INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Malina  

 
 
ok. 1620 - 1672
| pisarz
 
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Malina Jan (ok. 1620–1672), pastor i pisarz luterański. Ur. w Kluczborku w rodzinie mieszczańskiej, był synem Jana. Pierwsze nauki pobierał zapewne w miejscu urodzenia. Dn. 29 V 1637 zapisał się do Szkoły Św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, po czym, jak się zdaje, studiował teologię na uniwersytecie w Królewcu. W r. 1647 powierzono mu urząd diakona przy polskim kościele w Prabutach. Ordynowany 26 III 1648 w kościele zamkowym w Królewcu, objął w r. 1650 administrację parafii w Dzierzgoniu. Powołany w r. 1651 na stanowisko proboszcza w Kisielicach, piastował ten urząd do r. 1653. Był z natury człowiekiem porywczym i na tym tle miewał niekiedy konflikty z parafianami. Oskarżony, jak się wydaje, niesłusznie o cudzołóstwo, musiał opuścić Kisielice i pomezański okręg konsystorski. W tej sytuacji przyjął jeszcze w r. 1653 zaproszenie zboru ewangelicko-augsburskiego w Wilnie na stanowisko pastora. Tutaj w związku z jego pracą kaznodziejską powstały pierwsze prace literackie. Gdy w r. 1653 zmarł ks. Andrzej Schönflissius, podał M. do druku w oficynie Jana Lange w Lubczu kazanie wygłoszone z okazji pogrzebu, pt. Proporzec tryumfalny duchownemu należący rycerzowi na pogrzebie… rozpostarty (Lubecz 1654). Spod jego pióra wyszły też inne utwory religijne i panegiryczne, z których jeden poświęcił Władysławowi IV. Większość z nich zaginęła i jest dzisiaj niedostępna. Podobny los spotkał Porządek obrzędów zwyczajnych kościoła Augustańskiey Konfessyi… (Wil. 1640, wg Adamowicza 2. wyd. ukazało się w r. 1648), jedną z bardzo nielicznych ewangelicko-augsburskich agend kościelnych w języku polskim. Praca przypisywana M-ie przez Oloffa i Estreichera, nie była zapewne oryginalnym dziełem, ale tłumaczeniem z języka niemieckiego bliżej nie znanej agendy. Po zajęciu Wilna przez wojska moskiewskie 8 VIII 1655 wyjechał M. na emigrację do Księstwa pruskiego. Dn. 7 XI 1655 wygłosił w kościele zamkowym w Królewcu kazanie, w którym przedstawił zdobycie Wilna i zniszczenie Wielkiego Księstwa w czasie wojny polsko-moskiewskiej (mowa ta wyszła drukiem t. r. w Królewcu pt. Excidium Lithuaniae). Do tragicznych wydarzeń 1655 r. powrócił M. w utworze Lament żałosny, ogłoszonym w Królewcu u Jana Reusnera w r. 1656.

Na wygnaniu poświęcił się M. pracy duszpasterskiej wśród egzulantów polskich przebywających w Księstwie. Z kazań wygłaszanych w różnych świątyniach królewieckich wydrukował Moenia Regiomontana (Królewiec 1655) i Gloria Electoralis (Królewiec 1656). Uwolniony w r. 1658 od dorywczych obowiązków duszpasterskich w Królewcu, otrzymał (24 XI 1658) nominację na urząd archiprezbitera i inspektora szkoły prowincjalnej w Tylży. Nominacja M-y na inspekcję kościelną w Tylży miała na celu zachowanie łączności ze zborami luterańskimi w Wielkim Księstwie Litewskim. Ostatecznie związki te zalegalizował patent gubernatora Prus Książęcych księcia Bogusława Radziwiłła z r. 1667, powołujący M-ę na stanowisko superintendenta generalnego wszystkich zborów luterańskich w W. Ks. Lit. W czasie swej działalności w Tylży opublikował M. Leichenpredigtüber den H. Ehrenreich von Halle (1665) oraz wydał u Pasche Mensego Inauguratio magistratus Tilsensis das ist… Kühr Predigt (Królewiec 1671).

