INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Hadus  

 
 
ok. 1485 - XV w.
 
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Hadus (Hadelius) Jan (ur. ok. 1485), wędrowny poeta i humanista niemiecki, przez pewien czas bawiący w Krakowie. Pochodził z kraju Hadeln w dolnej Saksonii, od którego przybrał sobie nazwisko Hadecke, zlatynizowane następnie na Hadus lub Hadelius. Długoletnią i awanturniczą karierę uniwersytecką rozpoczął w r. 1507 od Lipska, gdzie kształcił się pod kierunkiem Ryszarda Sbrulliusa, wraz z którym przeniósł się następnie w r. 1508 do Wittenbergi, aby po pięcioletnim pobycie na tamtejszym uniwersytecie pojawić się na krótko (1513/4) we Frankfurcie n. Odrą. Wobec groźby usunięcia z uniwersytetu za udział w nocnym napadzie na dom mieszczanina Schlegla skorzystał z zaproszenia ks. pomorskiego Bogusława X i w lecie 1514 r., jako jeden z pierwszych profesorów, wyjechał do nowo powstałego uniwersytetu w Gryfii. Immatrykulowany gratis w letnim semestrze t. r., wykładał jako docent retoryki tylko przez okres jednego roku, popadł bowiem w długi i skłócony z otoczeniem, wkrótce po śmierci swego protektora opuścił Gryfię i przeniósł się w jesieni 1515 r. do Rostocku, serdecznie zrazu powitany przez grono miejscowych humanistów. Na ten okres przypadają pierwsze próby twórczości poetyckiej H-a, wydane następnie w zbiorku okolicznościowych i miłosnych wierszy pt. Camoenae (1516). Zawiedziony w staraniach o powierzenie mu wykładów w humanistycznym gimnazjum Porta Coeli i ponownie poróżniony ze swymi niedawnymi przyjaciółmi, porzucił w r. 1516 Rostock i w czasie szalejącej zarazy wyjechał przez Frankfurt i Wrocław do Krakowa w zamiarze podjęcia wykładów retoryki, poetyki i poświęcenia się studiom medycznym. Mimo ambicji uzyskania stałej katedry na uniwersytecie musiał się ograniczyć z braku stopnia naukowego do prywatnych wykładów, głównie w Bursie Węgierskiej, na które wzywał młodzież poetyckimi zaproszeniami. Pobyt w Krakowie pozostawił liczne ślady w autobiograficznej twórczości H-a w postaci wierszy skierowanych do wpływowych osobistości (Jana Amicina, Dominika z Secemina), opisów własnej choroby, stale towarzyszących mu trosk materialnych itp. Bezowocność zabiegów w osiągnięciu katedry uniwersyteckiej i rozgoryczenie do otoczenia za brak uznania znalazły następnie wyraz w pełnych nienawiści, oszczerczych inwektywach na Kraków i jego mieszkańców, zamieszczonych w wielu utworach późniejszej księgi Elegii (Wiedeń 1518). H. opuścił potajemnie Kraków w jesieni 1517 r., pozostawiając tutaj długi i oburzenie w kołach uniwersyteckich. Z tego też kręgu wyszła poetycka replika na oszczerstwo H-a, „Urbis Cracoviae defensio”, skreślona przez Kaspra Ursina Veliusa, w której niemiecki humanista surowo potępił niewdzięczność H-a wobec Polski. Z Krakowa udał się H. do Wiednia, gdzie wstąpił do dawnego humanistycznego kręgu K. Celtisa i rozwinął ożywioną działalność na uniwersytecie. Chociaż przy poparciu Jana Cuspiniana uzyskał szczyt swych marzeń, laur poetycki od cesarza Maksymiliana, nie wytrwał jednak w Wiedniu i z początkiem 1518 r. udał się do Rzymu, gdzie po raz ostatni spotykamy go obok U. Huttena, K. Ursina Veliusa, K. Logusa w poetyckim kole Corycjusza. Następnie ślad jego ginie. Ostatnim polskim motywem w jego twórczości był, zamieszczony w księdze Elegii, poetycki panegiryk na cześć przejeżdżającej przez Wiedeń Bony Sforzy.

 

Allg. Dt. Biogr., X 308–9; – Barycz, Historia UJ, s. 42–5; Bauch G., Die Anfänge der Univ. Frankfurt a. O. und die Entwicklung des wissenschaftlichen Lebens an der Hochschule, Berlin 1900 s. 120–1; Ellinger G., Die neulateinische Lyrik Deutschlands, Berlin-Leipzig 1922 I 496–501; Morawski, Historia UJ, II 234–7.

Leszek Hajdukiewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
    Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.