INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Karłowicz     

Jan Karłowicz  

 
 
ok. 1833 - 1881-11-19
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Karłowicz Jan, pseud. Janek Biały, Karzełek (ok. 1833–1881), naczelnik warszawskiej policji narodowej w powstaniu styczniowym. Pochodził, jak się zdaje, z drobnej szlachty z gub. augustowskiej. W r. 1851 był ekonomem i pisarzem na probostwie w Nurze w pow. ostrołęckim i zastępował tamże nauczyciela szkółki elementarnej. W r. 1854 został aplikantem magistratu w Nurze. W rok potem przybył do Warszawy na aplikanturę w kancelarii IV cyrkułu policji wykonawczej. W r. 1857 został w tejże policji dozorcą III kl., od r. 1858 zatrudniony był w kontroli służby domowej i wyrobników przy zarządzie ober-policmajstra. Przeciwnicy polityczni zarzucali mu później brutalność w obchodzeniu się ze służbą domową.

W r. 1861, po ogłoszeniu stanu wojennego, K. podał się do dymisji i otrzymał ją 30 XI, pozostając jednakże w charakterze aplikanta w Kantorze Służby Domowej. Nieco wcześniejsza fotografia (w zbiorach Muz. W. P.) przedstawia K-a w grupie przyjaciół Edwarda Jurgensa. Wkrótce jednak od millenerów przesunął się K. ku «czerwonym». Latem 1862 r. miał podobno udział w przygotowaniach do zamachów na życie A. Wielopolskiego. W jesieni t. r. Tomasz Winnicki, naczelnik policji warszawskiej z ramienia Komitetu Centralnego, wziął sobie K-a za pomocnika, wykorzystując jego znajomości wśród funkcjonariuszy policji carskiej. Gdy po wybuchu powstania Winnicki przeszedł do partyzantki, nowy naczelnik miasta, Stefan Bobrowski, powierzył policję narodową K-owi. Pozostał on na tym trudnym stanowisku ok. roku (luty 1863 – luty 1864), uznany za człowieka niezbędnego przez wszystkie zmieniające się składy Rządu Narodowego. Głównym zadaniem policji narodowej była osłona organizacji przed aresztowaniami; praca ta polegała na przenikaniu do aparatu policyjnego nieprzyjaciela i paraliżowaniu jego represyjnych zarządzeń. W związku z tym rozporządzał K. funduszem dyspozycyjnym, który na schyłku powstania, gdy już kurczyły się środki finansowe, wynosił jeszcze 2 100 rubli miesięcznie.

Służbę swą K. zorganizował sprawnie; była ona z konspiracyjnych względów całkowicie wyodrębniona od reszty organizacji i tylko K. przekazywał jej rozkazy władzy. Jego dziełem było m. in. przechwycenie (w lutym 1863) poufnej korespondencji w. ks. Konstantego i jego kancelarii dyplomatycznej z zagranicą. Uzyskał on także dostęp do papierów oberpolicmajstra Paulucci (przez gospodynię Buciłowską) i tą drogą udaremniał nieraz posunięcia carskiego wywiadu. Po ujawnieniu tego faktu Paulucci został zwolniony, a jego stanowisko objął T. Trepow. Od kwietnia 1863 r. zmuszony do ukrywania się i życia koczowniczego, zagrożony wielokrotnie aresztowaniem, K. ratował się sprytem, zuchwałością i zimną krwią; o przygodach jego krążyły legendy. Do zamachu majowego na Rząd Narodowy nie mieszał się i w ogóle trzymał się prawego skrzydła obozu «czerwonych». Latem 1863 r. agenda jego została wyłączona z organizacji miejskiej i podporządkowana Wydziałowi Policji Rządu Narodowego. K-owi zlecono teraz również osłanianie Rządu przed zamachami ze strony skrajnej lewicy. Tym niemniej z «czerwonym» rządem wrześniowym K. współpracował lojalnie. Na rozkaz tegoż rządu zorganizował pożar w ratuszu warszawskim (18 X 1863) dla zniszczenia przechowywanych tam akt podatkowych. Policji K-a zlecał Rząd Narodowy i inne funkcje, np. wyrób materiałów wybuchowych, a także wykonywanie niektórych wyroków śmierci (na T. Trepowa, Hermaniego 5 X 1863 i in.). Późniejsze oskarżenia, jakoby K. mordował ludzi bez wiedzy zwierzchności (Oskar Awejde) lub by przywłaszczał sobie fundusze narodowe (Zdzisław Janczewski), nie znalazły potwierdzenia w innych źródłach.

