INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan August Kisielewski  

 
 
1876-02-08 - 1918-01-29
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kisielewski Jan August, pseud. Olch August (1876–1918), dramatopisarz. Ur. 8 II w Rzeszowie, syn Augusta, zubożałego ziemianina, nauczyciela tańca, i Józefy z Szałajków, nauczycielki. Jednym z jego braci był Zygmunt, przyszły literat, który w autobiograficznej powieści „Poranek” (1927) odtworzył wspólne dzieciństwo (Jan August występuje tam jako Sławek). Do gimnazjum uczęszczał K. w Rzeszowie, a potem w Tarnowie, skąd w r. 1894 jako uczeń klasy szóstej został wydalony za wygłoszenie patriotycznego odczytu z okazji setnej rocznicy powstania kościuszkowskiego. W t. r. zmarła matka K-ego. Za odziedziczony po niej niewielki spadek wyjechał do Wiednia i przebywał tam przez rok. Silny wpływ wywarło na nim wiedeńskie życie literackie i teatralne. Po wyczerpaniu się pieniędzy K. powrócił do Krakowa. Zarabiał na życie pracą kopisty w kancelarii adwokackiej, poza tym uczęszczał jako wolny słuchacz na UJ. Należał wówczas do «Zjednoczenia», radykalnej organizacji akademickiej, związanej z ruchem socjalistycznym.

W czerwcu 1897 r. K. nadesłał do Warszawy na konkurs dramatyczny „Kuriera Warszawskiego” rękopisy swoich dwóch pierwszych dramatów: Pariasa oraz dylogii W sieci. Na konkursie tym, rozstrzygniętym 5 XII 1898 r., W sieci uzyskało jedno z wyróżnień. Prapremiera tej sztuki, która odbyła się w Krakowie 31 I 1899 r., w reżyserii Tadeusza Pawlikowskiego, ze znakomitą Wandą Siemaszkową w roli «szalonej Julki», stała się głośnym wydarzeniem teatralnym. W t. r. W sieci ukazało się w druku (Kr. 1899, objętość 603 strony). Ponadto 23 III 1899 r. następny dramat K-ego, Karykatury, zdobył trzecią nagrodę na Konkursie im. Paderewskiego (prapremiera w Krakowie 8 IV 1899). Zarówno W sieci, jak i Karykatury zostały w ciągu kilku najbliższych lat wystawione we wszystkich ważniejszych polskich teatrach, wszędzie zdobywając ogromne powodzenie. Uznano je powszechnie za objawienie się wielkiego talentu dramatopisarskiego. Jednak już następny dramat K-ego, Sonata (prapremiera w Krakowie 28 X 1899), był zapowiedzią zbliżającego się kryzysu. Praca nad rozpoczętym w r. 1903 dramatem Komedia miłości i cnoty nie wyszła poza ciekawie się zapowiadający akt pierwszy (opublikowany pośmiertnie w „Maskach” 1918 z. 32–6).

W końcu 1899 r. wystąpiły u K-ego pierwsze objawy manii prześladowczej, która – wraz z chorobliwą manią wielkości – miała w niedługim czasie doprowadzić do całkowitego zakłócenia jego równowagi umysłowej. W l. 1899–1903 K. parokrotnie przebywał w Paryżu, gdzie bezskutecznie zabiegał o wystawienie W sieci i Karykatur we francuskich teatrach (podobnie, jak nieco później w berlińskich). W r. 1901 poślubił w Paryżu Julię Krzymuską. Korzystając ze zdobytego w Polsce rozgłosu, K. przystąpił do sporządzenia zbiorowego wydania wszystkich swych ukończonych dramatów (poza debiutanckim Pariasem, nigdy nie drukowanym ani nie wystawionym w teatrze). Ukazały się one w l. 1902–3, wraz z esejem O teatrze japońskim (napisanym pod wpływem występów w Paryżu teatru japońskiego ze słynną aktorką Sada Yacco), nakładem Tow. Wydawniczego we Lwowie. Seria ta przyniosła w pięciu tomikach pierwsze książkowe wydanie Karykatur i pierwodruk Sonaty. Natomiast wydaną już uprzednio dylogię W sieci K. rozbił obecnie na dwie samodzielne sztuki, zatytułowane W sieci i Ostatnie spotkanie, i opublikował je w dwóch odrębnych woluminach. Tekst obydwóch części dylogii, wydatnie skrócony i przystosowany dzięki temu do wymagań jednowieczorowych spektakli, został określony jako «wydanie sceniczne» – i rzeczywiście począwszy od r. 1903 W sieci było grywane w teatrach wyłącznie według tego właśnie wydania.

W r. 1905 K. był inicjatorem artystycznego kabaretu w Krakowie w kawiarni Michalika – «Zielony Balonik» – i był jego pierwszym konferansjerem (przemówienie inauguracyjne 7 X). W r. n. przeniósł się do Warszawy i rozwinął działalność polityczną, nawiązując współpracę z obozem Narodowej Demokracji. Z kolei wyjechał do Lwowa, gdzie przez kilka miesięcy był recenzentem teatralnym „Słowa Polskiego”. Z tym okresem jego działalności wiąże się wydanie dwóch tomów studiów i recenzji literacko-teatralnych: Panmusaion (Lw. 1906) i Życie dramatu (Lw. 1907). Współpraca ze „Słowem Polskim” została zerwana na skutek nadmiernej, wyraźnie psychopatycznej drażliwości K-ego. Po powrocie do Warszawy współpracował z „Gońcem Porannym i Wieczornym”. Na początku 1910 r. nastąpił gwałtowny rozwój choroby umysłowej K-ego. Przez ostatnie lata życia pisarz przebywał przeważnie w klinikach i sanatoriach. Pozostawał na utrzymaniu żony, która zajmowała się pracą pedagogiczną. Zmarł 29 I 1918 r. w Szpitalu Św. Jana Bożego w Warszawie. Pozostawił córkę Różę, zamężną Zawadzką.

