INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Dobrogost (Bonawentura) Krasiński na Krasnem, h. Ślepowron      Jan Dobrogost Krasiński, +1717, Wojewoda Płocki. Fragment portretu pędzla Palloniego, plik z Wikipedii, obraz w Wilanowie.

Jan Dobrogost (Bonawentura) Krasiński na Krasnem, h. Ślepowron  

 
 
Biogram został opublikowany w 1970 r. w XV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Krasiński Jan Dobrogost (Bonawentura) na Krasnem, h. Ślepowron (zm. 1717), wojewoda płocki. Był synem Jana Kazimierza (zob.) i Urszuli Grzybowskiej, kasztelanki lubelskiej. Studiował w r. 1656 w Groningen w Holandii, a w r. 1658 w Orleanie we Francji. W r. 1660 otrzymał od ojca starostwo łomżyńskie (z którego zrezygnował w 1668), w 1668 nadto przasnyskie, nowomiejskie i warszawskie, a przed r. 1680 jeszcze sztumskie. W l. 1663–7, a więc w okresie wojen polsko-rosyjskiej i polsko-tatarskiej, pieszy regiment K-ego cudzoziemskiego autoramentu, złożony z 250 do 600 ludzi, działał w Białej Cerkwi na Ukrainie (zwinięty z końcem 1668). W r. 1665 występował K. jako pułkownik królewski. Jeszcze przez Jana Kazimierza został mianowany w r. 1668 referendarzem kor. K. rozpoczął działalność publiczną na sejmikach mazowieckich. W l. 1664, 1673 i 1678 marszałkował sejmikowi generalnemu mazowieckiemu; posłował na sejmy: 1668, 1673, 1674, 1676, 1678. Brał udział we wszystkich elekcjach królów swego czasu w l. 1669, 1674 i 1697. W r. 1668 podpisał generalną konfederację jako referendarz kor. oraz starosta warszawski, przasnyski i nowomiejski, z zastrzeżeniem praw Kościoła i Mazowsza, ale i protestacji przeciw innowiercom; został też wówczas powołany do rady przy prymasie Mikołaju Prażmowskim. W r. 1669 urządzał jako starosta warszawski pole elekcyjne między Warszawą a Wolą, w pobliżu Stawek, rezydencji prymasa, a na polecenie marszałka w. kor. Jana Sobieskiego nawet przygotował swą francuską orkiestrę, teatr i balet. Dopuścił się wówczas K. dużego wykroczenia, nie dopuszczając 23 V 1669 r. generalnego sądu kapturowego do zamku warszawskiego. Marszałek w. kor. J. Sobieski sprowadził więc sędziów kapturowych do swego mieszkania, a K-ego pozwał przed sąd, który go skazał na dwie niedziele wieży i 200 zł grzywny. Tłumaczenia K-ego nie zyskały uznania w oczach szlachty, która o mało go nie rozsiekała. Po elekcji złożył K. w darze królowi Michałowi 20 000 talarów. W tym czasie popadł w konflikt z woj. krakowskim Aleksandrem Lubomirskim, któremu sejm przyznał trzy place na terenie starostwa warszawskiego; K. jako starosta sprzeciwił się tej decyzji i rozrzucił znaki rozgraniczające te parcele, wywołując protest sejmiku proszowskiego 22 I 1670 r.

W r. 1671 K. wziął udział w kampanii ukraińskiej hetmana J. Sobieskiego na czambuły tatarskie z regimentem piechoty w sile ok. 200 ludzi, a potem w r. 1672 przeciw Turkom i Tatarom. Na sejmach 1672 r. nalegano, by K. mógł uzyskać pokwitowanie rozliczenia rachunków po śmierci swego ojca, podskarbiego w. kor. W niebezpiecznej chwili dla Rzpltej latem 1672 r. skierował swój regiment do zagrożonego przez Turków Kamieńca Podolskiego. Podobnie pod Chocimiem stawił regiment pieszy po 250 ludzi starego i nowego zaciągu, pod dowództwem płka Jerzego Bokuma. W l. 1673–6 sprawował zwierzchnictwo nad chorągwią kozacką dowodzoną bezpośrednio przez porucznika Zberkowskiego w sile 70–80 koni. W r. 1674 podpisał kolejną generalną konfederację i wszedł do komisji przy boku nowego prymasa Kazimierza Floriana Czartoryskiego. Na konwokacji 1674 r. składał kondolencję królowej Eleonorze oraz domagał się kary na żołnierzy za nieobecność w obozie i za wyrządzone szkody w jego starostwie warszawskim i ekonomiach królewskich. W r. 1677 występował K. – referendarz kor. – jako członek komisji królewskiej dla zbadania oraz rewizji praw i przywilejów Gdańska w sporze jego ordynków z katolikami.

