INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jadwiga Beatryksa Maria Szeptycka (z domu Szembek)     

Jadwiga Beatryksa Maria Szeptycka (z domu Szembek)  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2012-2013.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szeptycka z Szembeków Jadwiga Beatryksa Maria, krypt.: J.S., J.S.S. (1883–1939), etnograf, archeolog, działaczka społeczna, pisarka.

Ur. 16 III w Siemianicach (pow. kępiński) w Wielkopolsce w rodzinie ziemiańskiej, była wnuczką Jana Aleksandra Fredry (zob.), córką Piotra Szembeka (zob.) i Marii z Fredrów (zob. Szembekowa Maria), siostrzenicą Andrzeja Maksymiliana Marii Fredry (zob.), siostrą Aleksandra Marii (zob.) i Zofii (zob.) Szembeków.

Otrzymała staranne wykształcenie domowe. Już ok. r. 1899 zorganizowała i prowadziła naukę historii oraz języka polskiego dla dzieci wiejskich. T.r. „Dziennik Poznański” opublikował jej poemat Rodzinne kąty (P.), będący literackim opisem Siemianic. Wg wskazówek Józefa Kostrzewskiego i Bolesława Erzepkiego prowadziła wykopaliska archeologiczne, a ich wyniki opublikowała jako Sprawozdanie z poszukiwań archeologicznych odbytych ostatnimi laty w Siemianicach („Roczniki Pozn. Tow. Przyjaciół Nauk” 1902). Równocześnie gromadziła informacje dotyczące obrzędów, zwyczajów, gwary i pieśni na terenie pow. kępińskiego.

Dn. 15 X 1902 poślubiła w Siemianicach Leona Józefa Szeptyckiego i zamieszkała w jego majątku Przyłbice (pow. jaworowski) w Galicji. W r. 1904 opublikowała powieść historyczną dla młodzieży pt. Kasztelanka (Lw.); traktująca o czasach króla Władysława Łokietka, była ona zalecana przez Tow. Szkoły Ludowej jako lektura szkolna. Korzystając z porad Seweryna Udzieli kontynuowała S. badania etnograficzne. Na podstawie zebranych w Siemianicach materiałów ogłosiła (pod krypt. J.S.S.) pracę Przyczynki do etnografii Wielkopolski („Mater. Antropol.-Archeol. i Etnogr.” T. 8: 1906, wyd. osobne, Kr. 1906), a opierając się na obserwacjach w nowym miejscu zamieszkania napisała Przyczynki do etnografii powiatu jaworowskiego (rkp. w Arch. Muz. Etnogr. w Kr.). Wyniki prowadzonych równocześnie prac archeologicznych opublikowała w Sprawozdaniu z poszukiwań w Tarnowicy w powiecie jaworowskim (woj. lwowskie) („Przegl. Archeol.” T. 3: 1928). Przetłumaczyła z języka angielskiego powieść dla dzieci May Crommelin „Jaś Ptaś – przyjaciel ptaszków” (P.–W. 1922), a dla czytelni ludowych napisała nowelki Anioł Pański (Włocławek 1927) i Palec Boży (Włocławek 1927). Była też autorką wierszy, przeważnie lirycznych, w których dominowały uczucia smutku i tęsknoty; część z nich przytacza jej siostra Zofia we „Wspomnieniach o dzieciństwie i młodości mojej siostry Jadwigi z Szembeków Szeptyckiej dla dzieci jej wnuków i prawnuków spisane” (rkp. w posiadaniu córki S-iej, Anny). Książeczka S-iej W Kościele i Cerkwi (Kr. 1926) objaśniała wyznawcom obrządku łacińskiego liturgię greckokatolicką. S. pobierała lekcje malarstwa u Tomasza Lisiewicza i malowała obrazy, głównie akwarele (niezachowane); była autorką malowanej dekoracji do „Grobu Pańskiego” w kościele w Bruchnalu (pow. jaworowski) oraz haftowanego ornatu ze sceną ukrzyżowania Chrystusa (obecnie w klasztorze Franciszkanek w Klemensowie).