Najważniejszym jednak dziełem M-y był opracowany przez niego Kancjonał, to iest Pieśni chrześcijańskie… (Królewiec 1671), pierwszy polski śpiewnik ewangelicki w Prusach Książęcych od r. 1559. Oparty na kancjonale toruńskim, „Wirydarzu” Schönflissiusa i innych starych śpiewnikach, doczekał się następnych wydań: w Królewcu 1673, 1678 oraz w Gdańsku 1677 i 1693. Zamieścił w nim M. własne pieśni (s. 418) oraz tłumaczone z języka niemieckiego. W przedmowie do Kancjonału podał wierszowane Zalecenie Kancjonalika tego u Spółobywatelów, w którym sławił zasługi Jana Kochanowskiego jako poety staropolskiego i twórcy „Psałterza”. Pieśni kościelne w przekładzie M-y weszły na stałe prawie do wszystkich wydań śpiewników ewangelickich od XVII–XX w. Własne prace M-y w języku polskim i niemieckim, chociaż niewolne od pretensjonalności cechującej XVII-wieczne kaznodziejstwo, pisane są na ogół poprawnym językiem. Zdaniem Oloffa był M. «dobrym Polakiem i kaznodzieją». M. zmarł na przełomie maja i czerwca 1672. Pozostawił żonę i «nieletnie dzieci». Syn Jan został immatrykulowany w lutym 1671 na uniwersytecie w Rostocku, a 5 III 1672 zapisał się na wydział prawa uniwersytetu królewieckiego.

 

Estreicher; Bentkowski F., Historia literatury polskiej…, W. 1814 I 247; Chojnacki W., Bibliografia polskich druków ewangelickich ziem zachodnich i północnych 1530–1939, W. 1967; Jocher; Oracki, Słownik Warmii; Adamowicz A. F., Chronik der Wilnaer Gemeinde, Wil. 1855 s. 62, 65; Arnold D. H., Kurzgefasste Nachrichten von allen seit der Reformation an den Lutherischen Kirchen in Ostpreussen gestandenen Predigern, Königsberg 1777 s. 138, 407, 410; Bandtkie J., Historia drukarń w Królestwie Polskim i w Ks. Litewskim, Kr. 1826 I 349; Chojnacki W., Zbory polsko-ewangelickie w byłych Prusach Wschodnich w XVI–XX w., „Reform. w Pol.” T. 12: 1953–5; Erleutertes Preussen, Königsberg 1728 IV 380, 629; Gödtke I. G., Kirchengeschichte der Stadt Christburg, „Preussisches Provinzialblatt” N. F. 1843 s. 558; Hubatsch W., Geschichte der evangelischen Kirche Ostpreussens, Göttingen 1968 I 185; Kawecka-Gryczowa A., Korotajowa K., Krajewski W., Drukarze dawnej Polski. T. 4: Pomorze, Wr. 1962 s. 266, 341; toż T. 5: W. Księstwo Litewskie, Wr. 1960 s. 142; Kneifel E., Die evangelisch-augsburgischen Gemeinden in Polen 1555–1939, [b. m. i r.] s. 285; tenże, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen, [b. m. i r.] s. 231; Moeller F., Altpreussisches Pfarrerbuch von der Reformation bis zur Vertreibung im. J. 1945, Hamburg 1968 I 143, 159, 174, 209; Ogrodziński W., Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Kat. 1965; Oloff E., Polnische Liedergeschichte…, Dantzig 1744 s. 115–9; Pelc J., Jan Kochanowski w tradycjach literatury polskiej, W. 1963; Pisański G. Ch., Entwurf einer preussischen Literärgeschichte in vier Büchern, Königsberg 1886 s. 423; Przywecka-Samecka M., Drukarstwo muzyczne w Polsce do końca XVIII w., Kr. 1969 s. 105; Rhesa L., Kurzgefasste Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen angestellten Predigern, Königsberg 1934; Rombowski A., Nauka języka polskiego we Wrocławiu, Wr. 1960; Sukertowa-Biedrawina E., Zarys piśmiennictwa polskiego na Mazurach Pruskich, Działdowo 1935 s. 10; Zaremba J., Polscy pisarze na Śląsku po wojnie trzydziestoletniej, Wr. 1969; – Matrikel d. Albertus Univ. zu Königsberg; Staatliches Archivlager w Getyndze: J. J. Quandt, t. IV i V, E. M. 95 e 5, E. M. 138/2 P. 9; – Informacje I. Mager, W. Müller-Dultza w liście Prof. H. W. Krumwiede z 26 II 1973.

Janusz Narzyński 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.