K. zawsze należał do zaufanych przyjaciół króla Jana III, a jako stronnik francuskiej orientacji był zwolennikiem wzmocnienia władzy królewskiej. Pomaszerował z królem z własną chorągwią husarską pod Wiedeń, walczył pod Strzygomiem (dziś Esztergom). Zawiedziony w swych staraniach o krzesło wojewody pomorskiego po Władysławie Denhoffie (zm. 7 X 1683), zamierzał opuścić szeregi, głośno narzekając na majdanie obozowym, że «most budują na to bez Dunaj, aby nas poprowadzić na Budę i tam nas pogubić». Dopiero jesienią 1688 r. (między 20 VII a 1 XI) został K. wojewodą płockim. Jako senator pełnił różne obowiązki, np. w r. 1690 został wysłany do Królewca dla potwierdzenia z nowym elektorem brandenburskim Fryderykiem traktatów welawsko-bydgoskich z r. 1657. W l. 1693–6 był dowódcą chorągwi husarskiej w sile 80–120 koni oraz w l. 1683–1702 regimentu pieszego cudzoziemskiego autoramentu (poddanego bezpośredniemu zwierzchnictwu najpierw Zórawińskiego, a w l. 1690–6 ppłka Hundorffa), w sile 260 do 300 ludzi; piechota ta wzięła udział w wielkiej wojnie północnej. K. zawsze dbał o swe starostwo warszawskie. W r. 1693 w obecności obojga królestwa rozgraniczał tereny (nowej dzielnicy) Marymontu od starostwa warszawskiego; t. r. interesował się też brukowaniem Warszawy i zabiegał o czystość stolicy. Do ostatnich chwil życia Jana III cieszył się K. jego łaską i zaufaniem, przebywał na dworze i stale towarzyszył królowi. W r. 1699, już przy boku króla Augusta II, pełnił K. funkcję komisarza do traktatów z elektorem brandenburskim o Elbląg, a w 1710 uczestniczył w walnej radzie warszawskiej (od 6 II). Dn. 29 III przemawiał za potrzebą znajomości praw i obowiązków przez ministrów Rzpltej, a zwłaszcza hetmanów.

K. posiadał liczne dobra w pow. przasnyskim (Chodupie, Ślaz, Łozyny), ziemi przemyskiej (Dobromil), w ziemi ciechanowskiej (Raki), w pow. rypińskim (Okalewo), stale dokupując nowe majątki. Dla wszystkich dóbr prowadził K. systematyczne księgi rachunkowe i zakładał starannie utrzymywane archiwa dominialne. W Warszawie wzniósł w l. 1682–95 wspaniały pałac, zwany odtąd pałacem Krasińskich, przy którego budowie współpracowali tego rodzaju mistrzowie architekci, jak Izydor Affaita, Józef Szymon Bellotti, Maderni, Andrzej Schlüter i Tylman z Gameren. Pałac ten, za którym K. założył wspaniały ogród, nierzadko oglądał królewskich gości, a jego wyposażeniu i oprawie architektonicznej dodawał świetności liczny dwór, nadworna orkiestra, która «dziwnie dobrze przedstawiała balety, teatra i maryonety» (Sobieski). Zafascynowany modą zachodnią, nosił się K. po francusku, główne funkcje na jego dworze pełnili Francuzi. Swoim artystycznym i kulturalnym ambicjom dawał K. nadto wyraz gromadząc liczne dzieła sztuki, obrazy znanych mistrzów włoskich i holenderskich (Rubens, Rembrandt), galerię portretów rodzinnych oraz zasobną bibliotekę (w Warszawie i w Krasnodworze k. Węgrowa), w której zebrał niemal jedynie książki obcojęzyczne.

K. ożenił się w r. 1667 najpierw z Teresą Chodkiewiczówną, kasztelanką wileńską. Huczne wesele było przedmiotem zainteresowania wielu pamiętnikarzy. Chodkiewiczówna zmarła w r. 1672. W lutym 1680 r. ożenił się K. z Jadwigą Teresą Jabłonowską, wojewodzianką ruską, zmarłą w r. 1692. Z pierwszej żony miał czterech synów: Stanisława Bonifacego (zm. 1717) oraz Jakuba, Kazimierza i Jana, zmarłych w młodości. Z drugiej żony miał córkę Ewę, zmarłą młodo. K. zmarł w r. 1717 (przed 18 III) i został pochowany w swoim dziedzicznym Węgrowie na Podlasiu, gdzie ufundował kościół i klasztor reformatów; odbudował także, zapewne wg projektu Tylmana z Gameren, kościół parafialny, w którym polichromię wykonał M. Palloni.

