INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Jarosław Jan Sokołowski h. Pomian  

 
 
2 poł. XV - przed 10.05.1518
Biogram został opublikowany w latach 2000-2001 w XL tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sokołowski Jarosław Jan z Wrzący Wielkiej h. Pomian (zm. 1517/18), komornik Władysława Jagiellończyka, króla Czech i Węgier, kasztelan biechowski, później lędzki, tenutariusz kolski. Pisał się też z Warzymowa, Wilczyna i Marszewa. Był synem Mikołaja i jego pierwszej żony Anny (występuje w l. 1466–9, nie żyła już w r. 1500) z Rzyszyna, Wilczyna i Kunowa, bliskiej krewnej Jana Lewina z Rzyszyna, Marszewa i Wilczyna, łowczego oraz skarbnika inowrocławskiego, bratankiem Jałbrzyka Jana (zob.).

Ojciec Mikołaj (Bartosz Paprocki i Kasper Niesiecki dają mu mylnie imię Wojciech) określany jako Sokołowski, Wrzącki lub Besiekierski, zwany Kochanek, był do r. 1496 stolnikiem brzeskim kujawskim, w l. 1496–1505 kaszt. dobrzyńskim (4 V 1503 Aleksander Jagiellończyk na podstawie fałszywej wiadomości o jego śmierci mianował następcę na urzędzie kaszt. dobrzyńskiego). Jego drugą żoną była Ewa, córka Klemensa ze Straszkowa i Ostrówka.

S. wprowadzony został na dwór króla Czech i Węgier Władysława Jagiellończyka niewątpliwie przez swego stryja Jałbrzyka Jana. Najpewniej to S., a nie jego stryj, przybył 21 VIII 1492 do Piotrkowa jako posłaniec (nuntius) tego króla i na zgromadzeniu przedwyborczym bezskutecznie żądał odroczenia elekcji po śmierci Kazimierza Jagiellończyka oraz glejtu dla królewskich posłów, czekających na granicy (odpowiedzi nie otrzymał). W źródłach czeskich występował w l. 1497–9 jako komornik króla Władysława, a w źródłach polskich nazywany był też jego dworzaninem (1503, 1504), skarbnikiem (1505, 1512 i 1515) oraz sekretarzem (1508). Nie osiągnął jednak na dworze czeskim takiej pozycji, jak jego stryj. Nie należał do rady koronnej, a podróże z Pragi do Krakowa odbywał zapewne tylko w charakterze królewskiego posłańca (jak w r. 1508, gdy przybył do Krakowa i w imieniu króla Władysława przedstawił królowi Zygmuntowi I projekty małżeństwa królewny Elżbiety). Od r. 1500 występował jako rycerz pasowany (strenuus). Wstawiennictwu króla Władysława S. zawdzięczał kilka łask otrzymanych od Jana Olbrachta, Aleksandra i Zygmunta: 1 VIII 1503 i 2 II 1504 dostał ekspektatywy na najbliższe wakujące burgrabstwo krakowskie (nie zostały zrealizowane), w r. 1506 uzyskał konsens królewski na wykup star. kolskiego (które w r. 1515 otrzymał w dożywocie, też na prośbę króla Władysława), a w l. 1508, 1512 i 1515 zwalniany był z obowiązku udziału w pospolitym ruszeniu ze względu na służbę u króla Władysława. Cieszył się też zaufaniem najbliższych współpracowników królów polskich. W l. 1509 i 1510 kaszt. kaliski Jan Jarand Brudzewski wyznaczył S-ego oraz kanclerza kor. Jana Łaskiego na opiekunów swej żony, dzieci i dóbr. Z kolei S. w r. 1511 wyznaczał opiekunami swej żony, dzieci i dóbr Jana Łaskiego, wówczas już arcybpa gnieźnieńskiego oraz burgrabiego krakowskiego Mikołaja Lanckorońskiego z Brzezia. Być może poparciu wpływowych przyjaciół S. zawdzięczał urzędy kasztelańskie: od 24 IX 1509 występował jako kaszt. biechowski, a ok. 3 II 1511 otrzymał awans na kaszt. lędzką (choć kaszt. biechowskim nazwany został jeszcze 14 II 1511). W l. 1507 i 1510 pełnił też funkcję star. grudziądzkiego (w zastępstwie małoletnich stryjecznych braci, synów Pawła).

