INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Izydor Kopernicki     

Izydor Kopernicki  

 
 
1825-04-17 - 1891-09-24
Biogram został opublikowany w latach 1968-1969 w XIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kopernicki Izydor (1825–1891), antropolog lekarz, uczestnik powstania styczniowego. Ur. 17 IV w należącej do Potockich Czyżówce w pow. zwinogrodzkim na Ukrainie, był synem Stanisława, dzierżawcy czy rządcy tej wsi, i Marianny Pieńkowskiej. Jego braćmi byli: Walery, znany filolog klasyczny i polonista, oraz Franciszek, uczestnik powstania 1863 r. K. uczęszczał w l. 1835–44 do gimnazjów w Złotopolu, Kijowie i Winnicy, a w 1844–9 studiował medycynę na Uniw. Kijowskim i ukończył ją cum eximia laude. W l. 1847–9 należał do zorganizowanego przez Z. Miłkowskiego konspiracyjnego studenckiego kółka patriotycznego. Po ukończeniu studiów wstąpił do wojska dla odsłużenia stypendium rządowego. Pracował przez 8 lat jako lekarz wojskowy i kierownik szpitali wojskowych w Łucku, Berszadzie, Aloszkach u ujścia Dniepru, na Wołyniu, w l. 1853–6 odbył kampanię wołoską i oblężenie Sewastopola. Za opatrywanie rannych pod ogniem nieprzyjacielskim otrzymał Ordery Św. Anny, Św. Stanisława, Medal Św. Jerzego i kolejne awanse na starszego lekarza i sztabs-lekarza oraz radcę dworu. Po wojnie służył jeszcze rok w wojsku w gub. tambowskiej i na Wołyniu, po czym – by móc pracować naukowo – zwolnił się z wojska i objął posadę prosektora anatomii w Uniw. Kijowskim w r. 1857. Na tym stanowisku pozostał do r. 1863, prowadząc wykłady i ćwiczenia z anatomii oraz chirurgii operacyjnej dla medyków, a z zootomii i anatomii ludzkiej dla przyrodników na Wydziale Matematyczno-Fizycznym. Chciał się wtedy doktoryzować, zdał rygoroza, ale brak środków uniemożliwił mu tak druk pracy (nie znanej do dziś nawet z tytułu), jak i opłatę wysokiej taksy dysertacyjnej. Zdobył sobie sympatię studentów, udzielając im prywatnie lekcji preparowania i ostrożnie prowadził wśród nich propagandę patriotyczną. Należał do władz tajnego Tow. Naukowej Pomocy, popierającego zakładanie polskich szkół na Ukrainie. Miał kontakty z Z. Sierakowskim w Petersburgu i Z. Miłkowskim w Mołdawii, gościł w swym domu ukraińskich demokratów: A. Krassowskiego i T. Szewczenkę, sam był bliski chłopomanom, chociaż nie popierał kierunku W. Antonowicza.

W r. 1862 został wciągnięty przez E. Różyckiego do udziału w Prowincjonalnym Komitecie Rusi, który przygotowywał powstanie na Ukrainie. Jednakże w kwietniu 1863 r. zagrożony aresztowaniem, zbiegł z Kijowa, drogą na Petersburg dotarł do Warszawy, czas jakiś pełnił funkcje naczelnego lekarza w Kaliskiem organizując tam powstańcze ambulanse. We wrześniu 1863 r. Rząd Narodowy mianował go komisarzem we Lwowie. Wszedł w zatarg z tamtejszym, opanowanym przez «białych» Komitetem Galicji Wschodniej i rozwiązał go własną decyzją, gdy zaś komitet nie uznał tego rozkazu, złożył swe funkcje w ręce władzy wojskowej, tj. gen. E. Różyckiego. W następnych tygodniach pracował nad ułożeniem jakiegoś modus vivendi z «białymi», lecz w listopadzie 1863 r. został aresztowany przez Austriaków i wywieziony do Ołomuńca. Szczęśliwie udało mu się wydostać stamtąd do Paryża. Półroczny pobyt tam wykorzystał dla słuchania wykładów fizjologa Claude Bernarde’a, A. Quatrefagesa i twórcy nowoczesnej antropologii P. Broca.

