INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Janina Strużanowska (z domu Kunigiel)     

Janina Strużanowska (z domu Kunigiel)  

 
 
1905-11-07 - 1993-11-21
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Strużanowska Janina z Kunigielów (1905–1984), lekarz, twórca polskiego teatru amatorskiego w Wilnie.

Ur. 7 XI w Czerwonym Dworze (pow. wileński), była córką Ignacego Kunigiela (1868–1931), zarządcy gorzelni, następnie intendenta szpitala św. Jakuba w Wilnie, w l. 1926–31 pracownika magistratu wileńskiego, oraz Walerii Wandy Aleksandry z Balcewiczów (1880–1972).

Po ukończeniu szkoły powszechnej w Czerwonym Dworze uczyła się Janina w Gimnazjum Sióstr Urszulanek w Wilnie. W l. 1924–31 studiowała na Wydz. Lekarskim USB. Dn. 17 V 1926 wyszła za mąż za Edmunda Mieczysława Strużanowskiego (Jastrzębiec-Strużanowskiego) i przeniosła się do Warszawy. W r. 1933 uzyskała dyplom lekarski na Uniw. Warsz., ale zajmując się rodziną, pracy w zawodzie nie podjęła. Po wybuchu drugiej wojny światowej, we wrześniu 1939, wyjechała z dziećmi do Wilna, gdzie od r. 1940 pracowała jako lekarz w stacji dezynfekcyjnej na Antokolu. Pomagała uchodźcom z terenów zajętych przez Niemców i oficerom polskim, internowanym przez władze litewskie. W czerwcu 1941, ostrzeżona przez znajomych Żydów, uniknęła zesłania w głąb ZSRR. Po zajęciu Litwy przez Niemców ukrywała w l. 1942–4 trzy Żydówki w swym domu przy ul. Piotra Skargi 12 (obecnie Žuvėdru 36). W tym samym domu od zimy 1943/4 Tadeusz Lara drukował na powielaczu gazetkę AK „Polska walczy!”. Latem 1944, podczas akcji «Ostra Brama», zorganizowała S. punkt opatrunkowy dla rannych żołnierzy AK. Po zakończeniu działań wojennych, mieszkając nadal w Wilnie, pracowała przez rok w ambulatorium na Antokolu, a następnie w przychodni ginekologicznej; równocześnie była zatrudniona w domu dziecka nr 12. W r. 1947 objęła stanowisko lekarza-laboranta w Inst. Przeciwgruźliczym; w r. 1954 została tam kierownikiem laboratorium przychodni. Wśród chorych wyszukiwała muzyków, śpiewaków i poetów; organizowała z nimi wieczory artystyczne, na które zapraszała także mieszkańców miasta. Ok. r. 1954 została aresztowana przez Komitet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti (KGB) i przez tydzień była przetrzymywana w więzieniu. Straciła wtedy posadę; po wyjściu z więzienia pracowała dorywczo jako lekarz w domu dziecka i żłobku. W r. 1956 wróciła na swoje stanowisko w Inst. Przeciwgruźliczym.

W r. 1961, wraz z nauczycielką Janiną Pieniążkową oraz pracownikiem Archiwum m. Wilna Jerzym Ordą, założyła S. w Wilnie przy Klubie Pracowników Łączności Polski Zespół Dramatyczny i została jego kierownikiem artystycznym. Dn. 12 V 1963 odbył się pierwszy publiczny występ Zespołu pt. „Wieczór Satyry”; t.r. wystawiono m.in. jednoaktówkę Jerzego Szaniawskiego „Matka”. Od r. 1965 Zespół był afiliowany przy Klubie Pracowników Służby Zdrowia i wystawił sztuki: „Szczęście Frania” Włodzimierza Perzyńskiego (1966), „Niemcy” Leona Kruczkowskiego (1967) i „Świętoszek” Moliera (1968). W r. 1971 zrezygnowała S. z kierowania laboratorium, a w r. 1975 przeszła na emeryturę. Nadal zajmowała się Polskim Zespołem Dramatycznym wystawiając m.in. utwory literatury litewskiej: „Trzy ukochane” Julii Żemaite (1975), „Maniak” Kazysa Saji (1978), „Niby było, niby nie” Augustinasa Griciusa (1981). Dom S-iej stanowił «kolebkę powojennego polskiego życia kulturalnego i artystycznego w Wilnie» (J. Surwiło). S. zmarła 26 I 1984 w Wilnie, została pochowana na cmentarzu Antokolskim. Była wyróżniona Odznaką «Zasłużony dla kultury polskiej».

