INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Baptysta Renard h. własnego  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Renard Jan Baptysta h. własnego (ok. 1682–1746), starosta tyszowiecki, stolnik nurski, dowódca gwardii kor., generał saski. Ur. w Warszawie, był synem Andrzeja, kupca hamburskiego (wg L. Piotrowskiego, pochodzącego być może z rodziny żydowskiej), który osiedlił się w Polsce i przeszedł na katolicyzm, bratem Benedykta (zob.) i metresy króla Augusta II (o imieniu Anna Katarzyna lub Angelica) matki Anny Orzelskiej. (zob.).

R. rozpoczął służbę w wojsku kor. w okresie, kiedy dzięki jego siostrze cała rodzina cieszyła się względami Augusta II (a więc zapewne ok. 1707 r.); szybko awansował i w l. 1715–16 w walkach z konfederacją tarnogrodzką występował w saskiej armii jako podpułkownik; brał m. in. udział w zajęciu Zamościa 28–30 XII 1715. Zapewne w r. n. został mianowany generalnym adiutantem i pułkownikiem w regimencie gwardii kor., a także otrzymał funkcję generalnego kwatermistrza, którą pełnił co najmniej do połowy lat trzydziestych. Przed r. 1719 ożenił się z Marią Teresą, prawdopodobnie z domu Waldstein, być może jedną z siostrzenic Jakuba Henryka Flemminga (wg Siebmachera to ojciec R-a Andrzej był ożeniony z Teresą hrabianką Waldstein, co zapewne jest nieporozumieniem). W r. 1720 R. wraz z bratem Benedyktem i siostrą Anną Katarzyną otrzymał od Augusta II dziedziczny tytuł barona z własnym herbem. Na sejmie grodzieńskim 1726 r. R. został za rekomendacją hetmanów kor. dopuszczony do szlachectwa polskiego. W r. 1727 rekomendowali go do łaski królewskiej posłowie ziemi nurskiej. Był potem R. kolejno: cześnikiem (nominacja 11 VI 1729), podczaszym (mianowany 17 VI 1736), a wreszcie stolnikiem nurskim (mianowany 13 VIII 1744); z tego ostatniego urzędu zrezygnował w t. r. na rzecz syna Andrzeja. Na sejmikach się nie udzielał. R. był także star. tyszowieckim (1732), dzierżawił ponadto bogatą ekonomię malborską (1731). Brał udział w kampamentach pod Mühlberg–Zeithain (1730) i pod Warszawą (1732), gdzie był oficerem służbowym.

Śmierć króla i wyjazd Orzelskiej nie przeszkodziły karierze R-a. W wojnie sukcesyjnej polskiej walczył po stronie Sasów, od r. 1734 jako generał-major. W czerwcu t. r. uczestniczył w Oliwie w radzie proaugustowskiej konfederacji warszawskiej. W styczniu 1735 otrzymał polecenie badania skarg na wojska saskie w Polsce. W l. 1737–9 brał udział w wojnie austriacko-tureckiej, najpierw pod gen. Aleksandrem Sułkowskim, później gen. Fryderykiem Augustem Rutowskim, a wreszcie po śmierci gen. lejtnanta v. Stütterheima z końcem 1738 r. objął dowództwo nad saskim korpusem posiłkowym, wówczas w sile 5500 ludzi, i kierował jego działaniami w Banacie i Siedmiogrodzie aż do podpisania pokoju w Belgradzie we wrześniu 1739. Za kampanię turecką R. otrzymał saski order Św. Henryka i stopień generała–lejtnanta (1739). W początkowej fazie wojny o sukcesję austriacką, zanim August III zdecydował się wystąpić przeciw sankcji pragmatycznej, i kiedy zamyślano w Dreźnie o prewencyjnym uderzeniu na Prusy siłami koalicji złożonej z wojsk saskich, hanowerskich, heskich i angielskich, R. w poł. kwietnia 1741 opracował plan ataku na stojący w Prusach korpus księcia von Anhalt. Plan ten przedstawiono odpowiednim ministrom i rozesłano na dwory rosyjski i angielski, jednak antypolskiej koalicji nie udało się zawiązać. W sierpniu 1741 R. otrzymał od Augusta III tytuł hrabiowski z (odmiennym) herbem Renard. Po przystąpieniu Saksonii do koalicji przeciw Marii Teresie, 10 X 1741 we Frankfurcie omawiał R. z francuskim marszałkiem Ch. L. de Belle-Isle termin rozpoczęcia przez saską armię działań; z początkiem listopada dowodząc awangardą tych wojsk wkroczył do Czech. Odznaczył się w szturmie Pragi (25/26 XI), gdzie kierował głównym atakiem 5 tys. Sasów na Bramę Karola. Podążył później z armią saską na Morawy i w pierwszych miesiącach 1742 r. kursował między Igławą i Znojmem, usiłując – bez większego powodzenia – zapewnić współdziałanie wojsk saskich gen. Rutowskiego z Fryderykiem II. W kwietniu 1742 oddziały saskie wycofały się do Litomierzyc, a następnie po podpisaniu austriacko-pruskiego pokoju we Wrocławiu (lipiec 1742) przeszły do Saksonii. Podczas zimowej kampanii 1741/2 R. opiekował się szesnastoletnim Aleksandrem Poniatowskim i donosił o jego postępach ojcu Stanisławowi.

