. 202– 202v. (błędnie jako Janusz).

Irena Kaniewska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt III (Waza)

1566-06-20 - 1632-04-30
król Polski
 

Tomasz (Tommaso) Dolabella

ok. 1570 - 1650-01-17
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Teodor Lacki

ok. poł. XVI w. - 1616
rotmistrz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.