W styczniu 1864 r. K. wystąpił ze skargą do Wydziału Policji, że coraz mniej regularnie otrzymuje fundusze na swą działalność i że jeżeli stan ten się nie polepszy, będzie musiał służbę zawiesić. Zdaje się, że doszło do tego w następnym miesiącu. Wkrótce potem K. opuścił Warszawę. Podejmował się jeszcze wiosną 1864 r. urządzenia Policji Narodowej w Poznańskiem, ale stwierdziwszy daleko idące rozprzężenie organizacji poznańskiej, zrezygnował ze swojej misji. Przebywał w Dreźnie, a później w Paryżu. Czym zajmował się na emigracji, nie wiadomo. W r. 1870 przeniósł się do Lwowa, gdzie, jako były powstaniec, znalazł protekcję w Wydziale Krajowym. Jakiś czas prowadził przedsiębiorstwo dostawy kamienia do robót drogowych. Ożenił się z Marią Reutt i do spółki z jej bratem Gustawem zakupił w r. 1872 folwark Snopków pod Lwowem. Wkrótce potem zapadł na gruźlicę i mimo kuracji w Meranie zmarł w San Remo 19 XI 1881 r. (14 XI wg nekrologu w „Kur. Paryskim”). Pozostawił córkę Janinę Teresę, założycielkę Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego w Snopkowie, i syna Jana (1875–1902), absolwenta Szkoły Politechnicznej we Lwowie.

 

Berg M. W., Zapiski o polskich spiskach i powstaniach, W. 1906 VIII 12, 112; Borowski A., Organizacja warszawskiej policji narodowej wykonawczej w l. 1863–4, „Gaz. Administracji i Policji” 1931 nr 21; Godlewski M., J. K., naczelnik policji politycznej w powstaniu styczniowym, „Straż nad Wisłą” 1938 nr 4; toż, „Kur. Warsz.” 1938 nr 22; toż, „Polska Zbrojna” 1937 nr 22; Jabłoński H., Aleksander Waszkowski, W. 1937; Koberdowa I., Polityka czartoryszczyzny w okresie powstania styczniowego, W. 1957; Kołodziejczyk R., Warszawska żandarmeria narodowa w powstaniu styczniowym, „Roczn. Warsz.” T. 1: 1960; Przyborowski, Dzieje 1863 r., II 427–9, V, 63, 201, 220, 231, 241; – Avejde, Pokazanija; Cederbaum, Powstanie styczniowe; Janowski J. K., Biały Janek, W 40 rocznicę powstania styczniowego, Lw. 1903 s. 139 n.; toż, „Biesiada Liter.” 1917 t. 83; tenże, Pamiętniki o powstaniu styczniowym, Lw. 1923, W. 1931; Proces R. Traugutta, I–II; Zbiór zeznań śledczych o przebiegu powstania styczniowego, Wr. 1965; Zeznania śledcze o powstaniu styczniowym, Wr. 1957; – „Dzien. Pol.” 1902 nr 526; „Kur. Rzymski” 1881 nr 7; – B. Kórn.: rkp. 7408, 7411, 7414.

Stefan Kieniewicz

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Maksymilian Fajans

1825-05-05 - 1890-07-28
litograf
 

Marcin Zaleski

1796 - 1877-09-16
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Wincenty Niemojowski

1854-11-07 - 1926-12-09
właściciel ziemski
 

Jan Radziejewski

1844-10-18 - 1904-11-24
ksiądz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.