W małżeństwie z Edmundem Mieczysławem Strużanowskim miała S. dwoje dzieci: córkę Hannę (ur. 1931), lekarza medycyny, i syna Jerzego (ur. 1932), inżyniera. Mąż S-iej, Edmund Mieczysław ur. 2 III 1896 w Kurzanach koło Terespola (wg dokumentów wojskowych we Lwowie), był członkiem Polskich Drużyn Strzeleckich, od 8 VIII 1914 służył w Legionach Polskich; walczył w szeregach II Brygady, m.in. pod Kostiuchnówką (1916). W r. 1918 został wcielony do armii austro-węgierskiej i wysłany na front włoski. Dn. 14 XI t.r. wstąpił do WP; uczestniczył w obronie Lwowa, następnie w wojnie polsko-sowieckiej 1920 r. oraz w III powstaniu śląskim (1921). W okresie międzywojennym służył kolejno w 5. pp, 1. pp, Korpusie Ochrony Pogranicza, 21. pp, Biurze Personalnym Piechoty MSWojsk. i Dowództwie Obrony Przeciwlotniczej MSWojsk. W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. był oficerem inspekcyjnym w Dowództwie Obrony Przeciwlotniczej Lublina; został ciężko ranny. Internowany na Węgrzech, w r. 1945 wrócił do Polski. Był członkiem Komendy Naczelnej Związku Legionistów Polskich, a po jego rozwiązaniu w r. 1947 działał dalej w środowisku legionowym w Krakowie, m.in. był zastępcą płk. Józefa Herzoga. Należał do inicjatorów powołanego w maju 1980 Komitetu Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego. W r. 1993 został Komendantem Naczelnym Związku Legionistów Polskich (reaktywowanego w r. 1990); był także wiceprzewodniczącym Rady Muz. Czynu Niepodległościowego. Z dn. 11 XI 1993 został awansowany przez Prezydenta RP Lecha Wałęsę do stopnia generała brygady. Zmarł 21 XI 1993 w Krakowie, został pochowany 30 XI na cmentarzu Rakowickim. Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Niepodległości (1933), Krzyżem Walecznych (siedmiokrotnie), Krzyżem Kawalerskim (1936) i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (1992) Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Medalem za Wojnę 1918–1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

 

Jackiewicz M., Polacy na Litwie 1918–2000, W. 2002; – Srebrakowski A., Polacy w Litewskiej SRR 1944–1989, Tor. 2002; Surwiło J., Jesteśmy z Wilna spod znaku Reduty, W. 2000; tenże, Scena polska nad Wilią, Wil. 1995 s. 10–11, 15; tenże, Zostali tu z nami na dobre i złe, Wil. 2000 s. 265–72; Szostakowski J., Na 100-lecie urodzin Janiny Strużanowskiej. Założycielka pierwszego powojennego polskiego teatru amatorskiego w Wilnie, „Magazyn Wil.” 2005 nr 12 (fot.); – „Tyg. Powsz.” 1984 nr 26 (Z. T. Wierzbicki); – Lietuvos centrinis valstybės archyvas w Wil.: F. 604, Ap 20, B. 267, I 119v–120, nr 292; – Informacje i mater. Hanny Strużanowskiej-Balsienė z Wil.

Bibliogr. dot. Edmunda Mieczysława Strużanowskiego: Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; Rybka R., Stepan K., Rocznik oficerski 1939, Kr. 2006; – „Czas” 1993 nr z 1 XII, 10 XII, 24 XII; „Dzien. Pol.” 1993 nr z 9 XI, 12 XI, 1 XII; „Echo Krakowa” 1993 nr z 2 VI, 12–14 XI; „Polska Zbrojna” 1993 nr z 15 XI; – Arch. Muz. Czynu Niepodległościowego w Kr.: Teczka personalna S-ego; CAW: sygn. Tap. 176/668 (fot.), 26480, 27587, 27746 (Biuro Personalne MSWojsk. 1.300.18.96, Ap. 14258 KN 2.8.31); – Informacje Krystiana Waksmundzkiego z Kr.

Mieczysław Jackiewicz

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.