INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jakub Nakcjanowicz h. własnego  

 
 
1725-05-01 - 1777
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Nakcjanowicz (Nakcyanowicz) Jakub h. własnego (1725–1777), jezuita, matematyk, teolog. Ur. 1 V na Białorusi (Ruthenus), po ukończeniu retoryki wstąpił 13 VIII 1742 do zakonu jezuitów w Wilnie. Po dwuletnim nowicjacie nauczał w Iłłukszcie w klasie infimy (1744–5), następnie w klasie syntaksy i gramatyki w Iłłukszcie (1745–6, 1749–50) i w Poszawszu (1750–1). Studia filozoficzne odbył pod kierunkiem prof. Macieja Kononowicza w Połocku (1746–9), a teologiczne w Akad. Wil. (1751–5); w czerwcu 1754 został wyświęcony na księdza. W r. szk. 1755–6 przygotowywał się do wykładów matematyki. Będąc zdolnym samoukiem usilną pracą zdobył potrzebną wiedzę. W Akad. Wil. uzyskał też w r. 1759 stopień doktora nauk wyzwolonych i filozofii, a później teologii i prawa kościelnego. W l. 1757–8 był prefektem seminarium diecezjalnego i nauczał matematyki w Iłłukszcie. Opublikował wówczas (1758) z J. Powilewiczem rozprawę matematyczną Exercitationes in analysi cum finitorum tum infinitorum. Po śmierci Tomasza Żebrowskiego (18 III 1758) objął katedrę matematyki w Akad. Wil. i kierował nią do poł. 1762 r. W wykładach korzystał z dzieł Christiana Wolffa. Wykładał zwięźle i jasno, mając na uwadze potrzeby gospodarcze kraju. Urządzał z uczniami zajęcia praktyczne w terenie, poza miastem, tam uczniowie pod jego kierunkiem przeprowadzali różne pomiary i rozwiązywali zadania. W r. 1759 wydał w Wilnie pierwszą część podręcznika matematyki Praelectiones mathematicae, wzorowanego na dziele Wolffa „Elementa matheseos universae”. Obejmowała ona wstęp do metody matematycznej i elementy arytmetyki. Druga część, ogłoszona w r. 1761, zawierała elementy geometrii i trygonometrii płaskiej. Jak N. sam wyznał we wstępie do swego podręcznika, dokonał pewnych zmian odbiegających od dzieła Wolffa, dodając jedne, a pomijając inne zagadnienia.

N. wydał też w tym czasie tezy publicznych popisów z matematyki (Illustrissimo Andreae in Kozielsk Ogiński… sequentes propositiones mathematicas… D. D. D…., Wil. 1760, oraz Illustrissimo Joanni Massalski… Theses mathematicas… D. D. D…, tamże 1762). W l. 1762–6 wykładał filozofię w Akad. Wil. Wydał wówczas Propositiones philosophicae ex logica, ontologia et cosmologia… (1763), Propositiones philosophicae… (Wil. 1765). Od r. 1758 do r. 1764 kierował też obserwatorium astronomicznym, ale nie wykazał w tej dziedzinie większej aktywności. Opiekę nad obserwatorium przekazał w r. 1764 Marcinowi Poczobuttowi. W l. 1766–8 uczył fizyki i matematyki w Nowogródku. W r. 1768 powrócił do Wilna i objął katedrę filozofii w Akademii; równocześnie pełnił obowiązki prefekta bursy, asystenta wydziału teologicznego oraz syndyka Akademii. O treści jego wykładów świadczą Propositiones philosophicae ex physica generali… (Wil. 1770). Po przeprowadzeniu trzyletniego kursu filozofii przeniósł się w r. 1771 do Grodna, gdzie objął katedrę teologii dogmatycznej i prawa kościelnego. W chwili ogłoszenia kasaty jezuitów (listopad 1773) był znowu profesorem teologii dogmatycznej i dziekanem Wydziału Filozoficznego w Akad. Wil. W związku z redukcją etatów w Wydziale Teologicznym w r. 1774 został odsunięty od Akademii. Przebywał nadal w Wilnie i był altarzystą, a następnie «proboszczem kaplicy» Bożego Ciała przy kościele Św. Jana. W r. 1775 opracował Wiadomość historyczną o tejże kaplicy, której rękopis znajdował się w Bibliotece Ordynacji Krasińskich (sygn. 3038). Tłumaczył też z łaciny „Reguły życia chrześcijańskiego”. Zmarł w r. 1777 w Wilnie.

 

Estreicher, (nie zna tez publicznych ogłoszonych przez N-a); Backer–Sommervogel, Bibl. Comp. de Jésu, V kol. 1554; Żebrawski, Bibliografia, s. 403; Enc. Kośc.; W. Enc. Ilustr.; Historia nauki polskiej, Wr. 1970–4 II 290, 340, VI 449–50; Uruski, XII 15; – Baliński M., Dawna Akademia Wileńska, Pet. 1862 s. 213–14; Bednarski S., Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce, Kr. 1933 s. 345; Bieliński J., Stan nauk matematyczno-fizycznych za czasów Wszechnicy Wileńskiej, W. 1890 s. 6–8; tenże, Uniw. Wil.; G[iżycki] I., Materiały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych, Kr. 1905 s. 257; Kraszewski J. I., Wilno od początków jego do roku 1750, Wil. 1841 IV 292, 295; Łukaszewicz J., Historia szkół w Koronie i Wielkim Księstwie Litewskim od najdawniejszych czasów aż do r. 1794, P. 1850 II 163; Petrani A., Nauka prawa kanonicznego w Polsce w XVIII i XIX wieku, L. 1961 s. 207; Pleckaitis R., Feodalizmo laikotarpio filosofija Lietuvoje, Filosofija Lietuvos mokyklose XVI–XVIII amžiais, Vilnius 1975 s. 297, 397, 453; Poplatek J., Komisja Edukacji Narodowej, Kr. 1973; Smoleński W., Przewrót umysłowy w Polsce wieku XVIII, W. 1949; Tatarkiewicz W., Materiały do dziejów nauczania filozofii na Litwie, Arch. Kom. do Badania Hist. Filoz. w Pol., Kr. 1926 II cz. 2 s. 15; Załęski, Jezuici III–V; – Fontes Historiae Latviae, Riga 1943 II 340, 343, 412, 414, 416; – Arch. Prow. Mpol. T. J.: rkp. nr 3177 s. 243, nr 3178 s. 334 (wypisy S. Bednarskiego z archiwów i bibliotek wileńskich), nr 526 s. 5 (Liber suffragiorum); Arch. Rom. S. I: Lithuanica 27–32 (Catalogus triennalis 1746, 1749, 1757, 1761, 1764, 1770), Lith. 58–59 (Catalogus brevis provinciae Lituanae, 1742–1772)

Ludwik Grzebień

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Fryderyk August

1750-12-23 - 1827-05-05
książę warszawski
 

Franciszek Karpiński h. Korab

1741-10-04 - 1825-09-16
poeta
 

Hugo Kołłątaj h. Kotwica

1750-04-01 - 1812-12-28
ksiądz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.