INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Ignacy Sapieha h. Lis     
Biogram został opublikowany w latach 1992-1993 w XXXIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sapieha Ignacy h. Lis (zm. 1758), podskarbi nadworny lit., wojewoda mścisławski. Był synem woj. brzeskiego lit. Władysława (zob.) i jego trzeciej żony, Krystyny z Sanguszków, młodszym bratem woj. brzeskiego lit. Karola Józefa (zob.).
Wykształcony pod kierunkiem nauczyciela domowego Stefana Terleckiego, S. w pocz. r. 1721 zdecydowany był wstąpić do zakonu cystersów, jednak wkrótce zrezygnował z tego zamiaru. Wiosną 1727 feldmarszałek Jerzy H. Flemming wziął go do Drezna; S. przebywał tam na pewno do lata t. r. W r. 1732 posłował na sejm z woj. czernihowskiego. Jako poseł wołyński na konwokację 1733 r. podpisał jej uchwały pod warunkiem respektowania dotychczasowych zasad nominacji ministrów. W czasie sejmików przedelekcyjnych w woj. brzeskim lit. w r. 1733 wraz z bratem Karolem znajdował się S. w kręgu oddziaływania podskarbiego nadwornego lit. Józefa Franciszka Sapiehy. Był na sejmie elekcyjnym i wraz z woj. wołyńskim oddał głos na Stanisława Leszczyńskiego. Kiedy od niego odstąpił, nie wiadomo; w pocz. maja 1735 narzekał, że choć «cicho siedzi» w swych dobrach, nękają go «ustawne prowianty i kontrybucje» rosyjskie. W gruncie rzeczy dochował wierności Stanisławowi aż do jego abdykacji.
Dn. 20 VI 1740 dzięki staraniom wpływowego protektora rodu, a zarazem swego stryja (stryjecznego) kanclerza Jana Fryderyka Sapiehy (zob.), S. otrzymał godność cześnika lit. T. r. bezskutecznie starał się o poselstwo na sejm z Wołynia. Jesienią 1743 nie udało mu się też zdobyć stamtąd deputacji do Trybunału Kor. W r. n., podobnie jak brat, próbował mediacji w sporze o Żółkiew między hetmanem lit. Michałem Kazimierzem Radziwiłłem «Rybeńką» i woj. sandomierskim Janem Tarłą. Na sejm 1744 r. posłował z Wołynia; podczas obrad wyznaczono go do sądów sejmowych. Dzięki staraniom J. F. Sapiehy 18 IX 1744 awansował do godności podskarbiego nadwornego lit. Wybrany we wrześniu 1745 na deputata z Wołynia, 11 X t. r. został marszałkiem Trybunału Kor. W lipcu 1746 dostał za protekcją Czartoryskich chorągiew pancerną w wojsku kor.; próba zjednania sobie w ten sposób przez «familię» nowego klienta okazała się chybiona, a francuscy dyplomaci słusznie zaliczali go nadal do jej przeciwników. Dn. 3 VIII 1748 otrzymał po kilkuletnich staraniach Order Orła Białego. W sierpniu t. r. uprzedzony o braku szans na uzyskanie poselstwa na sejm z Brześcia Lit. nie przybył wprawdzie na sejmik, lecz przez swoich klientów spowodował jego zerwanie.
