INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Janina Morawska     

Janina Morawska  

 
 
1897-04-27 - 1970-10-15
Biogram został opublikowany w 1976 r. w XXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Morawska (Dzierżykraj-Morawska) z Serkowskich Janina, krypt. J. Mor., J. MOR., (Mor.), (1897–1970), literatka, działaczka kulturalna. Ur. 27 IV w Charkowie, była córką Stanisława Serkowskiego, lekarza, i Władysławy z Frankowskich. Od r. 1914 mieszkała w Warszawie, studiowała filologię polską na Uniw. Warsz. W r. 1916 wyszła za mąż za architekta Franciszka Morawskiego (zob.). W r. 1917 zadebiutowała jako pisarka popularną rozprawką O poetach i poezji (W.) oraz została (1918) członkiem komitetu redakcyjnego „Pro Arte et Studio”. Ogłosiła kilka artykułów i recenzji. W teatrze młodzieżowym «Jaskółka» wystawiła parę sztuk dla dzieci, m. in. Antena w karczmie Rzym (1930). W r. 1932 została członkiem Związku Literatów Polskich. Uwagę krytyki i publiczności zwróciła M. utrzymaną w konwencji bajki «tragikomedią w trzech aktach» Sobowtór wystawioną przez Irenę Solską w r. 1932 w eksperymentalnym Teatrze im. Stefana Żeromskiego na Żoliborzu, w reżyserii Juliusza Osterwy. (W r. 1957 sztuka ta nadana została w przekładzie francuskim jako słuchowisko radiowe przez rozgłośnię paryską). Mniej udany był wystawiony w r. 1935 w reżyserii Stanisławy Wysockiej dramat obyczajowy Łańcuch. Właściwą dla siebie formę wyrazu znalazła M. w słuchowiskach radiowych. Cechujący jej twórczość element grozy i tajemniczości znalazł tu właściwe zastosowanie.

Ok. r. 1935 M. zaczęła pracować w Rozgłośni Warszawskiej Polskiego Radia. Napisała wówczas ok. 30 słuchowisk radiowych – oryginalnych i adaptacji – (większość z nich zaginęła w czasie wojny); w literaturze polskiej była jedną z pierwszych wśród pisarzy dostarczających repertuaru dla teatru radiowego. Słuchowiska Adamowe i Ostrzeżenie były związane z postacią Adama Mickiewicza. W Ziołach i kamieniach, odznaczonych pierwszą nagrodą na konkursie literackim Polskiego Radia w r. 1935, przedstawiła problem winy i odpowiedzialności. Dużą popularność, także za granicą, zdobyło Miasto Santa Cruz (1935), nadane przez kilka rozgłośni europejskich (realizacji amerykańskiego filmu wg tego słuchowiska przeszkodziła wojna). Ukazała w nim M. bohaterską telefonistkę, która ginie na stanowisku ostrzegając mieszkańców swego miasta przed zbliżającym się cyklonem. Inne głośniejsze słuchowiska to: Trzecie ostatnie drzwi (1937), Las (1938), powieść radiowa Mam 13 lat (1939). M. była również autorką szkicu teoretycznego Z doświadczeń autorów radowych („Pion” 1935). Interesowało ją także kino: za pracę Człowiek współczesny w filmie otrzymała I nagrodę na konkursie „Wiadomości Literackich” (1933). Okupację M. spędziła w Warszawie, biorąc udział w konspiracji w szeregach Armii Krajowej. W l. 1945–7 była kierownikiem literackim Teatrów Miejskich w Warszawie i redagowała czasopismo „Scena i Widownia”. Napisała wówczas sztukę w 1 akcie z prologiem Lawina (W. 1947) oraz opracowała kilka adaptacji znanych utworów literackich, które były wystawiane w teatrach Warszawy i innych miast, m. in. Placówka wg Bolesława Prusa, Świerszcz za kominem wg Ch. Dickensa. Od r. 1947 mieszkała w Poznaniu i zajmowała się krytyką teatralną, pisząc do „Głosu Wielkopolskiego” i „Gazety Poznańskiej”. W l. 1952–8 była kierownikiem literackim tamtejszego Państwowego Teatru Lalki i Aktora «Marcinek», dla którego napisała wówczas kilka oryginalnych sztuk lalkowych oraz parę adaptacji cieszących się dużym powodzeniem i wystawianych także w innych miastach (m. in. Dziadek Zmruż-Oczko wg H. Ch. Andersena, Janek Wędrowniczek wg M. Konopnickiej, Młynek do kawy wg K. I. Gałczyńskiego oraz napisane wspólnie z Leszkiem Prorokiem Gwiezdne wagary, wystawione w r. 1966 w teatrze telewizji).

M. współpracowała również z amatorskim ruchem teatralnym Wielkopolski jako prelegentka oraz jako kierownik literacki amatorskiego zespołu teatralnego przy Wojewódzkim Domu Kultury w Poznaniu. W wyniku współpracy z Centralną Poradnią Amatorskiego Ruchu Artystycznego powstało m. in. widowisko dla młodzieży Pozwólcie nam marzyć (W. 1965), oparte na fragmentach książek Janusza Korczaka. W r. 1964 M. otrzymała odznakę Zasłużonego Działacza Kultury. Ostatnią pracą M-iej był szkic Walka Bogusławskiego o teatr w Wielkopolsce („Nurt” 1965). Zmarła 15 X 1970 w Poznaniu i została pochowana na cmentarzu w Junikowie.

Z małżeństwa z Franciszkiem Morawskim miała troje dzieci (zob. życiorys męża).

 

Bibliogr. dramatu pol., I, III; Pol. Bibliogr. Liter. za r. 1946 i n.; Bartelski L, M., Polscy pisarze współcześni, W. 1972; – Bocheńska J., Polska myśl filmowa do r. 1939, Wr. 1974; Broniewski S., Przez sitko mikrofonu, Wr. 1965 s. 47; Czachowski K., Obraz współczesnej literatury polskiej 1884–1934, W. 1936 III; [Mańkowski J.] J. M., Poznań literacki, P. 1964 s. 95–7 (fot.); Winklowa B., Tadeusz Żeleński, W. 1967; – „Nowy Świat” dod. „Głosu Wpol.” 1959 nr 58 (C. Kubalik, fot.); „Roczn. Liter.” 1970 s. 618–19 (J. Chudek, nekrolog); – B. Jag.: rkp. Przyb. 16/71 (Leitgeber S., Morawscy h. Nałęcz, Puszczykowo 1967, rkp. s. 49); – Laskowicz K., Studia o początkach sztuki radiowej, (rkp. w posiadaniu autorki); Materiały rękopiśmienne (słuchowiska, adaptacje, przekłady, artykuły) w posiadaniu córki Marii Jurasz w W.; – Informacje córki i siostry Marii Wiercińskiej w W.

Wiesława Albrecht

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.