INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jerzy Jakub Michalski     

Jerzy Jakub Michalski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1975 r. w XX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Michalski Jerzy Jakub (1870–1956), skarbowiec, profesor wyższych uczelni, dyrektor Banku Krajowego, minister skarbu. Ur. 18 III w Jarosławiu. Był jednym z czworga dzieci urzędnika skarbowego Józefa i Marii z Pogonowskich. Gimnazjum ukończył w Rzeszowie, zdając celująco maturę w czerwcu 1888. Wstąpił następnie na Wydział Prawa i Administracji UJ. W czerwcu 1893 uzyskał doktorat, a w lipcu t. r. rozpoczął pracę w Krajowej Dyrekcji Skarbowej. Przygotowując się do działalności na polu naukowym, pracował w różnych działach aparatu skarbowego, m. in. w Rzeszowie, Tarnobrzegu i Chrzanowie, awansując stopniowo z praktykanta na sekretarza skarbowego. W trakcie pracy odbył służbę w wojsku (1894–5). W r. 1903 ukazała się jego książka Austriacki powszechny podatek zarobkowy (Kr.). W lipcu t. r. M. habilitował się na podstawie pracy Prawo ubogich (Kr. 1904) z zakresu skarbowości i austriackiego prawa skarbowego. W r. 1904 rozszerzył veniam docendi na naukę administracji i austriackiego prawa administracyjnego. Lata 1905–6 spędził na studiach w uniwersytecie w Berlinie oraz The London School of Economics. Po powrocie do Krakowa rozpoczął wykłady na UJ. We wrześniu 1907 mianowany został profesorem nadzwycz. nauki skarbowości i austriackiego prawa skarbowego oraz nauki administracji i austriackiego prawa administracyjnego. Wykładał równocześnie prawo państwowe na Studium Rolniczym UJ i na kursie abiturientów Akademii Handlowej. W ciągu tych lat ogłosił m. in. Projekt reformy podatków budynkowych (Kr. 1908) i Projekt reformy podatków domowych (Kr. 1908).
Z funkcji profesorskiej zrezygnował M. w październiku 1911, aby objąć kierownictwo Banku Krajowego dla Królestwa Galicji i Lodomerii we Lwowie (od kwietnia 1922 Polski Bank Krajowy – PBK). Na stanowisku tym (z przerwą w okresie gdy był ministrem skarbu) pracował, aż do chwili włączenia Banku Krajowego do Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK, 1924). Równocześnie zajmował się działalnością naukową i administracyjną w powstającym aparacie państwa polskiego. W semestrze zim. 1915 r. podjął wykłady ekonomii w Szkole Politechnicznej we Lwowie; prowadził je do października 1921. W kwietniu 1916 został mianowany profesorem zwycz. ekonomii politycznej, a we wrześniu 1920 profesorem honorowym Politechniki we Lwowie. Dn. 27 VII 1917 Tymczasowa Rada Stanu (TRS) powierzyła M-emu kierowanie Biurem Organizacyjnym przy Departamencie Skarbu. Biuro to działające do końca 1917 r. miało przygotować ustawy skarbowe. Wiele z ówczesnych projektów legislacyjnych M-ego doczekało się realizacji po r. 1918 (m. in. na projekcie M-ego oparła się ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli Państwa). W końcu grudnia 1918 na życzenie Biura Prac Kongresowych objął M. kierownictwo studiów dotyczących rozrachunków Polski z Austrią z tytułu jej związków z Galicją. Wyniki prac zostały dostarczone polskiej delegacji na kongres pokojowy w Wersalu. W lipcu t. r. Rada Ministrów zleciła M-emu organizację prac przygotowawczych, zmierzających do wykonania postanowień gospodarczo-finansowych traktatu pokojowego z Austrią na terenie byłej Galicji. W związku z tym prezes Głównego Urzędu Likwidacyjnego (GUL) powołał M-ego (sierpień 1919) na komisarza w Małopolskim Komisariacie GUL.