W r. 1743 R. stał z wojskiem w ekonomii brzeskiej i w razie spodziewanej śmierci kanclerzyny lit. Anny z Sanguszków Radziwiłłowej (zm. 1746) miał z rozkazu komisji skarbowej zajechać i rewindykować dla ekonomii klucze maleczycki i kijowiecki. Wiosną 1744 stronnictwo dworskie w Warszawie, planując powiększenie armii, zamierzało oddać większość nowych oddziałów pod dowództwo R-a, wówczas szefa saskiej gwardii przybocznej. Do aukcji wojska jednak nie doszło, a R. w t. r. w związku z wybuchem tzw. drugiej wojny śląskiej pociągnął z Polski do Saksonii. Dołączył stamtąd do saskiej armii w Czechach, która tym razem pod dowództwem ks. J. A. von Weissenfels wspomagała sprzymierzoną z Saksonią Austrię. R. brał udział w kampanii w Czechach i na Śląsku, był ranny w przegranej bitwie pod Dobromierzem (Hohenfriedberg, 4 VI 1745). Od 24 VII do 17 VIII, podczas nieobecności ks. Weissenfels, sprawował naczelne dowództwo nad saskim korpusem posiłkowym, awansował wówczas na generała piechoty. Kiedy podzielono saski korpus na trzy części i dwie z nich wysłano do Saksonii, bezpośrednio zagrożonej przez Prusy, R. wyruszył z drugą «dywizją»; pod Dreznem stanął w poł. września. W październiku wraz z całą armią przebywał w obozie pod Lipskiem. W listopadzie część sił zgromadzono w pobliżu Drezna, R. zaś z dużym korpusem obserwacyjnym otrzymał zadanie osłony Lipska przed pruskimi wojskami ks. L. von Anhalt-Dessau. Gdy jednak Prusacy korzystając z dwukrotnej przewagi liczebnej natarli 29 XI spod Halle, R. nie zdecydował się przeciwstawić im swego korpusu i po drobnych potyczkach kawalerii wycofał się na wschód do Grimma, co doprowadziło do zajęcia Lipska przez Prusaków (30 XI). Dn. 4 XII R. połączył się z resztą sił saskich na południowy wschód od Drezna. W bitwie pod Kesselsdorf (15 XII) dowodził dwoma regimentami piechoty w centrum pierwszej linii. Po klęsce schronił się w Czechach, a następnie przebywał na kuracji w Cieplicach. Ciężko chory wrócił do Drezna 27 I 1746.

Szczegóły kariery R-a oraz jego rola na dworze w związku z Orzelską pozostają nieznane; informacje współczesnych są sprzeczne. Był R. związany, przynajmniej początkowo, z Warszawą. Władał językiem polskim, wspierał tamtejsze kolegium jezuitów. Cieszył się zaufaniem obu Wettynów i był chyba zdolnym i energicznym oficerem. Niepowodzenia wojskowe jakie ponosił były wówczas częstym udziałem polsko-saskiej armii. «Oddanie Lipska» w r. 1745, za które krytykują R-a dawniejsi historycy, nie wydaje się błędem; ten sam pruski korpus, przed którym ustąpił R., pobił rychło pod Kesselsdorfem całą armię saską, wspomaganą jeszcze przez Austriaków. R. zmarł 14 II 1746 w Dreźnie; został pochowany na cmentarzu katolickim na przedmieściu Friedrichstadt.

R. był żonaty z Marią Teresą z Dryonów (Drionów), z którą miał trzech synów: dwóch młodo zmarłych (przed 1720) oraz Andrzeja.