W czerwcu 1864 r. przeniósł się do Belgradu z myślą o zdobyciu pracy w kraju słowiańskim, do którego czuł żywą sympatię. Władze serbskie liczące się z rządem carskim odmówiły mu jednakże stanowiska urzędowego, a prywatna praktyka lekarska słabo się zapowiadała. Dlatego K. chętnie przyjął propozycję uniwersytetu w Bukareszcie zorganizowania muzeum anatomicznego Wydziału Lekarskiego. W Bukareszcie przebywał w l. 1864–71, od r. 1866 jako dyrektor Muzeum Anatomicznego. Za zorganizowanie muzeum został nagrodzony przez rząd rumuński Orderem Bene Merenti. Brał wtedy żywy udział w międzynarodowym ruchu naukowym: uczestniczył w V Kongresie Międzynarodowym Antropologii w Paryżu, prezentując swój kraniograf, w I Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich w Krakowie (I-a nagroda za preparaty anatomiczne), odbył liczne podróże naukowe do Belgii, Holandii, Niemiec. W l. 1866–8 pełnił funkcję korespondenta Komitetu Zjednoczenia Emigracji Polskiej na Rumunię. Współpracował jednak zarazem z agencją „Correspondance du Nord-Est”, wydawaną przez Hotel Lambert. Sympatyzował gorąco z ruchem narodowym bułgarskim i stanowczo potępiał współpracę emigrantów polskich z rządem tureckim. Zorganizował też w Bukareszcie czytelnię polską, do miejscowych komitetów polskich nie należał. Do polityki rumuńskiej się nie mieszał i w ogóle odnosił się sceptycznie do możliwości pracy w danej chwili dla sprawy polskiej na Bałkanach, myślał stale o powrocie do kraju, co starał się mu ułatwić jego przyjaciel A. Baraniecki. W r. 1869 miał nadzieję na otrzymanie prosektury anatomii na UJ z perspektywą docentury fizjologii, w r. 1870 na otrzymanie katedry anatomii porównawczej.

W połowie 1871 r. przeniósł się K. do Galicji; osiadł zrazu w Tarnowie, potem w Bochni, wreszcie w Krakowie. W Galicji robiono mu jednak ciągle trudności z otrzymaniem prawa praktyki lekarskiej czy z pracą naukową. Wobec ciężkich warunków materialnych pracował pół roku jako lekarz zdrojowy (1871–80 w Rabce, 1880–8 w Marienbadzie), następne pół roku poświęcał nie przynoszącej dużych korzyści materialnych pracy naukowej. Odrzucił jednak w r. 1874 propozycję objęcia katedry anatomii w Genewie, pragnąc poświęcić się pracy dla kraju. Z namowy J. Majera doktoryzował się z medycyny w r. 1876, a habilitował w 1878 z antropologii na Wydziale Lekarskim UJ. Podjął też natychmiast wykłady z antropologii ogólnej i szczegółowej i prowadził je aż do zgonu; cieszyły się one wielkim powodzeniem. Docentura była jednak bezpłatna, a niechęć L. Teichmanna uniemożliwiła K-emu objęcie katedry anatomii artystycznej Akademii Sztuk Pięknych, korzystanie z pomieszczeń zakładu anatomii UJ, wyjazdy zagraniczne. W r. 1885 zdecydował się w ostateczności na stanowisko lekarza powiatowego w Bośni lub Hercegowinie, co wreszcie spowodowało jego nominację w r. 1886 na płatnego tytularnego profesora nadzwycz. UJ (ad personam). Europejskiego rozgłosu uczony, był członkiem towarzystw antropologicznych w Paryżu, Florencji, Berlinie, Londynie, Wiedniu i Brukseli oraz polskich lekarskich w Galicji, Kijowie, Podolu, Lublinie. Był członkiem Krakowskiego Tow. Naukowego i AU (1877 członkiem korespondentem, 1887 członkiem czynnym), inicjatorem i sekretarzem Komisji Antropologicznej AU, redaktorem „Zbioru Wiadomości do Antropologii Krajowej” (1877–91) i „Przeglądu Akademickiego” (1881–9). Gromadzone przez całe życie zbiory antropologiczne (podziwiane przez R. Virchowa) oraz bibliotekę darował przyszłemu Zakładowi i Muzeum Antropologicznemu UJ; uruchomienie tych placówek nastąpiło w 17 lat po jego śmierci.