Dn. 30 IX 1750 awansował S. na woj. mścisławskie, znów dzięki J. F. Sapieże. Zgon jego w r. n. pozbawił S-ę protektora i zapoczątkował jego wieloletnie procesy ze spadkobiercami zmarłego, a zwłaszcza z wdową po nim, Konstancją z Radziwiłłów, siostrą Michała Kazimierza. Ani Sapieżyna, ani inni krewni J. F. Sapiehy nie chcieli bowiem zaaprobować testamentu, w którym ogromne sumy na Kodniu, Wierzchowiczach i Kopylu (sumy równoważne wartości tych dóbr) oraz pałac w Warszawie kanclerz zapisał synowi S-y – Janowi. Procesy spowodowały też rozejście się S-y z M. K. Radziwiłłem. Obroniwszy legowane synowi dobra przed zakusami konkurentów, S. szukał początkowo wsparcia «familii», a następnie postanowił przejednać M. K. Radziwiłła. Ta ostatnia racja skłoniła go do podjęcia starań o pieczęć mniejszą lit., o którą wystąpił jako rywal kandydata «familii», Michała Antoniego Sapiehy. Z myślą o zdobyciu podkanclerstwa S. jeździł wiosną 1752 na radę senatu do Wschowy, po czym rozpisał listy do sejmików lit. z prośbą o rekomendację. W sierpniu marszałkował sejmikowi brzeskiemu lit., skutecznie pomagając zdobyć poselstwo synowi. Wszystkie zabiegi S-y o podkanclerstwo okazały się bezowocne. Na sejmie t. r. S. wszedł w skład deputacji rozliczającej wydatki artylerii kor. Wiosną 1755 sympatyzujący z republikantami i z Nieświeżem (M. K. Radziwiłł), był w gronie witających tureckiego posła Ali Agę w Dubnie. Francuzi projektujący t. r. konfederację w Polsce spodziewali się, że zdołają nakłonić S-ę do napisania do Augusta III listu protestującego przeciw ewentualnemu przemarszowi wojsk rosyjskich.
Na mocy transakcji kolbuszowskiej (1753), w której podzielono ordynację ostrogską, S. otrzymał miasta Bazalię i Krasiłów oraz 31 wsi; związki S-y z Bazalią były wcześniejsze i sięgały co najmniej r. 1743. W r. 1755 wobec komisji dubieńskiej S. wyraził wprawdzie gotowość zrzeczenia się donatyw, ale pod warunkiem, że na mocy dawniejszych tytułów zostanie dożywotnio posesorem kilkudziesięciu wsi z okręgu bazalijskiego. Ostatecznie mimo złożenia 12 XII 1755 recesu od donacji zatrzymał te dobra w zamian za obietnicę wpłat na rzecz milicji ordynackiej.
Zarówno dobra ordynackie: Krasiłów, Zapadyńce, Bazalia oraz Zbytyń (w kluczu dubieńskim), jak i klucz wielicki w pow. łuckim, będący własnością S-y, były tak zadłużone, że ich łączny dochód oceniano najwyżej na 80 tys. złp. W pocz. r. 1758 kupił Sienne na Wołyniu. S. często mieszkał w Werbkowicach (woj. lubelskie), Krakowcu (ziemia przemyska) lub w Nadwórnej na Pokuciu. Miał kamienicę we Lwowie. Prawdopodobnie miał część Wisznic w woj. brzeskim lit. Stale nękany procesami, S. zmarł nagle 15 IV 1758 w Różanej, wyznaczając na egzekutorów testamentu brata Karola i woj. połockiego Aleksandra M. Sapiehę. Pochowany został w grobach rodzinnych w Wisznicach.
S. był żonaty od r. 1731 (wg diariusza J. F. Sapiehy od kwietnia 1732) z Anną z Krasickich (ur. 1707 – zm. 22 X 1751 w Dobratyczach, pochowana 20 III 1752 w Wisznicach), córką kaszt. chełmskiego Karola Aleksandra, a wdową po Antonim Cetnerze, star. korytnickim i żytomierskim. W małżeństwie tym miał ośmioro dzieci, w tym siedmiu synów i córkę. W dzieciństwie zmarli synowie: Kasper Melchior Baltazar (ur. 6 I 1734), dwaj bliźniacy (ur. w styczniu 1736) oraz córka (2 IV 1742 – grudzień 1749). Przeżyli czterej synowie: Józef (zob.), Franciszek Ksawery (zob.), Kajetan Michał (zob.) i najstarszy z nich – Jan.
