INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Krotoski (Krotowski) h. Leszczyc      Jan Krotoski, +1577, portret, zapewne fikcyjny, z "Gniazda Cnoty" Bartosza Paprockiego, 1578, s. 70.

Jan Krotoski (Krotowski) h. Leszczyc  

 
 
Biogram został opublikowany w 1970 r. w XV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Krotoski (Krotowski) Jan h. Leszczyc (zm. 1577), wojewoda inowrocławski, senior Jednoty braci czeskich. Pochodził z rodziny osiadłej w woj. inowrocławskim i piszącej się z Krotoszyna koło Pakości. Był synem Andrzeja, woj. brzesko-kujawskiego (1553), i Anny z Kościeleckich. W młodości miał być uczniem Krzysztofa Hegendorfera w Poznaniu, co mogło zadecydować o jego przekonaniach religijnych. Posłował na jesienny sejm 1548 r., w t. r. występował jako kasztelan rogoziński. W r. 1553 został mianowany kasztelanem inowrocławskim, w 1562 wojewodą inowrocławskim. Już w r. 1546 uchodził za zwolennika reformacji i książę pruski Albrecht chciał go zrobić dowódcą oddziału, jaki miał zamiar wysłać na pomoc Związkowi Szmalkaldzkiemu. Zapewne ok. 1554 r. K. wstąpił do Jednoty braci czeskich i stał się jednym z jej najgorliwszych opiekunów. W r. 1555 brał udział w synodzie zjednoczeniowym braci czeskich i różnowierców małopolskich w Koźminku, w 1557 w synodzie braci czeskich w Ślężanach. Synod poznański w r. 1560 wybrał go seniorem świeckim. Był obecny przy dyspucie braci czeskich z kaznodzieją luterańskim Benedyktem Morgensternem w Toruniu w r. 1563 i przy dyspucie kalwinów z antytrynitarzami podczas sejmu piotrkowskiego w r. 1565. W r. 1564 wraz z licznym gronem wielkopolskich magnatów i szlachty protestował wobec starosty generalnego przeciw edyktowi parczowskiemu, po czym wziął udział w poselstwie do króla, które uzyskało orzeczenie, że edykt nie dotyczy braci czeskich. W r. 1572 asystował w Warszawie przy dyspucie między Jakubem Niemojewskim a jezuitą Franciszkiem Toledo. Na synodzie w Poznaniu w r. 1573 został seniorem dystryktu kujawskiego. Braciom czeskim oddał kościoły parafialne z całym uposażeniem w swoich miasteczkach: Barcinie i Łobżenicy w woj. kaliskim oraz Pakości w woj. inowrocławskim. Mieszczanom z Barcina zakazał uczęszczać do sąsiednich kościołów katolickich. Zborowi poznańskiemu ofiarował dom na przedmieściu św. Wojciecha. Cieszący się dużą popularnością także w Małopolsce, był zwolennikiem zjednoczenia z kalwinami małopolskimi, a z luteranami w Wielkopolsce utrzymywał przyjazne stosunki. On to miał nakłonić w r. 1573 Andrzeja i Stanisława Górków, aby zrezygnowali z wprowadzenia siłą zwłok swego brata Łukasza do katedry poznańskiej. W służbie K-ego zostawał historyk Jan Łasicki. Za jego pośrednictwem nazwisko K-ego stało się znane teologom szwajcarskim i Jozjasz Simmler dedykował mu w r. 1568 dzieło „De aeterno Dei filio” zwrócone przeciw antytrynitarzom.

W r. 1570 K. posłował wraz z kasztelanem mińskim J. Talwoszem do Iwana Groźnego; udało mu się wówczas zręcznie ułagodzić rozgniewanego na posłów cara. Kaznodzieja nadworny K-ego, Jan Rokita, odbył z Iwanem dysputę religijną w nadziei pozyskania go dla reformacji. W czasie pierwszego bezkrólewia K. nie zdołał skłonić szlachty kujawskiej na sejmiku w Radziejowie, aby przyjęła uchwały zjazdu senatorów w Łowiczu. Brał udział w zjeździe w Kaskach, skąd senatorowie wysłali go do stanów Prus Królewskich z zaproszeniem na elekcję. Na sejmie 1573 r. podpisał konfederację warszawską. W czasie elekcji był wymieniany wśród kandydatów-Piastów. Sam uchodził początkowo za zwolennika Iwana, później opowiedział się za kandydaturą Ernesta i do ostatniej chwili był przeciwnikiem Henryka Walezego. W końcu zgodził się z jego wyborem i został wraz z innymi senatorami wyznaczony do przyjęcia króla na granicy pod Międzyrzeczem. Był zdania, że szlachta należąca do Jednoty braci czeskich winna wziąć udział w powitaniu króla, ale wraz z innymi, a nie jako odrębna grupa wyznaniowa. Od Walezego otrzymał prawo pobierania z żup ruskich 600 beczek soli rocznie, które w r. 1575 zabrał sobie ze składu w Bydgoszczy, ku wielkiemu oburzeniu wielkopolskiej szlachty. O jego działalności w czasie drugiego bezkrólewia nic bliższego nie wiadomo; w końcu opowiedział się po stronie Stefana Batorego. Zmarł przed 25 XI 1577 r.

K. był właścicielem trzech miasteczek i kilkunastu wsi w woj. kaliskim i inowrocławskim. Żonaty był 1. v. z Anną Potulicką, 2. v. z Anną Latalską, 3. v. z Urszulą Ostrorożanką, córką Jakuba, starosty generalnego. Miał dzieci: Jana (zob.), Andrzeja, Jakuba, Katarzynę, za Marcinem Herburtem, a później Janem Hlebowiczem, Zofię, za Jakubem Rostworowskim.

 

Boniecki; – Bidlo J., Jednota bratrská v prvním vyhanství, Praha 1900–32 I–IV; Gruszecki S., Walka o władzę w Rzeczypospolitej Polskiej po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów (1572–1573), W. 1969; Wotschke T., Geschichte der Reformation in Polen, Leipzig 1911; tenże, Die Truppenanwerbung für die schmalkaldischen Verbündeten, „Historische Monatshefte für die Provinz Posen” Bd 14: 1913 s. 69; – Arch. Zamoyskiego, I; Der Briefwechsel der Schweizer mit den Polen, Hrsg. v. T. Wotschke, Archiv für Reformationsgeschichte, Leipzig 1902 III; Monumenta historica dioecesis Wladislaviensis, Wladislaviae 1899 XVII; Noailles E., Henri de Valois et la Pologne, Paris 1867 III 88, 116, 135, 185, 280; Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro; Rej M., Zwierzyniec, Kr. 1895, Bibl. Pis. Pol., nr 30; Urkunden und Aktenstücke zur Geschichte der Provinz Posen, Leipzig 1892; Źrzódłopisma do dziej. unii, II/1, III.

Jolanta Dworzaczkowa

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.