Zasługi naukowe K-ego są znaczne i wielokierunkowe. Opublikował przeszło 100 prac, z czego 40 antropologicznych, 25 archeologicznych, 20 etnograficznych i etnologicznych, kilka lingwistycznych, lekarskich (w młodości ogłosił kilka prac internistycznych, balneologicznych) i in. Był pierwszym polskim, europejskiej sławy antropologiem, torującym u nas drogę nowoczesnemu traktowaniu tej nauki. Wraz z J. Majerem należał do twórców krakowskiej szkoły antropologicznej. Zajmował się początkowo kraniologią, badając czaszki słowiańskie współczesne i dawniejsze, także i inne, cygańskie i ajnowskie. Wysunął m. in. teorię o pokrewieństwie cyganów z Hindusami. W zakresie antropologii fizycznej dał kilka prac charakteryzujących ludność Galicji (Polaków, Rusinów, Żydów). Ogłoszone wyniki badań były do początku XX w. jedynymi źródłami naszych wiadomości o budowie fizycznej ludności Galicji. Ogłosił także prace badawcze tyczące odłamów ludności rosyjskiej, murzyńskiej i in. Antropologia morfologiczna powiązała K-ego (i całą szkołę krakowską) z archeologią; sam K. zbadał wiele grodzisk, cmentarzysk, grot (Mnikowska, Smocza Jama). Przyjaźń z O. Kolbergiem, którym się na starość zaopiekował i który u niego zmarł, wzmocniła jego zainteresowania etnografią i etnologią. O. Kolberg ustanowił K-ego testamentarnie opiekunem pozostawionej spuścizny rękopiśmiennej oraz kontynuatorem swojego wydawnictwa „Lud”. Z teki pośmiertnej ogłosił K. „Przemyskie – Zarys etnograficzny O. Kolberga” (Kr. 1891), poprzedzone przedmową wydawcy. K. zostawił z zakresu etnografii i etnologii liczne prace dotyczące podań, wierzeń, pojęć naukowych, pieśni i strojów ludowych, dokonał przekładu na jęz. polski serbskich pieśni (w r. 1889 ogłosił „Na Vidov – dan 1389–1889. Pieśni serbskie o Kosowym Polu”) i podań ludowych oraz opisu ludowego wesela litewskiego (w starszym wieku nauczył się w tym celu po litewsku). Gromadzone materiały z tego zakresu ogłaszał przeważnie w wydawnictwach AU. Był jednym z czołowych badaczy języka cygańskiego, wydawcą cygańskich baśni i pieśni, publikowanych w wydawnictwach angielskich oraz w wydawnictwach PAU w „Pracach Komisji Orientalistycznej” w r. 1925 i 1930. Interesował się nowym językiem międzynarodowym – volapükiem. Ożenił się w r. 1859 z Marią Berezowską; miał syna Stanisława, długoletniego redaktora „Czasu”, oraz córkę Magdalenę Orlikowską. Zmarł K. w Krakowie 24 IX 1891 r. na gruźlicę, której się nabawił przy pielęgnowaniu O. Kolberga.

 