Jan (ok. 1732–1757), spadkobierca kanclerza J. F. Sapiehy, «wielkich talentów kawaler», wychowywał się wraz z pasierbem ojca Ignacym Cetnerem (zob.) i bratankiem matki Ignacym Krasickim (zob.) pod opieką ojcowskiego preceptora, Stefana Terleckiego, następnie (od r. 1740) we lwowskim kolegium jezuickim, od r. 1744 pod kierunkiem saskiego pułkownika Jana Karola von Blocka, z którym S. i Cetner podróżowali w l. 1749–50 do Francji, zwiedzając także Austrię, Włochy, Holandię i Niemcy. Jako poseł z woj. brzeskiego lit. na sejmie 1752 r. reprezentował opozycję republikańską, lecz nie przejawiał większej aktywności. W r. 1753 został mianowany pułkownikiem regimentu królowej, a w r. 1757 – generałem majorem. T. r., 13 XI, zmarł w Nieświeżu, pochowany został w Kodniu. Z zawartego 13 VI 1756 w Krechowie małżeństwa z Elżbietą z Branickich, córką Piotra (zob.), rozwiedzioną z Janem Sapiehą, wojewodzicem smoleńskim, pozostawił S. syna Kazimierza Nestora (zob.).

Portret z galerii kodeńskiej oraz portret (mylnie opisany jako Pawła Sapiehy) ze zbiorów w Krasiczynie, w Muz. Narod. w Przemyślu; Fot. portretu z B. Czart, (miedzioryt J. J. Filipowicza) w: D. Labarre de Raillicourt, Histoire des Sapieha, tabl. 28, tamże fot. portretu z dawnej kolekcji krasiczyńskiej (tabl. 29); – Estreicher, XXVII; Słown. Geogr. (Bazalia, Wisznice); Kossakowski, Monografie, III; Labarre de Raillicourt D., Histoire des Sapieha, Paris 1970; Sapiehowie; Elektorowie; Łoza, Hist. Orderu Orła Białego; Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit.; Katalog tek Glinki, W. 1969 I; – Goliński Z., Ignacy Krasicki, W. 1979; Konopczyński W., Mrok i świt, W. 1911; tenże, Polska w dobie wojny siedmioletniej. W. 1909 I; tenże, Sejm grodzieński 1752 r., Lw. 1907 s. 108; Waliczewski K., Potoccy i Czartoryscy, Kr. 1887; – Akta grodz. i ziem., XXIII; Bernacki L., Materiały do życiorysu i twórczości I. Krasickiego, „Pam. Liter.” R. 26: 1929 s. 400–1 n., R. 28: 1931 s. 120 n.; Diariusze sejmowe z w. XVIII, III; Korespondencja Ignacego Krasickiego, Wr. 1758; Matuszewicz, Diariusz, I–II; Skibiński M., Europa a Polska w dobie wojny o sukcesję austriacką, Kr. 1913 II; Teka Podoskiego, IV 153; Vol. leg., VI 609, VII 489; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. V 2579 (30 VIII 1746), 7855 (20 XI 1750), 13827, 13831 (26 V 1748, 23 IX 1750), 13846 (17 i 22 VII 1755), 13899 (1751 i n.), Arch. Roskie, korespondencja XIX/40, 44, XX/4 (Karol Sapieha), XXXV/59, LVI/1, LVIII/68, Arch. Rodzinne Poniatowskich 372 (J. Ogrodzki do K. Poniatowskiej 27 VII 1746); B. Czart.: rkp. 659, 2896 (diariusz J. F. Sapiehy), 3429 (28 VI i 12 VII 1746, 24 VII i 15 VIII 1751, ok. 30 III 1752); B. Jag.: rkp. 6147/14, 7481; B. Narod.: rkp. 3243/2, 3249/4, 3285/1 (20 VI i 1 IX 1751, 3 IV 1752), BOZ 939 (tu także list Aleksandry Sapieżyny z 15 VI 1758); B. Ossol.: rkp. 11900; B. PAN w Kr.: rkp. 3599; B. Uniw. Warsz.: rkp. 97; Staatsarchiv w Dreźnie: korespondencja króla i Brühla z Polakami, 2099/42, 3588 (1745, 1746), 3589 (1747), 3590 (1750); – Mater. Red. PSB: Skorowidz Sapiehów, oprac. przez Eustachego S. Sapiehę.
Zofia Zielińska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.