 

Portrety w kościele paraf. i kościele poreformackim w Węgrowie, w Muz. Narod. w W.; Reprod. portretów i informacje ikonograficzne: Katalog zabytków sztuki w Polsce, T. 10: Województwo warszawskie, Z. 26: Powiat węgrowski, W. 1964; Portrety osobistości polskich… w pałacu w Wilanowie. Katalog, W. 1967; Ruszczycówna J., Portrety Krasińskich w Muzeum Narodowym w Warszawie, „Roczn. Muz. Narod. w W.” T. 10: 1966 s. 234–42; – Estreicher, XVIII 153–4, 366, 657, XX 231–2, XXIV 31, XXVII 289, XXXIII 209, 294, 295; Boniecki; Dworzaczek, Genealogia; Niesiecki, I 197, V 371; Uruski; Żychliński, XII 204–5, XVII 224, XVIII 165; – Brückner A., Taniec Rzeczypospolitej Polskiej, „Przegl. Pol.” T. 133: 1899 s. 229–30; Cieślak E., Walki społeczno-polityczne w Gdańsku w II połowie XVII w., Gd. 1962; Gierowski J. A., Sejmik generalny księstwa mazowieckiego, Wr. 1948; Jaworski M., Kampania ukrainna Jana Sobieskiego w 1671 r., Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1965 XI cz. 1 s. 130; Korzon T., Dola i niedola Jana Sobieskiego, Kr. 1898 I 528, II 181, 192, 235; Krasiński H. A., Linia ukraińska hr. Krasińskich, Wil. 1929, tabl. geneal.; Wimmer J., Materiały do zagadnienia organizacji i liczebności armii kor. w l. 1660–1667, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1960 VI cz. 1; toż, w l. 1673–1679, tamże, W. 1961 VII cz. 2; toż, w l. 1683–1689, tamże, W. 1962 VIII cz. 1; toż w l. 1690–1696, tamże, W. 1963 IX cz. 1; tenże, Wojsko polskie w II połowie XVII w., W. 1965; tenże, Wojsko Rzeczypospolitej w dobie wojny północnej, W. 1956; Załęski, Jezuici, IV 1653; Zieliński R., Chronologia senatorów płockich, „Notatki Płockie” Z. 8: 1958 s. 39; – Akta sejmikowe woj. krak., III, IV; Diariusz J. A.Chrapowickiego, W. 1845 s. 113, 114; Diariusz walnej rady warszawskiej z r. 1710, Wyd. R. Mienicki, Wil. 1928; Giżycki G., Żal serdeczny albo serce… J. B. K-ego, W. 1717; Inwentarze pałacu Krasińskich później Rzeczypospolitej, Wyd. I. T. Baranowski, W. 1910; Listy Jana Sobieskiego do żony Marii Kazimiery, Wyd. A. Z. Helcel, Kr. 1860 s. 406, 408; Pamiętniki hist., Wyd. L. Hubert, W. 1861 I 131, 133; Pasek J., Pamiętniki, Wyd. J. Czubek, Kr. 1929; Pisma do wieku i spraw J. Sobieskiego, Wyd. F. Kluczycki, Kr. 1881; Relacja wyprawy wiedeńskiej z 1683 r. (przypuszczalne autorstwo J. D. Krasińskiego), Wyd. O. Laskowski, „Przegl. Hist. Wojsk.” (W.) T. 2: 1930; Sarnecki K., Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego. Diariusz i relacje z l. 1691–1696, Oprac. J. Woliński, Wr. 1958; Sobieszczański F. M., Warszawa, Oprac. K. Zawadzki, W. 1967 II; Vol. leg., IV 1038, 1065, V 30, 46, 102, 212, 245, 280, 310, 352, 371, 723, 772, 840, 845, 847, 932, 983, VI 32, 99; Załuski A. Chr., Epistolae, Brunsbergae 1710 I p. II, 1062, 1063; – Zakł. Dok. IH PAN w Kr.: Kartoteka Komitetu Źródeł do Dziejów Życia Umysłowego Polski.

Adam Przyboś

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Wydżga

ok. 1610 - 1685-09-06
prymas Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Piotr II Rohde (Rode)

1 poł. XVII - po 1689
złotnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.