INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jan Pilecki h. Leliwa  

 
 
brak danych - 1496
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Pilecki Jan h. Leliwa (zm. 1496), wojewoda ruski, następnie sandomierski, starosta przemyski. Był średnim synem kaszt. krakowskiego Jana Pileckiego (zob.) i Jadwigi, córki Piotra Kurowskiego, kaszt. sądeckiego (zob.). Wzmianki w źródłach o P-m spotykamy od r. 1471. W r. 1472 zasiadał na rokach sądowych w Sanoku. W r. 1476 objął kasztelanię biecką. W r. 1478 P. wraz z bratem Stanisławem, wówczas podkomorzym lubelskim, poręczali Marcinowi Zborowskiemu za dług królewski 2 500 zł węgierskich dobrami bełżyckimi. Na początku r. 1479 P. został kasztelanem sądeckim i t. r. brał udział w czerwcowym sejmie piotrkowskim, na którym bp warmiński Mikołaj Tungen składał królowi przysięgę wierności. Następnie przebywał na dworze królewskim w Nowym Mieście Korczynie. W maju 1480 na zjeździe ziemskim krakowskim P. rozsądzał sporne sprawy. W l. 1484–7 za zasługi uzyskał od króla liczne zapisy pieniężne i solne na żupach bocheńsko-wielickich. Brał udział w lutowym sejmie lubelskim 1484 r. i t. r. przeszedł na kasztelanię wiślicką. W r. n. uczestniczył w styczniowym zjeździe nowokorczyńskim, a w maju w krakowskim zjeździe generalnym. Mianowany w 2. poł. 1485 r. wojewodą ruskim, znalazł się w gronie zaufanych królewskich związanych ze sprawami polsko-tatarskiego pogranicza. Utrzymywał również bliskie kontakty z obozem Kurozwęckich. Jesienią 1485 z braćmi Otą (Ottonem) i Stanisławem uczestniczył w akcie przyjęcia w Kołomyi hołdu od woj. mołdawskiego Stefana. W r. 1487 był na styczniowym sejmie piotrkowskim, a następnie marcowym zjeździe nowokorczyńskim. W maju t. r. przebywał u boku króla w Krakowie, a w lipcu zasiadał na sesji sądu grodzkiego we Lwowie. Na Rusi P. przebywał do maja, biorąc udział w sejmiku ziem ruskich w Wiszni. Na listopadowym sejmie t. r. król mianował P-ego komisarzem do rozpatrzenia w terminie do przyszłego sejmu, sporu między Piotrem Szafrańcem a klasztorem w Wielgomłynach. W maju 1489 P. przebywał w Krakowie, gdzie świadkował na licznych dokumentach królewskich, jak również dał (21 V) wysoką porękę woj. poznańskiemu Maciejowi z Bnina za Andrzeja Kmitę Sobieńskiego z Wiśnicza w związku z małżeństwem tego ostatniego z córką wojewody Barbarą. W październiku t. r. P. towarzyszył królewiczowi Olbrachtowi w wyprawie przeciwko Tatarom. W r. 1490 P. jako komisarz królewski rozgraniczał dobra w ziemi przemyskiej, a następnie wziął udział w obradach majowego sejmu piotrkowskiego, świadkując na licznych dokumentach królewskich. Był też obecny na czerwcowym sejmie krakowskim. W r. n. w lipcu przebywał z królem w Nowym Korczynie, był też na wrześniowym sejmie radomskim, a następnie jako komisarz królewski rozgraniczał dobra w ziemi przemyskiej.