K. pozostał w naszej literaturze jako autor swoich dwóch najlepszych dramatów, W sieci i Karykatur. Pisarza pasjonowały w nich, w sposób znamienny dla ówczesnej epoki, problemy sztuki i artysty, przy czym stosunek do tych problemów uległ w obydwóch dramatach znamiennej ewolucji. W sieci sytuacja była całkowicie jednoznaczna. Podstawowym założeniem konstrukcyjnym tego dramatu był podział społeczeństwa ludzkiego na apoteozowanych artystów i godnych jedynie pogardy «filistrów». W części drugiej dylogii W sieci sytuacja pozornie pozostawała bez zmian, dychotomiczny podział na artystów i «filistrów» nadal obowiązywał. Jednak autorowi nie bardzo się tutaj udało narzucenie czytelnikowi własnej interpretacji przedstawionych w utworze wydarzeń, w wyniku czego ich obiektywna wymowa zmierzała w kierunku pewnej rehabilitacji «filistrów» i równocześnie pewnej degradacji artystów. Radykalnej zmianie sytuacja uległa dopiero w Karykaturach. Z przeciwstawienia artysta-«filister» nie pozostało tu już ani śladu. Oceniający tytuł Karykatury obejmował nie tylko mieszkańców saloniku mieszczańskiego, ale również i środowisko studencko-artystycznej cyganerii. Struktura artystyczna W sieci i Karykatur stanowiła charakterystyczny dla literatury okresu Młodej Polski przykład połączenia elementów naturalistycznych i modernistycznych. Obydwa najlepsze dramaty K-ego, pomimo wielu błędów technicznych wynikających z braku doświadczenia pisarskiego u młodego autora, odznaczają się wielkim wyczuciem sceny i bogactwem świetnych ról. Toteż należą do dziś niewątpliwie do najbardziej żywotnej części młodopolskiej dramaturgii.

 

Rysunek Wyspiańskiego z r. 1899 (reprod.: „Życie” 1899 nr 19–20); Portrety Edvarda Loevy z r. 1901 i Ignacego Protaszewicza z r. 1903 (reprod.: „Wiad. Liter.” 1938 nr 19); Rysunek Vlastimila Hofmana z r. 1913 (reprod.: „Maski” 1918 z. 32); – Korbut (mszp. nowego wyd. w IBL PAN); – Chmielowski P., Dramat polski doby najnowszej, Lw. 1902 s. 100–10; Czachowski K., Krzyk życia sprzed lat trzydziestu, „Świat” 1933 nr 21; Dębicki Z., Portrety. S. 2., W. 1928 s. 99–113; Dobrowolski H., Frančić M., Konarski S., Postępowe tradycje młodzieży akademickiej w Krakowie, Kr. 1962; Grzymała-Siedlecki A., J. A. K., „Warszawianka” 1925 nr 101 i n.; Helsztyński S., J. A. K. i S. Przybyszewski w 1901 r., „Ruch Liter.” 1937 nr 6; tenże, Portret Jana Augusta po latach czterdziestu, „Wiad. Liter.” 1938 nr 5 (fot.); tenże, W sieci, „Wiad. Liter.” 1938 nr 19 (fot.); Jakubowski J. Z., Narodziny dramaturga, „Kur. Liter.-Nauk.” 1934 nr 51; tenże, Postaci w dramatach J. A. K-ego, „Prace Polon.” 1939 s. 191–205; tenże, Wstęp do nowego wydania W sieci i Karykatur, W. 1956; Kisielewska J., Dokumenty, „Wiad. Liter.” 1930 nr 15; Kisielewski Z., Poranek, W. 1927 passim; Makuszyński K., Tragiczna postać sztuki polskiej, „Kur. Warsz.” 1935 nr 69; Płomieński J., Dzieje dramatycznej twórczości J. A. K-ego, P. 1922; Schröder A., J. A. K., „Gaz. Lwow.” 1918 nr 47; Taborski R., Trzech dramatopisarzy modernistycznych, W. 1965 s. 68–101; – Lorentowicz J., Połamane skrzydła. Spojrzenie wstecz, Kr. 1957 s. 86–94; Przybyszewski S., Moi współcześni. Wśród obcych, W. 1930 s. 133–40.

Roman Taborski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Julia Kisielewska

1874 - 06.1943 pedagog
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Ksawery Dunikowski

1875-11-24 - 1964-01-26
rzeźbiarz
 

Edmund Joachim Szalit

1884-02-15 - 1915-11-07
prawnik
 

Mieczysław Radwan

1889-04-05 - 1968-01-30
założyciel muzeum
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Witold Klemens Ignacy Paulus

1892-06-14 - 1973-09-24
ksiądz
 

Olgierd Pożerski

1880-12-08 - 1930-08-23
generał dywizji WP
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.