INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Antoni Rapczewski     

Jan Antoni Rapczewski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1987 r. w XXX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rapczewski Jan Antoni (1855–1939), lekarz, docent chorób wewnętrznych i profesor bakteriologii w Petersburgu, profesor higieny Centrum Wyszkolenia Sanitarnego w Warszawie. Ur. 25 XII w Białej Podlaskiej, był synem Filipa, kasjera miejskiego, i Pauliny z Choickich bądź z Elwickich (nazwisko Choicka podane jest w metryce ur. R-ego, zaś w aktach w CAW: nazwisko Elwicka które wymienia też K. Karaffa-Korbutt).

Po ukończeniu gimnazjum klasycznego w Białej Podlaskiej w r. 1873 R. wstąpił do Cesarskiej Medyko-Chirurgicznej Akademii w Petersburgu; w maju 1878 otrzymał dyplom lekarza cum eximia laude i został odznaczony nagrodą im. Iwanowa. Następnie pracował jako asystent w klinikach chorób wewnętrznych E. G. Eichwalda i T. Loescha. Dn. 23 V 1881 uzyskał stopień doktora medycyny w Petersburgu na podstawie rozprawy pt. K voprosu o patologo-anatomičeskich izmenenijach slizistoj oboločki želudka pri ostrom vospalenii. Eksperimental’noe izsledovanie (Pet. 1881). W r. 1882 wyjechał na południe Rosji i tam jako lekarz wojskowy pracował w szpitalu w Charkowie i zdrojowisku w Sławiańsku. W r. 1884 wrócił do Petersburga, pracował w Akademii i tam w r. 1885 został habilitowany jako docent chorób wewnętrznych. Odtąd prowadził wykłady przy klinice V. Manasieina dla studentów i lekarzy, przeważnie z zakresu bakteriologii. W r. 1885 został wysłany do Hiszpanii, gdzie panowała epidemia cholery, by poznać bakteriologię tej choroby, jej patologię, leczenie i szczepienia ochronne. Po powrocie wydelegowano go w r. 1886 do gub. podolskiej dla zwalczania cholery. W r. 1887 i 1888 był kierownikiem ekspedycji naukowej w Okręgu Zakaspijskim, Turkiestanie i Persji, ekspedycja miała na celu zbadanie etiologii panującej w tamtejszych garnizonach wojskowych «plagi Pendhe» (ulcus tropicum) i opracowanie profilaktyki.

W r. 1890 R. został powołany do Głównego Wojskowego Urzędu Sanitarnego, zorganizował «Sanitarno-higieniczne i bakteriologiczne laboratorium Wojskowego Sanitarnego Komitetu Naukowego» i kierował nim w stopniu generała dywizji. Wykładał tam też bakteriologię lekarzom wojskowym. Zajmował się bakteriologią praktyczną i często wyjeżdżał w różne okolice Rosji i poza jej granice na czele ekspedycji naukowych. W r. 1896 został mianowany członkiem zwycz. Wojskowego Sanitarnego Komitetu Naukowego, w którym pracował do r. 1917 przeważnie w zakresie epidemiologii i higieny wojskowej; przewodniczył komisjom (lub w nich uczestniczył) zajmującym się m. in. sprawami kompletowania armii, jej odżywiania, zaopatrzenia sanitarnego, projektów nowych zakładów leczniczych (i przebudowy starych) i koszar wojskowych, regulaminów o zwalczaniu chorób zakaźnych. Referował w Komitecie przeszło połowę rozpatrywanych tam spraw. W r. 1899 i 1900 brał udział jako specjalny delegat rządu w badaniu i zwalczaniu epidemii w Kraju Astrachańskim (w Kołobowie, Władirowce i na terenie stepu kirgiskiego). Podczas wojny rosyjsko-japońskiej 1904 r. R. sprawował nadzór z polecenia ministra wojny nad przygotowaniem dla armii konserw. T. r. kierował akcją zwalczania epidemii cholery na linii kolei syberyjskiej. W l. n. brał udział w sanitarnej reorganizacji armii i opracował nowe zasady odżywiania żołnierzy, następnie wprowadzone w życie. W l. 1910–17 redagował „Voenno-Medicinskij Žurnal”. W r. 1913 kierował zwalczaniem dżumy w Ziemi Wojska Dońskiego. T. r. zorganizował w wojsku szczepienie ochronne przeciw durowi brzusznemu.

