INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Kubisz     

Jan Kubisz  

 
 
1848-01-24 - 1929-03-26
Biogram został opublikowany w 1971 r. w XVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kubisz Jan, pseud. i krypt. Ślązak, J. K. (1848–1929), nauczyciel, poeta i pamiętnikarz. Ur. w Końskiej pod Cieszynem 24 I, w rodzinie chłopskiej, syn Pawła i Marii Kotas. Do szkoły ludowej uczęszczał we wsi rodzinnej, a następnie kształcił się w l. 1860–5 w gimnazjum ewangelickim w Cieszynie. Po ukończeniu czterech klas wrócił do Końskiej, lecz po rocznej przerwie ponownie udał się do Cieszyna, by kształcić się w l. 1866–8 w tamtejszej «preparandzie» (seminarium nauczycielskie). Rok spędzony wówczas na wsi miał w życiu K-a decydujące znaczenie. W gimnazjum cieszyńskim poddał się panującemu tam prądowi germanizacyjnemu, a w Końskiej znajomość z nauczycielem Adamem Pinkasem i przyjaźń ze starszym od siebie agronomem Jerzym Buzkiem uświadomiły go pod względem narodowym i przygotowały do pracy narodowej. Wielki wpływ na K-a wywarł Leopold Otto, od r. 1867 pastor w Cieszynie i kaznodzieja. Po krótkiej praktyce w szkole ewangelickiej w Cieszynie K. od 4 I 1869 r. został nauczycielem, a później kierownikiem ewangelickiej szkoły ludowej w Gnojniku w pow. cieszyńskim, gdzie uczył także po przejęciu tej szkoły przez władze krajowe do r. 1910. W Gnojniku K. wybudował własny domek i mieszkał tam do końca życia. Jako nauczyciel pozostawał pod wpływem Jana Śliwki, należał do założonego przez niego Tow. Nauczycieli Ewangelickich, a po jego upadku poświęcił się pracy w Czytelni Ludowej w Cieszynie, która od r. 1862 była głównym ośrodkiem polskości i rozwijała ożywioną działalność na Śląsku Cieszyńskim. K. organizował przedstawienia utworzonego przy Czytelni teatru amatorskiego i sam w nich występował jako aktor. Wspólnie z F. Michejdą był inicjatorem Tow. Ewangelickiej Oświaty Ludowej (1884), a od r. 1889 aktywnym członkiem Kółka Pedagogicznego.
Już w latach młodzieńczych zaczął K. pisać wiersze, przy czym niewątpliwy wpływ wywarła na niego poezja A. Mickiewicza, W. Pola i K. Ujejskiego oraz proza H. Sienkiewicza, których był gorącym wielbicielem. Początkowo język jego utworów był niewyrobiony i nieprecyzyjny, ale dzięki talentowi K. z biegiem lat stał się najwybitniejszym twórcą literackim na Śląsku Cieszyńskim tego okresu. Jego wiersze wywarły głęboki wpływ na współczesne mu i przyszłe pokolenia. Pierwsze utwory o charakterze okolicznościowym, oznaczone krypt. J. K., drukowała „Gwiazdka Cieszyńska” (1868, 1872, 1881). W r. 1882 wydał w Cieszynie pod pseud. Ślązak tomik pt. Niezapominajka, ogłaszając w nim utwory: Do młodzieży na uroczystość Mickiewicza, Rolnik śląski, Ziemia nasza, Do Olzy. Od r. 1885 był K. jednym z najbliższych współpracowników „Przyjaciela Ludu” wydawanego przez F. Michejdę. W piśmie tym i „Kalendarzu Ewangelickim” (od r. 1882) drukował prawie wszystkie swoje utwory (m. in. Dwa dni – poetyckie wspomnienie dzieciństwa), a dla „Przyjaciela” tłumaczył także religijne pieśni Karola Geroka. Dopiero w r. 1889 ogłosił pod swoim nazwiskiem cykl wierszy patriotycznych i religijnych pt. Śpiewy starego Jakuba, odsłaniający już dojrzałe poetycko oblicze poety. Pieśń Nad Olzą, umieszczona w tym zbiorze, stała się jedną z najpopularniejszych na Śląsku. Przeciw wynarodawiającemu wpływowi szkoły wystąpił w utworze pt. Syn marnotrawny. W r. 1889 napisał K. dla utworzonego wówczas Tow. Pedagogicznego poemat Mojżesz; bohater jego, który wyrzeka się wspaniałości dworu królewskiego z miłości do własnego narodu, miał być w intencji poety wzorem dla współczesnych Ślązaków. K. pisał liczne wiersze okolicznościowe, jak Wiersz na dwudziestopięcioletni jubileusz Czytelni Ludowej w Cieszynie (1887) czy Woda ze skały (1895, na otwarcie gimnazjum polskiego w Cieszynie). W r. 1902 z zapisu Franciszka Górniaka wydano we Lwowie obszerny zbiór wierszy K-a pt. Z niwy śląskiej, zawierający drukowane już poprzednio utwory. Po ogłoszeniu tego tomu K. napisał jeszcze tylko kilka utworów poetyckich (Tam stanął, gdzie kula padła armatnia, napisany na 200-lecie kościoła ewangelickiego w Cieszynie, 1909, Pieśń o Grunwaldzie, 1910).
W r. 1919 zaczął spisywać swoje wspomnienia drukowane w odcinkach w „Pośle Ewangelickim” (od r. 1919), a ogłoszone w Cieszynie w r. 1928 pt. Pamiętnik starego nauczyciela. Garść wspomnień z życia śląskiego w okresie budzącego się ruchu narodowego w byłym Księstwie Cieszyńskim, w którym dał obraz rozwoju polskiego ruchu narodowego na Śląsku Cieszyńskim w drugiej połowie XIX w. Pamiętnik ten wyróżnia się dojrzałą formą literacką i językową; ma do dzisiaj wartość jako źródło historyczne. Po rozgraniczeniu kraju w r. 1920, gdy Gnojnik znalazł się na terenie Czechosłowacji, K. pozostał w Gnojniku i granicy ani razu nie przekroczył, choć prawie wszystkie jego dzieci żyły w Polsce. Żonaty dwukrotnie, miał kilkoro dzieci, z których Tadeusz (1880–1964) był fotografem w Cieszynie, Jan (1885–1948) lekarzem, dyrektorem Śląskiego Szpitala Krajowego w Cieszynie, Karol Bronisław pastorem w Krakowie, najmłodszy zaś Andrzej pozostał na ojcowiźnie w Gnojniku. Córka Anna (1887–1968) była żoną księdza Karola Kotuli, biskupa Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce, Maria (1890–1941), zamężna Cząstkowa, była nauczycielką. K. zmarł 26 III 1929 r. w Gnojniku, pochowany na tamtejszym cmentarzu.

