INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Maksymilian Moszczyński     

Jan Maksymilian Moszczyński  

 
 
1869-05-23 - 1932-12-02
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Moszczyński Jan Maksymilian (1869–1932), minister poczt i telegrafów. Ur. 23 V, ukończył gimnazjum filologiczne, a następnie Wydział Prawa i Administracji Uniw. Lwow. w r. 1895. Od 18 VIII 1890 aż do r. 1918 pracował w galicyjskiej Dyrekcji Poczt i Telegrafów we Lwowie, początkowo jako praktykant, później urzędnik administracyjny, a od 2 IX 1914 jako radca pocztowy w VI randze. Po odrodzeniu Państwa Polskiego został 28 XII 1918 powołany do służby w centrali Min. Poczt i Telegrafów (MPiT), a 11 III 1919 mianowany naczelnikiem Wydziału Organizacyjnego MPiT. Był autorem pierwszych, najbardziej istotnych instrukcji organizacyjnych poczty polskiej. Organizował też polową pocztę wojskową działającą od 1 II 1919 i był pierwszym dyrektorem Generalnego Zarządu Poczt Polowych, obok normalnych funkcji sprawowanych w MPiT. Ministerstwo poleciło M-emu przejąć pod zarząd centralnych władz RP poznańską dyrekcję poczt i telegrafów. M. wszedł w skład komisji pocztowej, utworzonej pod przewodnictwem Cyryla Ratajskiego przez Komisariat Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu dla przejęcia administracji pocztowej z rąk niemieckich. Od 7 VII do listopada 1919 kierował sekcją administracyjno-pocztową MPiT. Następnie ponownie oddelegowany do Poznania, objął stanowisko szefa Departamentu Pocztowego w Min. byłej Dzielnicy Pruskiej z najważniejszym zadaniem odebrania z rąk niemieckich funkcjonariuszy obsługi poczt i telegrafów w byłym zaborze pruskim. Przekazał zunifikowany zarząd poczt, telegrafów i telefonów byłego zaboru pruskiego ministrowi poczt i telegrafów w Warszawie, a 1 I 1921 objął w Poznaniu delegaturę MPiT. Uczestniczył m. in. w rokowaniach (23 II – 15 III 1920) i w podpisaniu 21 IV t.r. z Niemcami umowy w sprawach ruchu pocztowego i tranzytu z Prus Wschodnich. Przewodniczył polskiej komisji dla spraw poczty i telegrafów w rokowaniach z W. M. Gdańskiem, zakończonych podpisaniem w Warszawie 24 X 1921 umowy rozszerzającej znacznie w porównaniu z postanowieniami traktatu wersalskiego zakres działania poczty polskiej na terenie Wolnego Miasta i uniezależniającej pocztę polską od jego zarządu pocztowego. Dn. 5 VIII 1921 Naczelnik Państwa zatwierdził nominację M-ego na dyrektora Departamentu Pocztowego. M. przewodniczył również w MPiT komisji unifikacyjnej i Wyższej Komisji Dyscyplinarnej.

W gabinecie Juliana Nowaka powołanym 31 VII 1922 M. objął tymczasowe kierownictwo MPiT. Wszedł następnie (16 XII 1922) do rządu gen. Władysława Sikorskiego jako kierownik MPiT, a 28 V 1923 do rządu Wincentego Witosa, otrzymując nominację na ministra poczt i telegrafów. Po objęciu kierownictwa resortu wydał 17 VIII 1922 rozporządzenie o prowadzeniu korespondencji z W. M. Gdańskiem wyłącznie w języku polskim. Najtrudniejszym problemem w ciągu całego okresu urzędowania M-ego była sprawa podwyżek uposażeń pocztowców, której domagał się Związek Zawodowy Pracowników Poczty, Telegrafu i Telefonu RP (ZZPPTTRP). M. uzyskał w sierpniu 1922 zgodę Rady Ministrów jedynie na podwyżki częściowe, które nie zadowoliły ZZPPTT i 6 IX rozpoczął się pierwszy generalny strajk pocztowców w Polsce. M. zdołał doprowadzić do rozwiązania kompromisowego i 9 IX nastąpiło porozumienie. Rząd przyrzekł spełnić wiele postulatów strajkujących, m. in. wprowadzić od 1 X płacę minimalną. Dn. 14 IX 1922 M. został wybrany do komisji ministerialnej projektu ustawy o uposażeniu pracowników państwowych i wojska przyjętego 21 IX t.r. przez Radę Ministrów. Dn. 19 X t.r. przyznano kredyt 150 mln marek na ukończenie budowy linii telefonicznej Warszawa–Wilno, a 23 XI t.r. gabinet J. Nowaka uchwalił dodatkowy kredyt na kolejną podwyżkę płac personelu zajętego w «pocztach ruchomych». W r. 1923 Rada Ministrów kilkakrotnie uchwalała na wniosek M-ego podwyżki dla pracowników resortu poczt i telegrafów: za służbę nocną (18 I, 18 VIII, 15 X), za pracę w ambulansach pocztowych i konwojowanie poczty w ruchu kolejowym (20 IV, 28 VII, 11 X). M. kilkakrotnie wprowadzał podwyższenia opłat pocztowych, telegraficznych i telefonicznych (w sierpniu i listopadzie 1922, w lutym, marcu, sierpniu, wrześniu, październiku 1923), co z jednej strony umożliwiło mu częściowe uzyskanie środków na podwyżki uposażeń, z drugiej było spowodowane spadkiem marki i dochodów resortu.