W l. 1890–1913 odwiedził ośrodki naukowe w Berlinie (gdzie np. w r. 1890 poznawał metody leczenia gruźlicy tuberkuliną Kocha), Paryżu, Londynie, Wiedniu, Hamburgu, Budapeszcie itd., uczestniczył w wielu międzynarodowych zjazdach higieny, bakteriologii, medycyny wojskowej. W r. 1901 zwiedził międzynarodowe zakłady sanitarne w Suezie i Aleksandrii, zorganizował rosyjski dział higieny wojskowej na Wszechświatowej Wystawie w Paryżu w r. 1900, Higienicznej Wystawie w Dreźnie w r. 1911 i na obu tych wystawach otrzymał nagrody. W l. 1918–23 R. kierował katedrą bakteriologii jako profesor w Państwowym Instytucie Doskonalenia się Lekarzy Bakteriologów w Piotrogrodzie, jednocześnie w l. 1920–3 katedrą bakteriologii na Wydziale Techniki Sanitarnej Instytutu Technologicznego.

W r. 1923 R. wrócił do Polski. Od 1 VIII 1923 był kierownikiem naukowym pracowni higieny Wojskowego Instytutu Sanitarnego (później Centrum Wyszkolenia Sanitarnego) w stopniu kapitana oraz profesorem higieny (1923–7), profesorem technologii produktów spożywczych Wyższej Szkoły Intendentury (1923–7). W r. 1927 przyznano R-emu emeryturę, ale nadal kierował pracownią higieny.

R. ogłosił ponad 70 artykułów przeważnie w języku rosyjskim. Zajmował się w nich m. in. bakteriologią, etiologią i epidemiologią cholery, dżumy, zimnicy, leczeniem gruźlicy tuberkuliną Kocha, zapobieganiem durowi brzusznemu w wojsku i szczepieniami ochronnymi przeciw durowi brzusznemu i przeciw cholerze, dezynfekcją parową („Voenno-Medicinskij Žurnal” 1892, 1897), odżywianiem chorych konserwami, konserwowaniem mięsa, oceną przydziałów żywnościowych w wojsku, urządzaniem Działu Opatrunkowego Fabryki Zaopatrzeń Wojskowo-Sanitarnych (Pet. 1894) oraz samą Fabryką i jej znaczeniem dla armii (Pet. 1903). Po powrocie do Polski R. ogłosił kilka prac m. in. Krótkie streszczenie warunków, jakim odpowiadać powinny produkty spożywcze w wojskowych zakładach leczniczych („Lekarz Wojsk.” 1927), Krótki zarys towaroznawstwa materiałów żywnościowych (W. 1928), Technologia żywności (W. 1933 l–II), Namiastki herbaty i ich wyrób („Lekarz Wojsk.” 1937). Kilku uczniów R-ego (E. Szypelewski, Leon Padlewski i Kazimierz Karaffa-Korbutt) objęło katedry bakteriologii i higieny. R. zmarł w Warszawie 11 II 1939, został pochowany 13 II na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (obecnie Komunalny), kwatera A-19-5. Był odznaczony orderem Polonia Restituta.

Z małżeństwa z Aleksandrą z Buchmanów R. dzieci nie miał.

 

Konopka, Pol. bibliografia lek., IX; Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Peretiatkowicz-Sobeski, Współcz. kultura pol.; Rocznik Lekarski RP, W. 1936, toż W. 1938; – Karaffa-Korbutt K., Jan Antoni Rapczewski, „Lekarz Wojsk.” T. 11: 1928 nr 3–4 s. 193–201 (fot., spis prac); – „Arch. Hist. Med.” T. 29: 1966 nr 4 s. 458; „Kur. Warsz.” 1939 nr 43 s. 22 (klepsydra); – Arch. Państw. w L.: Akt urodzenia; CAW: KZ 25-115; Gł. B. Lek.: Zbiory specjalne, Akta Izby Lekarskiej Warszawsko-Białostockiej.

Teresa Ostrowska

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.