Podob. w: K. J., Pamiętnik starego nauczyciela…, (Cieszyn 1928); – W. Enc. Powsz., (PWN); – Brożek L., J. K., w: Pisarze śląscy XIX i XX w., Wr. 1963 s. 328–48; tenże, Karol Gerok i J. K., „Strażnica Ewangeliczna” 1957 nr 8–9; tenże, Młodzieńcze wiersze J. K-a, „Zwrot” 1957 nr 4; Gawroński-Rawita F., J. K., poeta śląski, „Przełom” 1896 nr 10/1 s. 253–67; Hierowski Z., Poeta narodowy Śląska Cieszyńskiego, w: Nauczyciel z Lubszy i inne szkice, Kat. 1961 s. 122–6; tenże, Trzy pamiętniki (Stalmacha, Cinciały i Kubisza), „Poseł Ewang.” 1938 nr 15–7; Homola I., „Tygodnik Cieszyński i „Gwiazdka Cieszyńska” pod redakcją Pawła Stalmacha 1848–1887, Kat.–Kr. 1968; Musioł P., J. K., portret literacki, w: Księga o Śląsku, Cieszyn 1929 s. 197–207; Ogrodziński W., Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Kat. 1965; Pamięci J. K-a 1848–1968. W 120 rocznicę urodzin, Pod red. J. Pyszko, B. Bielana i W. Przeczka, Gnojnik 1968; Wróblewski K., Słowo wstępne do K. J., Z niwy śląskiej, Lw. 1902 s. V–XV; – Listy śląskie do Józefa Ignacego Kraszewskiego z lat 1846–1886, Oprac. J. Pośpiech, Opole 1966; Młoda Polska na Śląsku 1898–1922. Antologia, Oprac. A. Gładysz, Wr.–W.–Kr. 1969 (fot.); Wspomnienia Cieszyniaków, W. 1964.
Ludwik Brożek

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Kazimiera Iłłakowiczówna

1892-08-06 - 1983-02-16
pisarka
 

Józef Czechowicz

1903-03-15 - 1939-09-09
poeta awangardowy
 

Konrad Brandel

1838-11-25 - 1920-10-28
fotograf
 

Stanisław Jasiukowicz

1882-12-08 - 1946-10-22
polityk endecki
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Kotlarczyk

1907-02-13 - 1959-09-28
piłkarz
 

Adolf Pleszczyński

1841-12-18 - 1925-02-14
etnograf
 

Władysław Przanowski

1880-03-21 - 1937-02-04
pedagog
 

Stanisław Schuster

1890-02-25 - ok. 1940
pułkownik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.