INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Rudzki-Wężyk     

Jan Rudzki-Wężyk  

 
 
1792-03-11 - 1874-01-31
Biogram został opublikowany w latach 1991-1992 w XXXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rudzki-Wężyk Jan (1792–1874), malarz, rzeźbiarz, architekt, złotnik, znawca sztuki. Ur. 11 III w Witkowicach (pow. sochaczewski), był jednym z pięciu synów Onufrego, ziemianina, właściciela Giżyc, i Tekli ze Zwierkowskich.

R.-W. ukończył z nagrodą liceum w Warszawie. Wbrew woli ojca, który chciał go pozostawić na gospodarstwie, zdecydował się udać na studia artystyczne do Rzymu, nauczywszy się uprzednio samodzielnie języka włoskiego. W Rzymie, w Akademii św. Łukasza studiował równocześnie malarstwo, rzeźbę i budownictwo. Nie otrzymując żadnej pomocy materialnej od rozgniewanego ojca, zarabiał na utrzymanie dawaniem lekcji rysunku i sprzedażą własnych prac. Po ukończeniu studiów wybrał się w podróż do Egiptu, którą odbył mimo szczupłości środków materialnych (podróżował czasem pieszo). Korespondencje z tej wyprawy pt. Listy z Egiptu publikował w prasie warszawskiej. Dwie przywiezione mumie ofiarował do zbiorów Uniw. Warsz. W r. 1819 na wystawie w salach Uniwersytetu prezentował wykonany – jak pisał współczesny krytyk – «z wielką pracą, cierpliwością i znajomością rzeczy» rysunek Jezusa w dziecinnym wieku (wg kopii L. Letronne’a z obrazu Leonarda da Vinci), za który otrzymał pochwałę. Związał się wówczas z domem Stanisława Kostki Potockiego, ministra WRiOP, gdzie był stałym gościem. W ministerstwie pełnił funkcję sekretarza, a po dymisji Potockiego w końcu r. 1820 był do r. 1823 adiunktem w Dyrekcji Funduszów Edukacyjnych. W tym okresie zajmował się szczególnie malarstwem. Oprócz licznych szkiców wymienić należy olejne studia pejzażowe oraz autoportret. Większość jego prac wykonana została na zamówienie Potockich. Dla Aleksandra Potockiego przebudował R.-W. myśliwski pałacyk w Raju (w kluczu Brzeżańskim), w formie czteroportykowej palladiańskiej willi z centralną kopułową salą na piętrze. Po rezygnacji ze stanowiska w ministerstwie R.-W. ponownie wyjechał do Włoch, gdzie zajął się historią sztuki i archeologią, w krótkim czasie zyskując sobie opinię znawcy dzieł sztuki. Otrzymał też (dn. 8 IV 1827) honorowy dyplom członka swej macierzystej Akademii św. Łukasza w Rzymie.