P. poparł wybór na tron polski Jana Olbrachta i wziął udział w krakowskim zjeździe senatorskim, odbytym po koronacji we wrześniu i październiku 1491. Na zjeździe tym zrezygnował z tenuty krasnystawskiej, odsprzedając ją kanonikowi krakowskiemu Janowi Rzeszowskiemu, a także poświadczał szlachectwo i h. Leliwa rajcy krakowskiego Jerzego Morsztyna, z którym utrzymywał liczne kontakty handlowo-finansowe. Na lutowym sejmie piotrkowskim 1493 r. P. wstawił się u króla za Zbigniewem Wodzisławskim, dzierżawcą starostwa ojcowskiego w sprawie wykupu sołectw i świadkował na przywilejach dla miasta Krakowa oraz na przywileju dla ziemi lwowskiej. W tym czasie P. wszedł w konflikt z Kurozwęckimi. W r. 1493 procesował się z Mikołajem Kurozwęckim o spadek po Annie Rytwiańskiej (skrzynię napełnioną rzekomo skarbami i oddaną na przechowanie klasztorowi opatowskiemu). W styczniu przebywał przy królu w Krakowie; świadkował na wielkim przywileju dla miasta Kazimierza i pożyczył królowi 1 000 zł węgierskich, zabezpieczonych mu na Ramizowie, Woli Ramizowskiej, Nisku i Zaosiu w pow. sandomierskim. W l. 1493–4 procesował się z Ewą Rytwiańską, żoną Mikołaja Kurozwęckiego, wówczas kaszt. sieradzkiego, która oskarżyła go o to, że 30 jego dworzan (chlebojedźców) i 30 poddanych ze wsi Wojciechów, gdzie wówczas P. rezydował, napadło z jego polecenia na zamek rytwiański, zaś sam P. z 40 ludźmi najechał na wieś Jawor, którą prawnie odziedziczyła po matce Annie z Wojciechowa Rytwiańskiej (siostrze żony P-ego), wojewodzinie krakowskiej. Dn. 29 VII 1494 P. świadkował w Krakowie na akcie kupna Księstwa Zatorskiego, następnie wziął udział w obradach wrześniowego sejmu radomskiego, gdzie był gwarantem aktu inkorporacji tego księstwa do Korony i został wyznaczony na opiekuna dóbr tenutariusza przedborskiego Marcisza. Dn. 5. XI t. r. w Toruniu król zezwolił P-emu na wykupienie z rąk kanonika krakowskiego Jana Rzeszowskiego tenuty krasnystawskiej, jak również mianował go starostą przemyskim. W grudniu t. r. P. zasiadał na rokach sądowych w Przeworsku, a w styczniu r. n. w Sanoku. W r. 1495 z ramienia króla rozgraniczał dobra w ziemi sochaczewskiej, a 5 V w Toruniu, Olbracht zezwolił mu wykupić z rąk Mikołaja Pieniążka królewską wieś Porębę Dzierżną. P. był na wrześniowym sejmie lubelskim, zaś w grudniu t. r. i w styczniu 1496 był z królem w Sandomierzu i brał udział w pertraktacjach z poselstwem księcia pomorskiego Bogusława X, m. in. w sprawie lenna bytowsko-lęborskiego. Mianowany w r. 1496 wojewodą sandomierskim wziął udział w obradach sejmu piotrkowskiego; był świadkiem na aktach potwierdzenia statutów nieszawskich i nadania ziemi czerskiej księciu mazowieckiemu Konradowi III. Wystawił wtedy również dokument w sprawie granic dóbr w ziemi lwowskiej. Później P. był na sejmie zwołanym do Lublina w sprawie sporów biskupa warmińskiego z zakonem krzyżackim.

P. niewątpliwie należał do ludzi wykształconych, powiększał odziedziczoną na zamku pileckim po ojcu bibliotekę. Zasłużył się także jako mecenas. W r. 1492 przyjął na swój dwór w Pilicy humanistę Biernata z Lublina, który bardzo sobie chwalił pobyt tak u P-ego, jak i u jego syna Jana, z powodu niewielkich obowiązków duszpasterskich w kaplicy zamkowej i dobrego wiktu, a przede wszystkim z racji «wielości ksiąg» w bibliotece zamkowej.