Wraz z bratem rodzonym Wojciechem odziedziczył S. po ojcu miasto Grabów, wieś Wrzącą Wielką (uważany jest za założyciela murowanego dworu w tej wsi), a po matce jedną trzecią dóbr Kunowo, Wilczyna i Marszewo (pow. gnieźnieński). Natomiast wieś Besiekiery (ziemia łęczycka) odziedziczyli Jan i Mikołaj woj. łęczycki, przyrodni bracia S-ego, ale po śmierci Mikołaja, wieś ta należała do synów S-ego. W r. 1510 kupił całą wieś Rakowo (koło Pobiedzisk, pow. gnieźnieński). Od r. 1511 występował jako właściciel połowy miasta Noć (Noteć) z wsiami Pagórki i Broniszewo (pow. radziejowski) oraz wsi Warzymowo i Przewóz (pow. kruszwicki). W r. 1512 otrzymał konsens królewski na wykupienie połowy miasta Noć (tj. połowy miasta należącej do dóbr monarszych, druga część była szlachecka). S. po raz ostatni występuje w znanych źródłach 15 V 1517. Zmarł przed 10 V 1518, kiedy to nominację na urząd kaszt. lędzkiego otrzymał Rafał Leszczyński, brat Jana, ożenionego z wdową po S-im. S. pochowany został w podziemiach kaplicy Najśw. Marii Panny w kościele paraf. p.wezw. św. Krzyża w Kole (wg M. Rawity-Witanowskiego).

S. był żonaty (co najmniej od r. 1510) z Marią de Marcellanges (Mercellanges, z rodziny pochodzącej z Burgundii), najpewniej damą dworu Anny de Foix, trzeciej żony króla Władysława Jagiellończyka (1502–6). W r. 1519 otrzymała ona, jako wdowa po S-m, zgodę Zygmunta I na sprzedaż star. kolskiego Annie, córce kaszt. poznańskiego Łukasza Górki (konsens zrealizowany), od r. 1520 występuje jako żona Jana Leszczyńskiego, od r. 1525 kasztelana brzeskiego kujawskiego (zob.). W r. 1522 ufundowała altarię w kościele paraf. w Kole. Z małżeństwa z Marią S. miał kilkoro dzieci: Annę, żonę Mikołaja Potulickiego z Chodzieży, i Magdalenę (wg Z. Stolz tożsama z Konstancją z Wrzący, żoną Stanisława Balińskiego, wojskiego, potem podczaszego dobrzyńskiego) oraz Krzysztofa (zob.), Jana (w źródłach w l. 1511–53, jako zm. w 1581), męża Trzebuchowskiej (wg M. Czygenberk Orłowskiego i K. Niesieckiego), Stanisława, star. Rogoźna (w Prusach Król.) w l. 1540–57 (do 1559?), ożenionego z Anną z Witowic, wdową po Łukaszu Mełdzyńskim (von Allen), star. Rogoźna i Świecia (w Prusach Król.), zm. bezdzietnie, oraz Mikołaja (w źródłach w l. 1511–34, zm. 1534/6) i Marcina (w źródłach w l. 1519–53), dziedziców Warzymowa, Grabowa i Besiekier.

Rodzonym bratem S-ego był Wojciech z Wrzący Wielkiej, Wilczyna i Marszewa, stolnik brzeski kujawski w l. 1499–1529, żonaty z Katarzyną Dłuską z Długiego. Miał też S. rodzeństwo przyrodnie: braci Jana (wg Paprockiego i Niesieckiego, zm. bezżennie) i Mikołaja z Wrzący Wielkiej i Besiekier (zm. 1567–9), kaszt. konarskiego kujawskiego w r. 1558, kruszwickiego w l. 1558–60, następnie woj. inowrocławskiego w r. 1563 i łęczyckiego w l. 1563–7. Wg M. Czygenberk Orłowskiego S. był też bratem przyrodnim dwu sióstr, z których jedna została żoną Pokrzywińskiego, a druga Załuskiego (wg Z. Stolz, żoną Stanisława Pokrzywińskiego była Elżbieta Sokołowska).