W dn. 26 IX 1921 M. został mianowany ministrem skarbu w gabinecie A. Ponikowskiego. Początkowo uzależniał przyjęcie teki od spełnienia szeregu warunków o charakterze programowym i społecznie konserwatywnym, jednakże w końcu z nich zrezygnował. Na stanowisku ministra dał się poznać jako bardzo energiczny administrator. Główne założenia swego programu przedstawił w złożonym Sejmowi 7 X 1921 projekcie ustawy o środkach naprawy państwowej gospodarki finansowej. Przewidywał on m. in. znaczne zwiększenie uprawnień ministra skarbu i ograniczenie praw rządu i parlamentu do zwiększania wydatków. Osiągnięcie poprawy sytuacji skarbu miało być uzyskane własnymi siłami kraju przy pomocy aktywizacji życia gospodarczego (m. in. w wyniku przedłużenia czasu pracy i ograniczenia realizacji reformy rolnej), poprzez redukcję wydatków i wzrost dochodów budżetowych, przy czym zasadnicze znaczenie przywiązywał M. do jednorazowej daniny majątkowej i reformy innych podatków. Projekty M-ego przyjęte zostały w Sejmie dość przychylnie, a ustawa o naprawie skarbu znana jest jako «lex Michalski». Energiczna akcja ministra doprowadziła do dwumiesięcznej stabilizacji marki polskiej (od połowy listopada do końca stycznia 1922). Jednak na skutek trudności realizacji programu już w lutym 1922 zaczęła ponownie narastać inflacja. W związku z tym M. w exposé budżetowym w Sejmie w dn. 28 III 1922 zapowiedział modyfikację dotychczasowego programu i zwrócenie większej uwagi na pożyczki zagraniczne. Deficyty budżetowe do czasu zdobycia pożyczki zamierzał pokrywać emisją biletów skarbowych. Był to pomysł mało wówczas realny. W związku z tym pod koniec ministerium M-ego deficyty budżetowe szybko rosły, co pociągnęło za sobą wzrost emisji marek polskich i pogłębianie się inflacji. W związku z upadkiem gabinetu Ponikowskiego (2 VI 1922) M. odszedł z Min. Skarbu i powrócił na stanowisko dyrektora naczelnego PBK. W trakcie formowania rządu przez A. Śliwińskiego Klub Pracy Konstytucyjnej (konserwatyści galicyjscy) starał się wpłynąć na zachowanie przez M-ego teki ministra skarbu. Próby te nie powiodły się, gdyż Piłsudski był zdecydowanym przeciwnikiem M-ego, a ten stawiał warunki, których Śliwiński nie chciał akceptować (m. in. domagał się wydzierżawienia zagranicy monopolu tytoniowego). Natomiast w gabinecie tworzonym w połowie lipca przez W. Korfantego M. przewidziany był na stanowisko ministra skarbu. Do utworzenia tego rządu jednak nie doszło.
W dn. 5 XI 1922 M. kandydował do Sejmu z ramienia Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej i uzyskał mandat z listy państwowej. W Sejmie wstąpił do Klubu Chrześcijańsko-Narodowego. Jako przedstawiciel Klubu wchodził do Komisji Skarbowej i Komisji Kontroli Długów Państwa. Był wielokrotnym sprawozdawcą budżetów Min. Skarbu i jednym z posłów najbardziej aktywnych w sprawach finansowych. Na jesieni 1924 wystąpił z własnym programem stabilizacji pieniądza poprzez zwiększenie sprawności przedsiębiorstw państwowych, reformę podatków, ograniczenie ustawodawstwa socjalnego oraz zaciągnięcie pożyczki zagranicznej. W maju 1925 zaczął ostro atakować program stabilizacyjny W. Grabskiego, dowodząc, że przeprowadzona reforma walutowa była przedwczesna. Dn. 7 VII 1926 stanął na czele Nadzwyczajnej Sejmowej Komisji do zbadania sprawy wydzierżawienia Polskiego Monopolu Zapałczanego, która bardzo ostro zaatakowała W. Grabskiego. Tłumaczył on to osobistymi pretensjami M-ego, którego Grabski jako premier nie mianował prezesem BOK, na co M. liczył. W grudniu 1926 M. został powołany do Rady Finansowej przy ministrze skarbu. Po likwidacji PBK M. jako profesor kontraktowy (później zastępca profesora) podjął od r. 1925 wykłady z ekonomii na Politechnice Warszawskiej i prowadził je aż do wybuchu wojny. Równocześnie działał we władzach wielu przedsiębiorstw (głównie o kapitale austriackim i niemieckim). M. in. był członkiem Rady Nadzorczej Banku Zachodniego, SA Godulla, kopalni «Wirek», Modrzejowskich Zakładów Górniczo-Hutniczych, SA «Ferrum», Polskiej Spółki Chemicznej «Roche», Przemysłu Tłuszczowego «Schicht», Tow. Zakładów Chemicznych «Strem» i prezesem Rady Tow. dla Wyrobów Sukienniczych «Rakszawa». Poza tym działał w samorządzie m. Warszawy. W maju 1927 został wybrany członkiem Rady Miejskiej z listy Koła Narodowo-Gospodarczego. Zasiadał w niej do r. 1936; kierował do lutego 1934 pracami Komisji Budżetowo-Skarbowej.
