INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Łysek     

Jan Łysek  

 
 
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Łysek Jan, pseud. Jan Obuszek (1887–1915), nauczyciel, poeta, oficer legionowy. Ur. 7 VII w Jaworzynce (pow. Cieszyn) w Beskidzie Śląskim, w ubogiej ewangelickiej rodzinie góralskiej, był synem Jana i Ewy z Heczków. Początkowo uczył się w gimnazjum polskim w Cieszynie, potem przeniósł się do paralelek polskich przy niemieckim seminarium nauczycielskim, gdzie w r. 1908 uzyskał dyplom nauczyciela szkół ludowych. Zasłynął wówczas jako znakomity humorysta i odtwórca monologów w gwarze istebniańskiej. Pracował kolejno jako nauczyciel w Datyniach Dolnych (1908–10) i w Suchej Średniej na Śląsku Cieszyńskim (1910–1), a w l. 1911–4 jako kierownik polskiej szkoły ludowej w Jaworzu (pow. Bielsko). Równocześnie stale się dokształcał, szczególnie w zakresie literatury i historii, i pracował w Polskim Tow. Pedagogicznym na Śląsku oraz w Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego. Uczestniczył w amatorskim ruchu teatralnym jako aktor i reżyser oraz szerzył znajomość literatury polskiej. Wcześnie też dał się poznać jako utalentowany pisarz, wykazując szczególne zainteresowania w zakresie dramatu. Debiutował pod pseud. Jan Obuszek monologiem w gwarze istebniańskiej w „Zaraniu Śląskim” (1907 nr 1); pismo to miało w nim jednego z cenniejszych swych współpracowników. Na jego łamach ogłaszał monologi (1912), artykuł o stroju góralskim (1908), kilka prób dramatycznych: Jasiyń (1909 nr 2), Dusza ziemi (1909 nr 4), Śpiący zastęp (sztuka dla dzieci oparta na podaniu ludowym, 1910 nr 3/4) oraz poemat Wakacyjne pieśni (1910 nr 1–2). Swój najlepszy i najdojrzalszy utwór dramatyczny, Śpiący rycerze, wydał osobno w Cieszynie w r. 1914 (wznowienie tamże 1929). Pisarstwo Ł-ka pozostawało pod urokiem pisarzy Młodej Polski, w szczególności zaś S. Wyspiańskiego, lecz przy tym szukał własnej drogi tak w utworach pisanych językiem literackim, jak i w gwarze. Ł. traktował folklor jako surowiec artystyczny, a wątki baśniowe wypełniał współczesną treścią ideową. Twórczość jego jest cennym dokumentem historycznoliterackim, świadczącym o zrastaniu się Śląska z kulturą ogólnonarodową.
Ł. należał do drużyn wojskowych «Sokoła» i z chwilą wybuchu wojny w r. 1914 wstąpił do zorganizowanego w Cieszynie oddziału Legionów Polskich. Obok Hieronima Przepilińskiego i Feliksa Hajduka należał do jego organizatorów i z nim też w dn. 25 IX 1914 wyruszył z Cieszyna na front karpacki. Półbatalion cieszyński wszedł w skład II brygady jako 2 kompania 3 p. Legionów Polskich. Ł. został jej komendantem. W bitwie pod Maksymcem 2 II 1915 został ranny w biodro, ale już po dwóch tygodniach znalazł się na czele swej kompanii i awansował na porucznika. Po przebyciu całej kampanii bukowińsko-besarabskiej wyjechał na Wołyń, gdzie zginął w bitwie pod Kostiuchnówką nad Stryjem 5 XI 1915. Zwłoki jego, pogrzebane na cmentarzu w Wołczesku, ekshumowano w r. 1929 i sprowadzono do Cieszyna, gdzie spoczęły na starym cmentarzu obok kościoła ewangelickiego. Po ponownej ekshumacji w r. 1969 zwłoki przeniesiono na cmentarz ewangelicki w Cieszynie.
Rękopisy prac Ł-a, nie ogłoszone drukiem, uległy rozproszeniu i część tylko, odnaleziona i przechowana w Związku Legionistów Polskich (Oddz. w Cieszynie) i u jego przyjaciół, ogłoszona została w latach międzywojennych, m. in. na łamach „Gwiazdki Cieszyńskiej”, „Miesięcznika Pedagogicznego” i „Zarania Śląskiego”. Przetrwały też jego zapiski, stanowiące rodzaj dziennika z lat poprzedzających wybuch wojny w r. 1914 oraz listy pisane do rodziny z frontu z l. 1914–5. Ostatnią pracą Ł-a był artykuł Oddział śląski w Legionach Polskich (ogłoszony w „Dzienniku Cieszyńskim” 1916 nr 1, przedrukowany w „Zaraniu Śląskim” 1934 nr 3). Ł. nie był żonaty.

Fot. w: „Zaranie Śląskie” 1939 nr 2–4 s. 153, „Ewangelik” 1929 nr 41; – Farnik E., Szkice z niwy polskiej Śląska, „Zaranie Śląskie” 1929 s. 6–15, 73–80 (fot.); Hierowski Z., Nauczyciel z Lubszy i inne szkice, Wyd. 2., Kat. 1964 s. 166–81; tenże, Życie literackie na Śląsku w latach 1922–1939, Kat. 1969; Motyka M., J. Ł., w: Pisarze śląscy XIX i XX w., Wr. 1963 s. 439–41 (pełniejszą bibliogr. i wybór utworów dołączył do tego opracowania L. Brożek, s. 442–9); Ogrodziński W., Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Kat. 1965; Orszulik B., J. Ł. Zarys życia i twórczości, Prace Historycznoliterackie Katedry Hist. Liter. Pol. WSP w Kat., Kat. 1965 nr 3 s. 183–208; – Młoda Polska na Śląsku 1898–1922. Antologia, Oprac. A. Gładysz, Wr.–W.–Kr. 1969 (bibliogr., fot.).
Ludwik Brożek

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Oskar Halecki

1891-05-26 - 1973-09-17
historyk
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jan Kwiatkowski

1881-08-05 - 1943-05-12
działacz polityczny
 

Stefania Michnowska

1881-12-26 - 1962-03-13
aktorka
 

Adam Podoski

1866-09-15 - 1938-09-12
inżynier mechanik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.