W Przyłbicach i Bruchnalu prowadziła S. działalność społeczną. Założyła spółdzielnię hafciarską dla kobiet i dziewcząt, której wytwory były sprzedawane m.in. we Lwowie i Warszawie, a w ramach Akcji Katolickiej Stow. Kobiet, prowadzące m.in. kursy gotowania i gospodarstwa domowego. Przy ogrodzie pałacowym w Przyłbicach utworzyła szkółkę drzew owocowych, następnie rozdawanych wśród ludności wiejskiej. Wraz z mężem założyła i utrzymywała ochronki w Przyłbicach i Bruchnalu oraz wspierała tamtejsze szkoły ludowe, zarówno ukraińskie, jak i polskie. Należała do Sodalicji Pań we Lwowie.

Po wybuchu drugiej wojny światowej S. zorganizowała w przyłbickim dworze szpital dla rannych żołnierzy oraz pomoc dla uchodźców. Po wkroczeniu do Przyłbic wojsk sowieckich została wraz z mężem rozstrzelana 27 IX 1939 przez funkcjonariuszy NKWD na terenie parku dworskiego; została pochowana na cmentarzu w Przyłbicach.

W małżeństwie z Leonem Józefem Szeptyckim (1877–1939), ziemianinem, wnukiem Aleksandra Fredry (zob.), synem Jana Kantego Szeptyckiego (zob.) i Zofii z Fredrów (zob. Szeptycka Zofia), siostrzeńcem Jana Aleksandra Fredry (zob.), bratem Romana, w zakonie Andrzeja (zob.), Aleksandra (zob.), Stanisława (zob.) i Kazimierza Marii, w zakonie Klemensa (zob.) Szeptyckich miała S. ośmioro dzieci: Zofię Marię Bronisławę, w zakonie Marię Jozafatę (zob.), Jana Leona Sylwestra (1905–1980), doktora praw, właściciela majątku Dziewiętniki (pow. Bóbrka), w czasie drugiej wojny światowej majora 10. p. artyl. ciężkiej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Marię (1907–1922), Wandę (1910–1999), magistra matematyki, od r. 1932 s. Wanda w Zgromadzeniu Sióstr Franciszkanek Misjonarek Maryi, prowadzącą od r. 1939 działalność misyjną w Damaszku, Andrzeja Stanisława (1912–1940), magistra praw, alumna rzymskokatolickiego seminarium duchownego we Lwowie, ochotnika w kampanii wrześniowej 1939 r., internowanego w Kozielsku i zamordowanego przez NKWD w Katyniu, Annę (ur. 1914), magistra historii, po drugiej wojnie światowej bibliotekarkę w Poznaniu, Krystynę Brygidę Marię (ur. 1917), zamężną za Franciszkiem Potworowskim, zamieszkałą od r. 1953 w Montrealu, oraz Elżbietę (ur. 1923), zamężną za Andrzejem Weymanem, lekarkę pediatrę w Toruniu.

 

Jasiewicz, Lista strat; Katalog wydawnictw Polskiej Akademii Umiejętności 1873–1947, Kr. 1948 I; Słown. pseudonimów, IV; Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej Ziemi Kaliskiej, Kalisz 1998 I; Wpol. Słown. Biogr.; Ziemianie polscy XX wieku. Słownik biograficzny, W. 2004 VII; – Błaszczyk S., Jadwiga Szeptycka i Zofia Szembekówna, „Liter. Lud.” R. 9: 1965 nr 2–3 s. 23–34 (fot.); Jednorowska Z., Prace archeologiczne Zofii i Jadwigi Szembekównych, „Roczn. B. PAN w Kr.” R. 43: 1998 s. 121–33; Łoś P. S., Szkice do portretu ziemian polskich XX wieku, W. 2005 (fot.); Nauka w Wielkopolsce, Red. G. Labuda, P. 1973 (fot., jako Jadwiga Szembek); Pietrzak J., Nie tylko „Kolberg w spódnicy”, „Kierunki” R. 18: 1974 nr 27 s. 12 (fot.); Ziemiaństwo wielkopolskie. W kręgu arystokracji, Red. A. Kwilecki, P. 2004 (fot.); – Hert z, Zbiór poetów pol.; – Mater. Red. PSB: Nota biogr. S-iej oprac. przez córkę Annę (1953).

Stanisław Tadeusz Sroka

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.