 

Słown. Hist.-Geogr. Ziem Pol., VIII/2 (Leszno); Niesiecki, VIII (na s. 449 błędnie podano, że S. był synem Ewy ze Straszkowa); Paprocki, s. 537 (również mylnie pisze, że S. był synem Straszkowskiej); Czaplewski, Senatorowie Prus Król., s. 91; Gąsiorowski A., Starostowie wielkopolskich miast królewskich w dobie jagiellońskiej, W. 1981 s. 26, 35, 43, 80; Urzędnicy, VI/2 (na s. 268 najpewniej błędnie przypisano Mikołajowi Sokołowskiemu woj. łęczyckiemu także urząd wojskiego kruszwickiego, podobnie jak w: Urzędnicy, II/2 s. 291; wojskim kruszwickim był w l. 1558–67 – wg M. Czygenberk Orłowskiego, i ta informacja wydaje się wiarygodna – Mikołaj Sokołowski z Wrzący Wielkiej i Grabowa, syn Wojciecha, stolnika brzeskiego i Katarzyny Dłuskiej); – Bukowski W., Burgrabstwo krakowskie do połowy XVI wieku, w: Urzędy dworu monarszego dawnej Rzeczypospolitej i państw ościennych, Red. A. Gąsiorowski, R. Skowron, Kr. 1996 s. 172; Karczewska J., Nepotyzm w rodzie Pomianów, „Przegl. Bydgoski” R. 7: 1996 s. 84–5 (z błędami, m.in. na s. 85 mylnie przypisano S-emu urząd burgrabiego krak. oraz uznano za braci Jałbrzyka i Jana, gdy w rzeczywistości mowa jest o stryju i bratanku); Macek J., Jagellonský věk v českých zemích (1471–1526), Praha 1992 I 323 (tu S. znany jest jako królewski komornik tylko w r. 1499); Papée F., Jan Olbracht, Wyd. 2 Kr. 1999 s. 34–5; Rawita-Witanowski M., Wielkopolskie miasto Koło, jego przeszłość i pamiątki, Piotrków 1912 (na s. 57 i 61 pomyłkowo mowa jest o Marcie, zamiast o Marii, wdowie po S-im); Sławiński T., Uwagi o magnaterii kujawskiej 1447–1569, „Przegl. Hist.” T. 76: 1985 z. 2 s. 199 przyp. 42, s. 203 tabl. III; Szadkowska-Linette R., Późnośredniowieczny dwór obronny we Wrzącej Wielkiej, „Roczn. Wpol. Wschodniej” T. 2: 1974 s. 99–115 (z błędnymi identyfikacjami osób); – Acta Tom., I, II, V; Akta Stanów Prus Król., III/1, V (tu na s. 317 przyp. 253 pod r. 1510 S. wspomniany wraz z Janem, zapewne bratem, jest to jedyna znana wzmianka dot. Jana); Cod. epist. saec. XV, III nr 389; Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1564–1565, Bydgoszcz 1961 I; Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1616–1620, Wr. 1994 I–II; Łaski, Liber ben., s. 436; Matricularum summ., III (nr 978: mało prawdopodobne, aby wymieniony tu 21 XI 1503 rotmistrz Jan był identyczny z S-im), IV; Pamiętnik p. Macieja Czygenberk Orłowskiego…, Wyd. W. Kętrzyński, „Roczniki Tow. Nauk. w Tor.” T. 13: 1906; Teki Dworzaczka CD-ROM, Kórnik–P. 1997; Teki Pawińskiego, I 91 (mało prawdopodobne, by wspomniany 30 III 1504 rotmistrz Sokołowski był tożsamy z S-im); Zemek M., Turek A., Regesta listin z lichtenštejnského archivu ve Vaduzu z let 1173–1526, „Sbornik archivních prací” (Praha) R. 33/2: 1983 s. 491 nr 484 (tu S. po raz pierwszy jako komornik królewski 9 IV 1497), s. 493 nr 490; – „Mies. Herald.” R. 18: 1939 nr 1 s. 15, nr 3 s. 47; – AGAD: Arch. Skarbu Kor., I 12 k. 182; AP w P.: Poznań Gr. 10 k. 121 (tu Mikołaj S. zw. Kochanek po raz pierwszy jako stolnik brzeski), Gr. 12 k. 58 (tu Wojciech S. po raz pierwszy w r. 1499 jako stolnik brzeski); Pracownia Słown. Hist.-Geogr. Ziem Pol. w Średniowieczu IH PAN w P.: Materiały dot. Kunowa, Marszewa, Sokołowa, Warzymowa, Wilczyna, Wrzący Wielkiej; – Mater. Red. PSB: Materiały do rodziny Sokołowskich, nadesłane przez Zofię Stoltz z W.

Grażyna Rutkowska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Jałbrzyk Jan Sokołowski h. Pomian

1 poł. XV - przed 03.02.1495 komornik
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.