Kolejne podwyżki płac wyrównać nie mogły dotkliwych skutków inflacji dla trzydziestotysięcznej rzeszy pracowników poczt i telegrafów. We wrześniu i szczególnie w październiku nasiliły się żądania natychmiastowych wypłat dodatków regulacyjnych i zasiłków obejmujących ogół pracowników. W okresie wielkiej fali strajkowej w październiku – listopadzie 1923 strajk pocztowców zlokalizowany początkowo (26 X) w Krakowie, w ciągu najbliższych dni rozszerzył się na miasto Poznań i okręg bydgoski. Na polecenie Rady Ministrów M., minister spraw wewnętrznych Władysław Kiernik i minister kolei Andrzej Nosowicz przedstawili 4 XI informacje o sytuacji strajkowej, w związku z czym gabinet W. Witosa uchwalił rozporządzenie o stanie wyjątkowym w kilku miastach Polski. W odezwie wydanej po zakończeniu strajku M. twierdził, że «tylko nieznaczna część pracowników» jego resortu dała się wciągnąć do udziału w strajku. Przez kilka najbliższych tygodni po zakończeniu strajku Zarząd Główny ZZPPTT zwracał się do M-ego o przerwanie akcji zwalniania z pracy jego uczestników (co było sprzeczne z przyrzeczeniem rządu). W dwa tygodnie później Rada Ministrów przyjęła wniosek W. Kiernika o przyznanie funduszy na premie dla pracowników resortu spraw wewnętrznych, kolei, poczt i telegrafów. Ze względów budżetowych Rada Ministrów jeszcze 7 X przyjęła wniosek ministra skarbu Władysława Kucharskiego o zniesieniu MPiT. Decyzji tej nadano jednak wolne tempo realizacji; dopiero 5 XII 1923 ogłoszono ustawę o zniesieniu MPiT i przekazaniu jego uprawnień ministrowi przemysłu i handlu. Wraz z innymi ministrami rządu W. Witosa M. otrzymał dymisję 15 XII t.r. Dn. 29 I 1924 prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził nominację M-ego na generalnego dyrektora Poczt i Telegrafów w III stopniu służbowym. Na stanowisku tym M. pozostawał prawie dwa i pół roku. Po zamachu majowym 17 V 1926 został przeniesiony w stan spoczynku z pełną emeryturą, a 29 X t.r. «w stan nieczynny». Zmarł 2 XII 1932 we Lwowie, pochowany został na cmentarzu Łyczakowskim. M. był odznaczony m. in. Orderem Polonia Restituta III kl.

W małżeństwie z Józefą z Sulima-Przyborowskich (zm. 1949) miał M. córkę Janinę (ur. 1896) i syna Wacława (ur. 1899), inżyniera.

 

Dziesięciolecie Polski Odrodzonej, (fot.); Próchnik A., Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej, W. 1957; – „Dzien. Urzęd. Generalnej Dyrekcji Poczt i Telegrafów” 1924; „Dzien. Urzęd. Min. Poczt i Telegrafów” 1919 nr 1, 5, 10, 1921, 1922, 1923; „Dzien. Ustaw RP” 1923 nr 131; Hof-und Staats-Handbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1916, Wien 1916; „Monitor Pol.” 1923 nr 236, 278, 1924 nr 38; Szematyzmy Król. Galicji, 1891–1914; Witos W., Moje wspomnienia, Paryż 1965 III; – „Kur. Warsz.” 1921 nr 49; „Poczta” 1919 nr 1, 3, 5, 1922 nr 8, 9, 1923 nr 1–2, 5–6, 7–8, 9, 1924 nr 1–2, 3–4, 6, 1925 nr 6, 10, 1926 nr 1, 9–10; „Robotnik” 1922 nr 236, 238, 239, 242, 246; – AAN: Kancelaria Cywilna Naczelnika Państwa (KCNP), sygn. 109 k. 22–28, 132 k. 25–28, Prezydium Rady Ministrów (PRM), sygn. 2–7 (12), 2–7 (13), Protokoły Posiedzeń: t. 19–25, 33, 35 oraz PRM cz. X sygn. 1 poz. 107, Rkp. 3 t. 44 k. 4; – Informacje syna Wacława Moszczyńskiego z W.

Andrzej Piber

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.