Po powrocie do kraju pełnił R.-W. w l. 1829–35 urząd asesora w Najwyższej Izbie Obrachunkowej, a w l. 1836–7 sprawował funkcję radcy w Tow. Kredytowym Ziemskim. W r. 1836 wziął udział w wystawie sztuk pięknych w Warszawie pokazując dwa portrety z natury, które wedle recenzji «czarną kredą wykonane, czystym i delikatnym cieniowaniem odznaczające się, słusznie znawców i artystów uwagę zwróciły», oraz Widok domu Templariuszów w Louvier (malowany na szkle w ogniu) i Widok placu św. Marka w Wenecji. Po nabyciu dóbr Sławsk i Węglewo w okolicy Konina, porzucił pracę urzędniczą. W Sławsku postawił wg własnego projektu zabudowania dworskie, a w r. 1840 założył tam wytwórnię fajansu (którą kierował Henryk Robert Wendler). Zakład ten istniał do r. 1847 i upadł po sprzedaży Sławska przez R-ego. W r. 1848 wyjechał do Rzymu, gdzie 24 XI wziął udział w zorganizowaniu tajnego wyjazdu Piusa IX z zagrożonej ruchami rewolucyjnymi stolicy na terytorium neapolitańskie. Wkrótce wraz z rodziną przeniósł się do Hamburga, przyjmując tamtejsze obywatelstwo, stale jednak przebywał w Paryżu, gdzie kształcili się jego synowie. Zajął się wówczas złotnictwem wykonując w stylu B. Celliniego m. in. srebrną cukiernicę dla Izabeli Starzyńskiej w Dreźnie i srebrny lichtarz z personifikacjami trzech pór roku (wystawiony w Krakowie w r. 1871). W r. 1860 powrócił do Warszawy, gdzie zaprojektował i wybudował dom własny przy ul. Krochmalnej 4. Wkrótce wyjechał do Florencji, by następnie udać się znów do Paryża. Jakkolwiek następne lata upływały mu w ciągłych podróżach, były one płodne artystycznie. Opanowując wciąż nowe techniki plastyczne, w r. 1865 wykonał medal pamiątkowy z popiersiem Aleksandra Fredry. Nadal malował też na szkle, wypalając je później w ogniu. Powstawały w ten sposób portrety i widoki architektoniczne z Francji. Po śmierci swego syna Juliusza (1862), zaprojektował na cmentarzu Powązkowskim grobowiec rodzinny w kształcie antycznego sarkofagu. W r. 1869 wziął udział w konkursie na przebudowę krakowskich Sukiennic. Projekt jego, choć uwzględniał cechy stylowe budowli i zawierał wzorowo opracowany kosztorys, pomijał jednak całkowicie problemy funkcjonalne i konstrukcyjne, jury uznało więc, że nie spełnia warunków konkursu. W Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych (TPSP) w Krakowie były pokazane jego prace w r. 1870: Dziecko przewracające karty w książce (rys. kredką), Ciennik do okna (malowidło na szkle), Stefan Batory (rzeźba z drzewa), talerzyk srebrny i lichtarz srebrny, w r. 1871 (Stefan Batory, stoliczek chiński i ramka, trzy rzeźby z drzewa).

W ostatnich latach życia R.-W. mieszkał na zmianę w Krakowie i Florencji. Zajął się wówczas również publicystyką w czasopismach galicyjskich, wydał broszury Projekt urządzenia giełdy w Krakowie (Drezno 1869), Program urządzenia szkół budownictwa cywilnego (Kr. 1871 i 1872), wygłaszał też liczne odczyty o numizmatyce i archeologii. Zebrał dużą kolekcję antyków i dzieł sztuki. Zmarł podczas pobytu we Florencji 31 I 1874 i tamże został pochowany na cmentarzu przy kościele San Miniato al Monte (na nagrobku data ur. 1798).

Z małżeństwa z Franciszką z Ciechomskich (1804–1880), miał R. dwóch synów: Alfreda (1834 – zm. 1865 w Pau we Francji), inżyniera, i Juliusza, (1838 – zm. 1862 podczas budowy mostu kolejowego w Kownie), również inżyniera.

 

Tondo z popiersiem R.-W-a w zwieńczeniu nagrobka na cmentarzu przy kościele San Miniato al Monte we Florencji; Fot. w: „Tyg. Illustr.” 1874 nr 342; – Estreicher w. XIX, X–XI; Grajewski, Bibliogr. ilustracji; Pol. Bibliogr. Sztuki, III; Łoza, Architekci; Swieykowski, Pam. Tow. Przyj. Sztuk Pięknych; Uruski; – Kozakiewicz, Warsz. wystawy sztuk pięknych; Noskowski W., Jan Wężyk-Rudzki, „Tyg. Illustr.” 1874 nr 342 s. 36–8; Pamjatniki gradostroitel’stva i architektury Ukrainskoj SSR, Kiev 1986 IV 44–5; Starzewska M., Jeżewska M., Polski Fajans, W. 1978 s. 69–70; – „Kalendarzyk Polityczny 1834–7; Nowy Kalendarzyk Polityczny 1823, 1930 s. 448; – „Bibl. Warsz.” 1874 t. 1 s. 547; „Kur. Warsz.” 1862 nr 26, 1880 nr 209; – Accademia di S. Luca w Rzymie: Archivio Storico, Misc. Cong. II n. 17, s. 822; IS PAN: Mater. Słownika Artystów Pol.

Robert Kunkel

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.