M. był autorem wielu prac. Miały one przede wszystkim charakter bieżąco użytkowy, a nie teoretyczny. Do ważniejszych, oprócz już wymienionych, należały: Traktat pokojowy w Saint-Germain a obciążenie Polski (Kr. 1921), Reorganizacja monopolu soli w Polsce („Ruch Prawn., Ekon. i Socjol.” 1927), Przesilenie gospodarcze światowe i w Polsce (W. 1931), Wykład ekonomii politycznej (W. 1932) – było to streszczenie poglądów K. Rista i S. Głąbińskiego, Znaczenie nauki ekonomii politycznej dla wykształcenia inżynierów (W. 1933), Zagadnienie emerytalne w Państwie Polskim (W. 1937). M. należał również do autorów Handbuch der Finanzwissenschaft, III (Tübingen 1929). Poza tym wyszło drukiem wiele przemówień M-ego, wygłoszonych w Sejmie i w Radzie Miejskiej w Warszawie. Artykuły jego ukazywały się m. in. w „Weltarchiv”, „Verwaltungsarchiv”, „Finanzarchiv”, „Zeitschrift für Volkswirtschaft”, „Sozialpolitik und Verwaltung”, „Przeglądzie Prawa i Administracji”, „Czasopiśmie Prawniczym i Ekonomicznym”, „Przeglądzie Gospodarczym”, „Ekonomiście” (warszawskim), „Przeglądzie Polskim”, „Ateneum Polskim”. Z racji swoich zainteresowań naukowych M. należał do wielu stowarzyszeń naukowych, m. in. był przejściowo prezesem Tow. Naukowego we Lwowie.
W czasie drugiej wojny światowej M. nie prowadził żadnej działalności. Po wyzwoleniu w r. 1945 objął przejściowo katedrę ekonomii na Politechnice Śląskiej. Od marca t. r. był profesorem kontraktowym na katedrze skarbowości i prawa skarbowego UJ oraz prowadził katedrę ekonomii na Wydziale Politechnicznym Akademii Górniczo-Hutniczej (AGH). W AGH był kuratorem Tow. Bratniej Pomocy Studentów. Współpracował też z Min. Skarbu przy opracowywaniu dekretów z zakresu skarbowości. W dn. 31 VIII 1950 zwolniono M-ego z pracy w szkolnictwie wyższym. Jako profesor kontraktowy nie otrzymał emerytury. W związku z tym znalazł się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Mimo starań nie uzyskał emerytury specjalnej. Łączyło się to z wysunięciem zarzutu, że w latach wojny – jako jedyny Polak – został w czerwcu 1940 powołany do Rady Nadzorczej Fettindustrie «Schicht» AG. M. zmarł w Krakowie w dn. 24 XI 1956, pochowany został na cmentarzu Rakowickim. Ożeniony był (1903) ze Stanisławą Emilewicz (zm. w r. 1942). Dzieci nie miał.

Enc. Nauk Polit.; W. Ilustr. Enc. Gutenberga; Album ekonomistów polskich, „Ruch Prawn., Ekon. i Socjol.” 1927 półr. I (fot.); Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Peretiatkiewicz–Sobeski, Współczesna kultura pol.; Rzepeccy, Sejm i Senat 1922–7, s. 352 (fot.), 362, 467, 473; Who’s Who in Central and East-Europe 1933/34, Zurich 1935; – Grabski W., Sprawa zapałczana, W. 1927 s. 42; Dziesięciolecie Polski Odrodzonej, (fot.); Landau Z., J. Michalski (1870–1956), „Finanse” 1974 nr 2 s. 56–67; tenże, Polskie zagraniczne pożyczki państwowe 1918–1926, W. 1961; Landau Z., Tomaszewski J., W dobie inflacji 1918–1923, W. 1967; Pobóg-Malinowski W., Najnowsza historia polityczna Polski, Londyn 1967 II; Próchnik A., Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej, W. 1957; Taylor E., Inflacja polska, P. 1926; tenże, Polityka skarbowa i system podatkowy Rzeczypospolitej Polskiej, P. 1929 s. 34–42; Wolanowski L., Ośmiornica, „Świat” 1951 nr z 11 XI; – Biliński L., Wspomnienia i dokumenty, W. 1925 II; C. K. UJ Skład Uniw., 1903/4–1911/12; Grabski W., Dwa lata pracy u podstaw państwowości naszej (1924–1925), W. 1927; Gruber H., Wspomnienia i uwagi, Londyn 1968; Młynarski F., Wspomnienia, W. 1971; Prace Departamentów i Biur TRS Król. Pol...., W. 1918 s. 14; Rataj M., Pamiętniki 1918–1927, W. 1965; Rocznik Informacyjny o Spółkach Akcyjnych w Polsce; Sprawozdania stenograficzne z posiedzeń Sejmu, 1922–7; Szematyzmy Król. Galicji, 1894–1914; Tommasini F., Odrodzenie Polski, W. 1928; – „Dzien. Pol.” 1956 nr 283; – AAN: MWRiOP teczka akt personalnych M-ego; Arch. UJ: S. II 619 (teczka akt personalnych M-ego), Teczka habilitacyjna; Klepsydra (w zbiorach UJ); Materiały autobiograficzne w zbiorach Red. PSB.
Zbigniew Landau

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.