Odziedziczony po ojcu olbrzymi majątek synowie podzielili w r. 1478. P-emu przypadły: miasto Pilica z zamkiem (Smoleń) i z wsiami, miasto Mrzygłód, część Branic, miasto Tyczyn z 14 wsiami i prawo lenne we wsi Lutoryż. Matka jego Jadwiga zatrzymała jako oprawę wdowią wydzielone jej synowi Stanisławowi dobra łańcuckie, któremu z tego tytułu bracia P. i Ota mieli płacić do jej śmierci 100 grzywien rocznie. W r. 1488 P. pożyczył Rzeszowskim 2 000 zł. węgierskich, którzy poręczyli dług miastem i zamkiem Ogrodzieniec z 14 wsiami i kuźnicą. Długu tego nie spłacili, a w r. 1492 sprzedali P-emu te dobra za 8 000 zł węgierskich i za Zawiercie z Kuźnicą. Transakcję tę zatwierdził Jan Olbracht na sejmie koronacyjnym. W tym samym czasie P. kupił od Jana z Dynowa: Udorz, jedlczę, Tczycę i Swojczany w pow. ksiąskim za 3 000 zł węgierskich i za pół Brzozówki w pow. sanockim. Po bezpotomnej śmierci brata Stanisława z podziału w r. 1493 z bratem Otą P-emu przypadło miasto Kańczuga z 13 wsiami i prawa lenne w siedmiu innych wsiach. Spore dobra ziemskie wniosła mu także pierwsza żona (klucz Wojciechowski – 5 wsi w ziemi lubelskiej). Ostatni raz P. wystąpił w źródłach 2 VIII 1496, zmarł pod koniec t. r., przed 13 grudnia, kiedy był wspomniany przez swoich synów jako nieżyjący.

Pierwszą żoną P-ego, poświadczoną w r. 1481, była Zofia, siostra Anny, wdowy po Janie Rytwiańskim, która ustąpiła jej dobra Wojciechów, Wolę Wojciechowską, Bątki, Maski i Palikije w ziemi lubelskiej, jako spadek po Katarzynie ze Szczekocin, żonie kaszt. wojnickiego Andrzeja Tęczyńskiego. Wg epitafium w starym kościele w Pilicy Zofia pochodziła z rodu Toporczyków. Drugą żoną P-ego była nie znana bliżej Barbara, która w r. 1492 procesowała się z Elżbietą, żoną Adama z Zerwanic, o perły wartości 30 zł. Synami P-ego z pierwszego małżeństwa byli: Mikołaj, woj. bełski (zob.), Stanisław, star. grodecki (zob.) i Jan, star. lubelski i parczewski (zob.).

 

Dworzaczek; Paprocki; PSB, (Biernat z Lublina); Fedorowicz, Dostojnicy i urzędnicy; – Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy; Kantak K., Nowe szczegóły biograficzne o Biernacie z Lublina, „Reform. w Polsce” T. 6: 1935 s. 160–1; Papée F., Jan Olbracht, Kr. 1936; tenże, Polska i Litwa, Kr. 1903 s. 225; – Acta Tom., I 24; Akta grodz. i ziem., III–IV, VII, XV, XVI, XVIII, XIX; Biernat z Lublina, Wybór pism, Oprac. J. Ziomek, Wr. 1954 s. XX–XXI, XXXII, Bibl. Narod. S. I, nr 149; Cod. epist. I, III; Cod. Pol., IV Cod. Univ. Crac. III; Długosz, Historia, V, tenże, Liber benef., I–II; Iura Masoviae Terrestria, Wyd. J. Sawicki, W. 1973 II nr 153, 154; Kod. m. Kr., I; Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens, II; Materiały archiwalne wyjęte głównie z Metryki Litewskiej, Wyd. A. Prochaska, Lw. 1890; Matricularum summ., I–IV; Mon. Pol. Hist, III, V; Starod. Pr. Pol. Pomn., II nr 4268, 4328, 4363, 4423, 4550; Teki Pawińskiego, II; Vol. leg., I 110, 113; Wypisy źródłowe do. dziejów Wawelu 1450–1500, Kr. 1960; – Arch. Państw. w Kr.: Castr. Crac. t. 22 s. 1055–7, Terr. Biec, t. 4 s. 28, Terr. Crac. t. 153 s. 289–292; – Materiały Pracowni Słownika Hist.-Geogr. Polski Średniowiecznej IH PAN w Kr.

Franciszek Sikora

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jan Pilecki h. Leliwa

brak danych - 1527-01-29 starosta
 

Mikołaj Pilecki h. Leliwa

brak danych - przed 1527-03-08 wojewoda
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt I Stary

1467-01-01 - 1548-04-01
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław ze Skarbimierza

ok. 1365 - 1431-01-09
teolog
 

Stanisław Stańczyk

ok. 1470? - po 1556
błazen
 

Jakub Skarbek z Góry h. Awdaniec

brak danych - ok. 1 czerwca 1438
rycerz
 

Jan I Olbracht

1459-12-27 - 1501-06-17
król Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.