Andrzej (ochrzczony 21 XI 1721 w Warszawie – zm. 14 II 1800 w Opawie) w r. 1732 uczył się w warszawskim kolegium jezuitów i osiągnął później w saskim wojsku stopień generała-lejtnanta. Odznaczył się podczas wojny siedmioletniej walcząc wraz z czterema saskimi regimentami przy armii austriackiej. Dowodził regimentem lekkiej jazdy; otrzymał order Św. Henryka (1769). Z ramienia dworu saskiego obserwował sytuację polityczną w czasie konfederacji barskiej, korespondował m. in. z bpem Adamem Krasińskim. Miał folwark Zabrodzie w ziemi nurskiej (1758) oraz wielkie majątki na Śląsku. Od r. 1744 był stolnikiem nurskim; zrezygnował z tego urzędu w r. 1754, obejmując star. różańskie.

 

Estreicher, XXVI 245; Boniecki, V; Niesiecki; Ostrowski J., Księga herbowa rodów polskich, W. 1897–1900 III; [Piotrowski L.] Korwin L., Szlachta neoficka, Kr. 1939 II 217–18; Siebmacher, Wappenbuch, indeks; – Der Antheil der Kurfürstl. Sächsischen Truppen an der Erstürmung von Prag 25.–26. November 1741, Kriegsgeschichtliche Einzelschriften, Hrsg. vom Grossen Generalsstabe, Berlin 1889 VII; Bartoszewicz J., Szkice z czasów saskich (Kampament w Warszawie 1732), Kr. 1880; tenże, Znakomici mężowie polscy XVIII w., Pet. 1856 II (Anna Orzelska); Benda J., Kampamenty Jana Chrystiana Mocka, „Muzealnictwo Wojsk.” R. 2: 1964 s. 330; Grünhagen C., Das Corps des Fürsten von Anhalt im ersten schlesischen Kriege, „Neues Archiv für Sächsische Geschichte und Altertumskunde” T. 1: 1880; Krell A., Herzog Johann Adolf II von Sachsen-Weissenfels als sächsischer Feldmarschall, mit besonderer Berücksichtigung des zweiten Schlesischen Krieges, Greifswald 1911 s. 102, 107–21, 126–7, 136–41; Die Kriege Friedrichs des Grossen, Hrsg. vom Grossen Generalsstabe, Berlin 1893–5 II 206, 214–16, III 35–7, 191–3; Orlich L., Geschichte der schlesischen Kriege, Berlin 1841 s. 305–6, 327; Petroff B., Die Politik Friedrich Augusts II von Sachsen, Königs von Polen, während des Türkenkrieges 1736–39, Leipzig 1902 s. 25; Skibiński M., Europa a Polska w dobie wojny o sukcesję austriacką w l. 1740–1745, Kr. 1912–13; Stańczak E., Kamera saska za czasów Augusta III, W. 1973 s. 77; Szenic S., Królewskie kariery warszawianek, W. 1971 s. 83, 87, 89; Major Winkler, Die Kriegsereignisse bei der sächsischen Armee in Böhmen in den Jahren 1741 und 1742, „Archiv für die sächsische Geschichte” T. 8: 1870; tenże, Die Mobilmachung im Jahre 1740 u. 1741…, tamże T. 7: 1869; – Friedrich der Grosse, Politische Correspondenz, Berlin 1879 II, III; Korespondencja Józefa Andrzeja Załuskiego 1724–1736, Wr. 1967 V; Vol. leg., VI 452; – „Genealogisch-Historische Nachrichten” 1741, 1742, 1745, 1746 (m. in. nekrolog s. 659–62); „Der Genealogische Archivarius” 1734, 1735; – AGAD: Metryka Kor. t. 225 k. 1-2, t. 252 k. 33–35, Sigillata t. 19 k. 186, t. 20 k. 209, 255, t. 25 k. 39v., 155v., 164v.; B. Czart.: Korespondencja Sieniawskich rkp. 5929; B. Narod.: rkp. 3223, 3231; B. PAN w Kr.: rkp. 8335 k. 199–200; Rękopisy w archiwum drezdeńskim (nie wykorzystane); – Bibliografia dotycząca Andrzeja R-a: Siebmacher, Wappenbuch; – Konopczyński W., Konfederacja barska, W. 1936; Weber K., Zur Geschichte des sächsischen Hofes und Landes unter Friedrich August III, „Archiv für die sächsische Geschichte” T. 8: 1870 s. 36–7; – „Fortgesetzte Neue Genealogisch-Historische Nachrichten” 1768, 1769; – AGAD: Sigillata t. 27 k. 440; B. Czart.: rkp. 832; – Paraf. Katedry św. Jana w W.: Księga chrztów 1720–1725 k. 107, 172 (dot. syna Andrzeja); Płyta nagrobna syna Andrzeja na zewnętrznej ścianie katedry w Opawie.

Marek Zgórniak

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Andrzej Morsztyn (Morstin)

1621-06-24 - 1693-01-08
poeta
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.