Tablica z portretem w kościele Św. Anny w Krakowie; – Estreicher, (także za lata 1881–1900); Bystroń J. S., Bibliografia etnografii polskiej, Kr. 1929 I; Gawełek F., Bibliografia ludoznawstwa polskiego, Kr. 1914; Hahn W., Bibliografia bibliografij polskich do 1950 roku, Wyd. 3. uzupełnił H. Sawoniak, Wr. 1966; Kołodziejczyk E., Bibliografia słowianoznawstwa polskiego, Kr. 1911; Wrzosek A., Bibliografia antropologii polskiej do roku 1955 włącznie, Wr. 1959–60 I–II; W. Enc. Ilustr., (fot.); W. Enc. Powsz., (PWN); Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek XIX w., W. 1903 II 45–8 (fot.); Oesterr. Biogr. Lexikon; Ottův slovnik naučný, Praha 1899 XIV; Słownik folkloru polskiego, Pod red. J. Krzyżanowskiego, W. 1965 (fot.); Katalog wydawnictw PAU, Kr. 1948 I, II; – Barycz H., Wśród gawędziarzy, pamiętnikarzy i uczonych galicyjskich, Kr. 1963 II (fot.); Bieńkowski W., Badania etnograficzne Komisji Antropologicznej AU w Krakowie oraz Komisji Etnograficznej PAU, „Lud” T. 51: 1966 [druk.] 1967 s. 71–5; tenże, Kolberg w Krakowie, „Roczn. Krak.” T. 39: 1968; Borejsza J., Emigracja polska po powstaniu styczniowym, W. 1966; Czekanowski J., Główne kierunki w antropologii polskiej, „Kosmos” (Kr.) 1928 t. jubileuszowy cz. I s. 195–201; Dzierżanowski R., I. K., „Służba Zdrowia” 1963 nr 5; Godycki M., I. K., Wr. 1956 (fot., bibliogr.); tenże, Trzy listy I. K-ego, „Przegl. Antropol.” T. 24: 1958 nr 2 s. 466–72 (fot.); Marachov G., Polskoe vosstanie 1863 g. na Pravoberežnoj Ukraine, Kiev 1967 s. 39–40, 77, 144–8, 171–2, 224–5;Mydlarski J., Notatka do życiorysu I. K-ego, „Przegl. Antropol.” T. 22: 1956 nr 1 s. 209–11; Stella-Sawicki J., Galicja w powstaniu styczniowym, Lw. 1909 s. 91, 105; Wrzosek A., K. I., „Przegl. Antropol.” 1954 s. 735–44; tenże, Materiały do życiorysu I. K-ego, „Arch. Hist. Med.” T. 3: 1925 s. 259–60, T. 12: 1932 z. 1 s. 208–13; Zembrzuski L., Złota Księga Korpusu Sanitarnego Polskiego, W. 1927 s. 79, (fot.); – K. I., Listy do Jana Karłowicza, Adama Honorego Kirkora i Benedykta Dybowskiego, Wyd. i wstępem zaopatrzył A. Wrzosek, „Przegl. Antropol.” R. 26: 1960 s. 59–132; tenże, Listy do Juliana Talko-Hryncewicza (1887–1891), „Arch. Hist. i Filoz. Med. oraz Hist. Nauk. Przyr.” T. 1: 1924 s. 120–30, 269–84, T. 2: 1925 s. 145–55; Kolberg O., Korespondencja, Zebr. i oprac. M. Turczynowiczowa, Cz. 1: (1837–1876), Wr. 1965; toż, Cz. 2: (1877–1882), Wr. 1966 (fot.); Lasocki W., Wspomnienia z mojego życia, Kr. 1933 I (fot.); Mickiewicz W., Pamiętniki, W. 1927 II; Miłkowski Z., Od kolebki przez życie, Kr. 1936; Obščestvenno-političeskoe dviženie na Ukraine, T. 1 (1856–1862), Kiev 1963 (fot.); toż, T. 2 (1863–1864), Kiev 1964; Syroczyński L., Z przed 50 lat, Lw. 1914 s. 67 (podob.); Wydawnictwo materiałów do historii powstania 1863–1864 r., Lw. 1890 III 143; Zbiór zeznań śledczych o przebiegu powstania styczniowego, Wr. 1965; Zeznania śledcze o powstaniu styczniowym, Wr. 1956; Zjednoczenie Emigracji Polskiej, Materiały pod red. C. Bobińskiej, (w druku); – „Folia Morphologica” T. 3: 1931 nr 2–4 s. 1033 (fot.); Kalendarz Krak. J. Czecha 1892 s. 94–5; Karłowicz J., „Wisła” T. 5: 1891 s. 1001–25 (fot., bibliogr.); „Kron. Lek.” 1891 nr 12 s. 636; „Tyg. Illustr.” 1883 t. 1 s. 305 (fot.), 1891 t. 4 s. 94, 241–2 (fot.); – B. Jag.: rkp. 4496, 5755, 6510, 6702; B. Narod.: rkp. 2674, 2808, 2995, 6487, 7021; B. Ossol.: rkp. 4397, 4812; B. PAN w Kr.: rkp. 2020, 2064, 2149, 2158, 2185.

Stefan Kieniewicz i Paweł Sikora

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Powiązana pozycja biblioteki

Oskar Kolberg, 1889,
Kopernicki Izydor
Dostępne na: polona.pl
Kopernicki Izydor. Oskar Kolberg. 1889,
Dostępne na: polona.pl
Izydor Kopernicki., 1892,
Karłowicz Jan
Dostępne na: polona.pl
Karłowicz Jan. Izydor Kopernicki.. 1892,
Dostępne na: polona.pl
O wyobrażeniach lekarskich i przyrodniczych oraz o wierzeniach naszego ludu o świecie roślinnym i zwierzęcym : odczyt na 1 Ogólnym Zebraniu Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich we Lwowie r. 1875, 1876,
Kopernicki Izydor
Dostępne na: polona.pl
Kopernicki Izydor. O wyobrażeniach lekarskich i przyrodniczych oraz o wierzeniach naszego ludu o świecie roślinnym i zwierzęcym : odczyt na 1 Ogólnym Zebraniu Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich we Lwowie r. 1875. 1876,
Dostępne na: polona.pl
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.